Właściwości farmakodynamiczne

Ketipinor (kwetiapina) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, a dokładniej do podgrupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin. Jest klasyfikowany jako lek przeciwpsychotyczny o kodzie ATC: N05A H04. Preparat dostępny jest w postaci tabletek powlekanych w dawkach 25 mg, 100 mg, 200 mg oraz 300 mg, gdzie substancją czynną jest kwetiapina w postaci fumaranu.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina zaliczana jest do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Substancja czynna oraz jej aktywny metabolit, norkwetiapina, obecny w osoczu ludzkim, wykazują działanie na różnorodne receptory neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym.²

Główne cechy powinowactwa receptorowego kwetiapiny i norkwetiapiny obejmują:

• Wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych (5HT2) w mózgu³
• Powinowactwo do receptorów dopaminergicznych D1 i D2⁴
• Duże powinowactwo do receptorów histaminergicznych⁵
• Duże powinowactwo do receptorów α1-adrenergicznych⁶
• Umiarkowane powinowactwo do receptorów α2-adrenergicznych⁷

Charakterystyczną cechą kwetiapiny jest brak zauważalnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych.⁸ Kwetiapina wykazuje co najwyżej niewielkie powinowactwo do receptorów muskarynowych, podczas gdy norkwetiapina wiąże się z nimi w stopniu średnim lub znacznym, co może wyjaśniać działanie antycholinergiczne obserwowane podczas terapii.⁹

Przeciwpsychotyczne działanie kliniczne oraz niska częstość występowania pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z typowymi lekami przeciwpsychotycznymi wynika prawdopodobnie z bardziej wybiórczego działania antagonistycznego wobec receptorów 5HT2 niż receptorów D2.¹⁰

Dodatkowy mechanizm działania norkwetiapiny obejmuje hamowanie czynnika transportującego norepinefrynę (NET) oraz częściowe oddziaływanie agonistyczne na receptory 5HT1A, co może przyczyniać się do skuteczności terapeutycznej Ketipinoru jako leku przeciwdepresyjnego.¹¹

Działanie farmakodynamiczne

Przeprowadzone badania przedkliniczne potwierdzają aktywność przeciwpsychotyczną kwetiapiny w różnych testach behawioralnych, m.in.:

• Skuteczność w testach odruchu unikania¹²
• Hamowanie działania agonistów dopaminy, co wykazano w testach behawioralnych i elektrofizjologicznych¹³
• Zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy jako neurochemiczny wskaźnik blokady receptorów D2¹⁴

Badania przedkliniczne oceniające ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych potwierdziły, że kwetiapina wykazuje właściwości atypowe, w przeciwieństwie do typowych leków przeciwpsychotycznych.¹⁵

Profil bezpieczeństwa podczas długotrwałego stosowania

Długotrwałe stosowanie kwetiapiny charakteryzuje się następującymi cechami:

• Brak wywoływania nadwrażliwości dopaminowych receptorów D2¹⁶
• Słabe działanie kataleptyczne w dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2¹⁷
• Wybiórcze hamowanie przewodnictwa w neuronach układu limbicznego, powodujące blokadę depolaryzacyjną szlaku mezolimbicznego, bez wpływu na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego podczas przewlekłego stosowania¹⁸

Ważnym aspektem profilu bezpieczeństwa kwetiapiny jest minimalne wywoływanie objawów dystonii u małp rodzaju Cebus uwrażliwionych na działanie neuroleptyków wcześniejszym podawaniem haloperydolu. Efekt ten obserwowano zarówno po ostrym, jak i długotrwałym podawaniu kwetiapiny.¹⁹

Porównanie profilu działania z klasycznymi neuroleptykami

Dzięki swojemu szerokiemu profilowi powinowactwa receptorowego, obejmującemu silne oddziaływanie na receptory serotoninergiczne i słabsze na dopaminergiczne, kwetiapina zapewnia skuteczność terapeutyczną przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych, typowych dla konwencjonalnych leków przeciwpsychotycznych.²⁰