Właściwości farmakodynamiczne leku Ospamox

Ospamox, zawierający amoksycylinę jako substancję czynną, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako penicyliny o rozszerzonym spektrum działania (kod ATC: J01CA04). Dostępny jest w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg oraz 1000 mg, gdzie substancja czynna występuje w postaci amoksycyliny trójwodnej.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina jest półsyntetyczną penicyliną należącą do grupy antybiotyków beta-laktamowych. Jej działanie polega na hamowaniu aktywności jednego lub więcej enzymów, nazywanych białkami wiążącymi penicylinę (PBP – penicillin-binding proteins). Enzymy te uczestniczą w szlaku biosyntezy peptydoglikanu, który stanowi integralny składnik strukturalny ściany komórkowej bakterii. Zahamowanie syntezy peptydoglikanu prowadzi do osłabienia ściany komórkowej bakterii, co w konsekwencji powoduje lizę komórki i śmierć bakterii.²

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą wykazywać oporność na działanie amoksycyliny poprzez różne mechanizmy. Głównymi z nich są:

• Unieczynnienie antybiotyku przez beta-laktamazy bakteryjne – enzymy rozkładające pierścień beta-laktamowy
• Zmiana struktury białek PBP, co skutkuje zmniejszonym powinowactwem leku przeciwbakteryjnego do miejsca docelowego
• Nieprzepuszczalność ściany komórkowej bakterii lub obecność pomp efflux usuwających lek z komórki – mechanizm występujący szczególnie u bakterii Gram-ujemnych

Wymienione mechanizmy mogą powodować oporność bakterii lub przyczyniać się do jej powstania.³

Wartości graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee for Antimicrobial Susceptibility Testing) w wersji 5.0 określił wartości graniczne MIC (minimalne stężenie hamujące) dla amoksycyliny. Wartości te stanowią kryterium oceny wrażliwości drobnoustrojów na działanie leku.⁴

Należy zaznaczyć, że rozpowszechnienie oporności wybranych gatunków drobnoustrojów może różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej i czasu. Dla właściwej oceny oporności konieczne jest uwzględnienie danych lokalnych, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy częstość oporności na danym obszarze jest wysoka i może budzić wątpliwości co do przydatności leku, zaleca się konsultację ze specjalistą.⁵

Wrażliwość drobnoustrojów na amoksycylinę in vitro

Spektrum działania amoksycyliny obejmuje różne grupy bakterii, których wrażliwość na lek można sklasyfikować następująco:⁶

Gatunki zwykle wrażliwe:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecalis – bakteria z rodzaju paciorkowców, wchodzi w skład fizjologicznej flory jelitowej
  • Paciorkowce beta-hemolizujące (grupy A, B, C i G) – odpowiedzialne za różne infekcje, w tym zapalenie gardła i skóry
  • Listeria monocytogenes – patogen powodujący listeriozę, chorobę szczególnie niebezpieczną dla osób z obniżoną odpornością

Gatunki, w których może wystąpić problem oporności nabytej:

• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Escherichia coli – bakteria jelitowa, potencjalny czynnik etiologiczny zakażeń układu moczowego i innych infekcji
  • Haemophilus influenzae – odpowiedzialny za infekcje dróg oddechowych
  • Helicobacter pylori – związany z chorobą wrzodową i zapaleniem żołądka
  • Proteus mirabilis – powodujący infekcje układu moczowego
  • Salmonella typhi i Salmonella paratyphi – odpowiedzialne za dur brzuszny i paratyfus
  • Pasteurella multocida – patogen związany z infekcjami po ugryzieniach zwierząt
• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Gronkowce koagulazo-ujemne – liczne gatunki gronkowców występujących na skórze
  • Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) – patogen odpowiedzialny za różnorodne infekcje
  • Streptococcus pneumoniae (pneumokok) – najczęstszy czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc
  • Paciorkowce zieleniące – część fizjologicznej flory jamy ustnej
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Clostridioides spp. – rodzaj bakterii beztlenowych występujących w glebie i przewodzie pokarmowym
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Fusobacterium spp. – beztlenowe bakterie związane z infekcjami jamy ustnej i innymi
• Inne:
  • Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy

Gatunki z opornością naturalną:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecium – naturalnie oporny na działanie amoksycyliny paciorkowiec enterokokowy
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Acinetobacter spp. – bakterie często związane z zakażeniami szpitalnymi
  • Enterobacter spp. – bakterie jelitowe mogące powodować różne infekcje
  • Klebsiella spp. – patogeny wywołujące zapalenie płuc i inne infekcje
  • Pseudomonas spp. – bakterie środowiskowe odpowiedzialne za zakażenia oportunistyczne
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides spp. – wiele szczepów Bacteroides fragilis wykazuje oporność na amoksycylinę
• Inne:
  • Chlamydia spp. – patogeny wewnątrzkomórkowe
  • Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej
  • Legionella spp. – czynnik etiologiczny legionelozy

Wiedza na temat wrażliwości poszczególnych drobnoustrojów ma kluczowe znaczenie dla właściwego wyboru terapii przeciwbakteryjnej. W przypadku amoksycyliny należy szczególnie uwzględnić lokalne dane dotyczące oporności bakterii, gdyż mogą one znacząco różnić się w zależności od regionu geograficznego i czasu.⁷