Właściwości farmakodynamiczne progesteronu

Progesteron, sklasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako: Hormony płciowe i modulatory układu płciowego; Progestageny; Pochodne pregnenu (kod ATC: G03DA04), stanowi syntetycznie otrzymywany hormon, który jest identyczny z naturalnym hormonem wytwarzanym przez ciałko żółte jajnika. Substancja ta wchodzi w skład produktu leczniczego Progesteron Adamed w dawce 200 mg w postaci tabletek dopochwowych.¹

Fizjologiczne źródła progesteronu

W warunkach fizjologicznych progesteron jest wytwarzany w następujących strukturach organizmu:²

• Zluteinizowane komórki ziarniste ciałka żółtego jajnika
• Zespolnia kosmków łożyska (od około 14-18 tygodnia ciąży)
• Warstwa pasmowata i siatkowata kory nadnerczy
• Ośrodkowy układ nerwowy

Biosynteza progesteronu

Biosynteza progesteronu opiera się na wykorzystaniu cholesterolu jako prekursora. Cholesterol wykorzystywany w tym procesie pochodzi z dwóch źródeł: syntezy de novo z acetylo-CoA oraz z lipoprotein o niskiej gęstości (LDL). Kluczowym etapem biosyntezy jest konwersja cholesterolu do pregnenolonu w błonie wewnętrznej mitochondriów pod wpływem hormonu luteinizującego (LH). Pregnenolon stanowi bezpośredni prekursor progesteronu.³

Sekrecja progesteronu w cyklu miesiączkowym

Wydzielanie progesteronu przez ciałko żółte charakteryzuje się zmiennością w trakcie cyklu owulacyjnego kobiety. W drugiej fazie cyklu produkcja progesteronu wzrasta od około 5 do 55 mg na dobę, osiągając szczyt w 20-22 dniu cyklu, a następnie zmniejsza się do 27. dnia cyklu. Warto podkreślić, że sekrecja progesteronu przez ciałko żółte odbywa się w sposób pulsacyjny.⁴

Receptory progesteronu

Działanie progesteronu w organizmie kobiety odbywa się poprzez interakcję ze specyficznymi receptorami, które zlokalizowane są w różnych tkankach, przede wszystkim w:⁵

• Macicy
• Gruczołach sutkowych
• Ośrodkowym układzie nerwowym, w tym w przysadce mózgowej

Efekty farmakodynamiczne progesteronu

Działanie na układ rozrodczy

Progesteron wywiera wielokierunkowe działania w układzie rozrodczym kobiety, które obejmują:⁶

• Umożliwienie owulacji – poprzez nasilenie proteolizy ścianek pęcherzyka Graafa
• Sekrecyjną przemianę endometrium – umożliwiającą implantację zapłodnionego jaja
• Hamowanie nadmiernego rozrostu endometrium – przeciwdziałanie proliferacyjnemu wpływowi estrogenów
• Wpływ na nabłonek – cykliczne zmiany w nabłonku jajowodów, szyjki macicy i pochwy

Działanie na gruczoły sutkowe

Progesteron oddziałuje synergistycznie z estrogenami na gruczoł sutkowy, powodując:⁷

• Pobudzenie wzrostu pęcherzyków gruczołowych
• Stymulację wzrostu nabłonka przewodów
• Uczestnictwo w ekspresji receptorów niezbędnych do wywołania laktacji

Rola w ciąży

Progesteron pełni kluczową rolę w utrzymaniu ciąży przez cały okres jej trwania. Jego działania w tym zakresie obejmują:⁸

• Modulację odpowiedzi immunologicznej – hamowanie odpowiedzi immunologicznej matki na antygeny płodu
• Funkcję substratu – dostarczanie prekursora do wytwarzania glikokortykosteroidów i mineralokortykosteroidów płodu
• Hamowanie czynności skurczowej macicy – przeciwdziałanie przedwczesnym skurczom macicy ciężarnej
• Inicjację porodu – uczestnictwo w uruchomieniu procesów inicjujących poród

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Progesteron jest powszechnie stosowany w technikach wspomaganego rozrodu, w tym w programach zapłodnienia in vitro. Liczne kontrolowane badania kliniczne potwierdziły skuteczność progesteronu w tym wskazaniu. Na podstawie obserwacji z badań klinicznych stwierdzono, że progesteron charakteryzuje się wysokim poziomem bezpieczeństwa, co potwierdza niska częstość występowania działań niepożądanych oraz ich umiarkowane nasilenie.⁹