Właściwości farmakokinetyczne
Omeprazole Genoptim 20 mg

Wprowadzenie do farmakokinetyki omeprazolu

Właściwości farmakokinetyczne omeprazolu są charakterystyczne dla substancji niestabilnych w środowisku kwaśnym. Ze względu na tę cechę, omeprazol oraz jego sól magnezowa są podawane doustnie w specjalnej formie farmaceutycznej – kapsułek zawierających powlekane peletki, co zabezpiecza substancję przed degradacją w kwaśnym środowisku żołądka.¹

Wchłanianie omeprazolu

Proces wchłaniania omeprazolu jest relatywnie szybki, a maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) występuje po około 1-2 godzinach od momentu przyjęcia leku. Sam proces absorpcji zachodzi głównie w jelicie cienkim i trwa od 3 do 6 godzin. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, jednoczesne spożywanie pokarmu nie wpływa na biodostępność omeprazolu, co zwiększa wygodę stosowania leku.²

Biodostępność ogólnoustrojowa omeprazolu po jednorazowym podaniu doustnym wynosi około 40%. Interesującym zjawiskiem farmakokinetycznym jest zwiększenie biodostępności omeprazolu przy dawkowaniu wielokrotnym (raz na dobę) do około 60%, co ma znaczenie przy przewlekłej terapii.³

Dystrybucja w organizmie

Objętość dystrybucji omeprazolu u zdrowych osób wynosi około 0,3 l/kg masy ciała, co wskazuje na jego umiarkowane rozprzestrzenianie się w płynach i tkankach organizmu. Substancja w znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza – w około 97%, co ogranicza ilość wolnej, farmakologicznie aktywnej frakcji leku w krążeniu.⁴

Metabolizm omeprazolu

Omeprazol podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu i jest całkowicie metabolizowany przez układ cytochromu P450. W procesie tym kluczową rolę odgrywa polimorficzny izoenzym CYP2C19, odpowiedzialny za powstanie głównego metabolitu – hydroksyomeprazolu. Drugi, specyficzny izoenzym CYP3A4 odpowiada za powstanie innego metabolitu – sulfonu omeprazolu.⁵

Interakcje metaboliczne

Ze względu na wysokie powinowactwo omeprazolu do izoenzymu CYP2C19, istnieje teoretyczna możliwość hamowania kompetycyjnego oraz interakcji metabolicznych z innymi substancjami będącymi substratami dla tego izoenzymu. Jednakże, omeprazol wykazuje niskie powinowactwo do CYP3A4 i nie hamuje metabolizmu innych substratów tego enzymu. Co istotne, substancja nie wykazuje również wpływu hamującego na pozostałe główne enzymy cytochromu P450.⁶

Polimorfizm genetyczny CYP2C19

Ważnym aspektem farmakokinetyki omeprazolu jest polimorfizm genetyczny izoenzymu CYP2C19. Około 3% populacji kaukaskiej i 15-20% populacji azjatyckiej wykazuje brak czynnej formy tego enzymu – są to osoby określane jako „słabo metabolizujące”. U tych pacjentów metabolizm omeprazolu jest katalitowany głównie przez CYP3A4.⁷

Konsekwencje kliniczne tego zjawiska są znaczące. Po wielokrotnym podaniu omeprazolu w dawce 20 mg na dobę, średnie pole pod krzywą stężenia w czasie (AUC) u osób słabo metabolizujących jest 5-10 razy większe niż u osób szybko metabolizujących (z czynną formą CYP2C19). Również maksymalne stężenia omeprazolu w osoczu są 3-5 razy wyższe u osób słabo metabolizujących. Mimo tych znaczących różnic, nie wykazano konieczności modyfikacji dawkowania omeprazolu w zależności od statusu metabolizatora.⁸

Wydalanie omeprazolu

Okres półtrwania omeprazolu w osoczu jest stosunkowo krótki i wynosi zwykle mniej niż jedną godzinę, zarówno po podaniu pojedynczej dawki, jak i przy dawkowaniu wielokrotnym (raz na dobę). Pomiędzy kolejnymi dawkami lek jest całkowicie eliminowany z osocza i nie wykazuje tendencji do kumulacji przy regularnym podawaniu raz na dobę.⁹

Główną drogą eliminacji omeprazolu jest wydalanie w postaci metabolitów przez nerki – blisko 80% podanej doustnie dawki jest wydalane z moczem. Pozostała część (około 20%) jest wydalana z kałem, głównie za pośrednictwem żółci.¹⁰

Zjawisko nieliniowości farmakokinetycznej

Interesującym aspektem farmakokinetyki omeprazolu jest nieliniowa zależność między dawką a stężeniem w osoczu (AUC) podczas podawania wielokrotnego. Pole powierzchni pod krzywą stężenia w czasie dla omeprazolu zwiększa się podczas podawania powtarzanych dawek, a zwiększenie to jest zależne od wielkości dawki.¹¹

To zjawisko nieliniowości farmakokinetycznej wynika ze zmniejszenia metabolizmu pierwszego przejścia oraz klirensu ogólnoustrojowego, co jest prawdopodobnie spowodowane hamowaniem enzymu CYP2C19 przez sam omeprazol oraz/lub jego metabolity (np. sulfon). Efekt ten ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ może prowadzić do nieproporcjonalnego wzrostu stężenia leku przy zwiększaniu dawki. Warto podkreślić, że nie stwierdzono wpływu metabolitów omeprazolu na główne działanie farmakodynamiczne, jakim jest hamowanie wydzielania kwasu solnego w żołądku.¹²

Farmakokinetyka w szczególnych populacjach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby metabolizm omeprazolu jest upośledzony, co prowadzi do zwiększenia wartości AUC. Pomimo tych zmian, omeprazol nie wykazuje tendencji do kumulacji przy standardowym dawkowaniu raz na dobę w tej grupie pacjentów.¹³

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

W przeciwieństwie do pacjentów z zaburzeniami wątrobowymi, u osób z zaburzeniami czynności nerek parametry farmakokinetyczne omeprazolu, w tym biodostępność ogólnoustrojowa oraz tempo eliminacji, pozostają niezmienione. Oznacza to, że niewydolność nerek nie wpływa istotnie na farmakokinetykę omeprazolu.¹⁴

Pacjenci w wieku podeszłym

U pacjentów w wieku podeszłym (75-79 lat) obserwuje się niewielkie zmniejszenie tempa metabolizmu omeprazolu. Ta zmiana może prowadzić do nieznacznie wyższych stężeń leku w osoczu, jednak zwykle nie wymaga modyfikacji dawkowania.¹⁵

Dzieci

W populacji pediatrycznej powyżej 1 roku życia, przy stosowaniu zalecanych dawek, uzyskiwane stężenia omeprazolu w osoczu są podobne do tych obserwowanych u pacjentów dorosłych. U dzieci poniżej 6 miesiąca życia klirens omeprazolu jest niższy ze względu na niedojrzałość systemów enzymatycznych odpowiedzialnych za metabolizm tej substancji.¹⁶