Właściwości farmakodynamiczne leku rywaroksaban

Rywaroksaban, substancja czynna leku RIXACAM, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwzakrzepowe, dokładniej do bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa. Według klasyfikacji ATC przypisano mu kod B01AF01. ¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką wybiórczością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, cechując się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Mechanizm działania leku polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrzpochodnej, jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. Działanie to skutkuje hamowaniem zarówno wytwarzania trombiny, jak i powstawania zakrzepu. Istotne jest, że rywaroksaban nie wykazuje bezpośredniego działania hamującego na trombinę (aktywowany czynnik II) oraz nie stwierdzono jego wpływu na płytki krwi. ²

Działanie farmakodynamiczne

W badaniach z udziałem ludzi wykazano, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban jest ściśle zależne od zastosowanej dawki leku. Rywaroksaban wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Szczególnie istotne jest, że przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT, obserwuje się ścisłą korelację między stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wynikiem badania (wartość współczynnika korelacji r wynosi 0,98). ³

Należy podkreślić, że wyniki badań PT mogą się różnić w zależności od zastosowanego odczynnika. Prawidłowy odczyt wartości PT powinien być podawany w sekundach. Nie zaleca się stosowania Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR – International Normalised Ratio) do interpretacji wyników PT podczas leczenia rywaroksabanem, ponieważ INR został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie może być stosowany do oceny działania innych antykoagulantów. ⁴

W badaniach klinicznych u pacjentów poddanych dużym zabiegom ortopedycznym wykazano, że dla 5/95 percentyli wyniku PT (z zastosowaniem odczynnika Neoplastin), w czasie od 2 do 4 godzin po przyjęciu tabletki rywaroksabanu (czyli w czasie maksymalnego efektu jego działania) uzyskiwano wartości w zakresie od 13 do 25 sekund. Warto zaznaczyć, że wyjściowe wartości przed operacją mieściły się w zakresie od 12 do 15 sekund. ⁵

Badania dotyczące odwracania działania rywaroksabanu

Przeprowadzono farmakologiczne badanie kliniczne oceniające możliwość odwracania działania farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). W badaniu tym oceniano efekt jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów kompleksu protrombiny (PCC):

• trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Co ciekawe, trójczynnikowy PCC, pomimo mniejszego wpływu na PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do czteroczynnikowego PCC. ⁶

Monitorowanie parametrów krzepnięcia podczas terapii

Poza wpływem na PT, rywaroksaban wydłuża również czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz wynik testu HepTest w sposób zależny od dawki. Jednakże, co istotne z klinicznego punktu widzenia, nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. ⁷

W codziennej praktyce klinicznej nie jest konieczne rutynowe monitorowanie parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Niemniej jednak, w przypadku wskazań klinicznych, stężenie rywaroksabanu może zostać oznaczone przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa. ⁸