Wpływ diklofenaku dietyloamoniowego na płodność, ciążę i laktację

Oceniając wpływ diklofenaku dietyloamoniowego stosowanego miejscowo na płodność, ciążę i laktację, należy uwzględnić, że stopień ekspozycji ogólnoustrojowej po aplikacji na skórę jest znacząco niższy w porównaniu z preparatami doustnymi. Niemniej jednak, ze względu na mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i potencjalne działanie ogólnoustrojowe, w praktyce klinicznej należy kierować się następującymi zasadami.¹

Zalecenia dotyczące stosowania w czasie ciąży

Kluczowe znaczenie w ocenie bezpieczeństwa stosowania diklofenaku w ciąży ma jego mechanizm działania oparty na hamowaniu syntezy prostaglandyn, co może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka lub płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na podwyższone ryzyko poronienia, wad wrodzonych serca i wytrzewienia przy stosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży. Należy zaznaczyć, że całkowite ryzyko wystąpienia wad rozwojowych serca wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%.²

Badania na modelach zwierzęcych potwierdzają, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn powoduje zwiększoną utratę płodów zarówno przed, jak i po implantacji oraz wzrost śmiertelności zarodków i płodów. Dodatkowo u zwierząt, którym podawano te leki w okresie organogenezy, zaobserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad wrodzonych, w tym dotyczących układu sercowo-naczyniowego.³

Zalecenia dla pierwszego i drugiego trymestru ciąży

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży stosowanie diklofenaku dietyloamoniowego nie jest zalecane, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeżeli lek jest stosowany przez kobiety planujące ciążę lub w trakcie pierwszych dwóch trymestrów, należy zastosować możliwie najmniejszą dawkę przez możliwie najkrótszy czas.⁴

Przeciwwskazania w trzecim trymestrze ciąży

Diklofenak dietyloamoniowy jest bezwzględnie przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży. Wynika to z faktu, że stosowanie inhibitorów syntezy prostaglandyn w tym okresie może powodować poważne zagrożenia zarówno dla płodu, jak i dla matki.⁵

Ekspozycja płodu na inhibitory syntezy prostaglandyn w trzecim trymestrze może prowadzić do:

• Toksycznego wpływu na układ krążenia i oddechowy, w tym przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego i nadciśnienia płucnego⁶
• Zaburzeń czynności nerek, które mogą postępować prowadząc do niewydolności nerek z małowodziem⁷

U matki i noworodka pod koniec ciąży inhibitory syntezy prostaglandyn mogą powodować:

• Wydłużenie czasu krwawienia oraz działanie antyagregacyjne, które może wystąpić nawet przy bardzo małych dawkach⁸
• Zahamowanie skurczów macicy, prowadzące do opóźnienia lub przedłużenia porodu⁹

Zalecenia dotyczące stosowania podczas karmienia piersią

Wiadomo, że diklofenak przenika do mleka kobiet karmiących piersią, jednak w przypadku miejscowego stosowania preparatu Diclofenac diethylamine Teva w dawkach terapeutycznych ilości te są niewielkie i nie przewiduje się znaczącego wpływu na dziecko karmione piersią.¹⁰

Ze względu na brak kontrolowanych badań klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania diklofenaku u kobiet karmiących piersią, produktu tego należy używać w okresie laktacji wyłącznie na zalecenie lekarza. W takich przypadkach obowiązują następujące zasady ostrożności:

• Nie stosować preparatu Diclofenac diethylamine Teva bezpośrednio na piersi¹¹
• Unikać aplikacji na duże powierzchnie skóry¹²
• Nie stosować długotrwale¹³

Praktyczne zalecenia dla lekarzy

Lekarz przepisujący preparat zawierający diklofenak dietyloamoniowy pacjentkom w wieku rozrodczym, planującym ciążę, będącym w ciąży lub karmiącym piersią, powinien przekazać następujące informacje:

Informacje dla kobiet planujących ciążę

1. Należy poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku związanym ze stosowaniem NLPZ (w tym diklofenaku) na wczesnym etapie ciąży
2. Jeśli planowana jest ciąża, zaleca się unikanie stosowania produktu lub stosowanie najniższej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas
3. W przypadku konieczności stosowania leku, należy ograniczyć powierzchnię aplikacji oraz czas terapii do minimum

Informacje dla kobiet w ciąży

1. W pierwszym i drugim trymestrze ciąży:
   • Należy unikać stosowania diklofenaku, chyba że jest to absolutnie konieczne
   • Jeśli leczenie jest niezbędne, stosować minimalną skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas
   • Poinformować pacjentkę o danych epidemiologicznych wskazujących na zwiększone ryzyko poronienia i wad wrodzonych
2. W trzecim trymestrze ciąży:
   • Stosowanie diklofenaku jest bezwzględnie przeciwwskazane
   • Należy wyjaśnić pacjentce ryzyko dla płodu (wpływ na układ krążenia, oddechowy i czynność nerek) oraz dla matki i noworodka (zaburzenia hemostazy, przedłużenie porodu)

Informacje dla kobiet karmiących piersią

1. Diklofenak przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach
2. Stosowanie miejscowe w dawkach terapeutycznych nie powinno mieć istotnego wpływu na dziecko
3. Produkt można stosować wyłącznie na zlecenie lekarza
4. Należy unikać aplikacji na piersi, duże powierzchnie skóry oraz długotrwałego stosowania
5. W przypadku konieczności stosowania na większe powierzchnie lub przez dłuższy czas, należy rozważyć czasowe przerwanie karmienia piersią

W każdym przypadku stosowania diklofenaku dietyloamoniowego u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka, uwzględniając zarówno ewentualne negatywne skutki zaniechania leczenia, jak i potencjalne ryzyko dla dziecka. Decyzja powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem dolegliwości pacjentki, alternatywnych metod leczenia oraz trymestru ciąży.¹⁴