Wpływ deksketoprofenu na płodność, ciążę i laktację

Lekarze przepisujący deksketoprofen (w postaci deksketoprofenu z trometamolem) kobietom w wieku rozrodczym muszą znać szczegółowe informacje dotyczące jego wpływu na płodność oraz bezpieczeństwa stosowania podczas ciąży i laktacji. Poniższe informacje stanowią kompleksowy przewodnik dotyczący najważniejszych zagadnień związanych z tym tematem.¹

Przeciwwskazania ogólne

Należy bezwzględnie pamiętać, że stosowanie deksketoprofenu jest jednoznacznie przeciwwskazane w dwóch następujących sytuacjach:²

• Podczas trzeciego trymestru ciąży
• W okresie karmienia piersią

Wpływ na ciążę

Mechanizm działania i ryzyko w ciąży

Deksketoprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wykazuje działanie hamujące na syntezę prostaglandyn, co może wywierać negatywny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój embrionu lub płodu.³

Dane z badań farmakoepidemiologicznych wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia:⁴

• Poronień – po zastosowaniu inhibitora syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży
• Zaburzeń budowy serca – ryzyko występuje szczególnie po ekspozycji w pierwszym trymestrze
• Wytrzewienia (wady rozwojowej polegającej na nieprawidłowym zamknięciu powłok brzusznych)

Całkowite ryzyko zaburzeń budowy układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu mniej niż 1% do około 1,5%. Co istotne, ryzyko to zwiększa się wraz ze zwiększaniem dawki leku oraz wydłużaniem czasu trwania terapii.⁵

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie należy podawać deksketoprofenu, chyba że jest to bezwzględnie konieczne ze względów medycznych. Jeśli jednak zachodzi konieczność zastosowania leku w tych okresach, lekarz powinien kierować się następującymi zasadami:⁶

• Zastosować możliwie najmniejszą skuteczną dawkę
• Ograniczyć czas trwania terapii do absolutnego minimum
• Dokładnie wyjaśnić pacjentce potencjalne ryzyko i korzyści wynikające z zastosowania leku

Okres po 20. tygodniu ciąży

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie deksketoprofenu wiąże się z dodatkowymi zagrożeniami:⁷

• Małowodzie – spowodowane zaburzeniami czynności nerek płodu
  • Może wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia
  • Zwykle ustępuje po przerwaniu terapii
• Zwężenie przewodu tętniczego – odnotowywane po zastosowaniu leczenia w drugim trymestrze
  • Większość przypadków ustępuje po odstawieniu leku

W przypadku konieczności stosowania deksketoprofenu po 20. tygodniu ciąży, lekarz powinien rozważyć przedporodową obserwację pacjentki w celu wykrycia potencjalnego małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego. W razie stwierdzenia któregokolwiek z tych powikłań, należy natychmiast zaprzestać stosowania leku.⁸

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie deksketoprofenu w trzecim trymestrze ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na znacznie zwiększone ryzyko poważnych powikłań zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁹

Badania na zwierzętach

Badania na modelach zwierzęcych dostarczyły istotnych informacji dotyczących wpływu inhibitorów syntezy prostaglandyn na przebieg ciąży:¹⁰

1. Podawanie inhibitora syntezy prostaglandyn powodowało:
   • Poronienie przed zagnieżdżeniem się jaja płodowego
   • Poronienie po zagnieżdżeniu się jaja płodowego
   • Zwiększoną śmiertelność embrionu lub płodu
2. U zwierząt eksponowanych na inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy stwierdzano:
   • Zwiększoną częstość występowania różnych wad płodu
   • Częstsze zaburzenia budowy układu sercowo-naczyniowego

Należy jednak podkreślić, że specyficzne badania na zwierzętach, którym podawano sam deksketoprofen, nie wykazały toksycznego wpływu na reprodukcję.¹¹

Wpływ na laktację

Aktualny stan wiedzy naukowej nie pozwala jednoznacznie określić, czy deksketoprofen przenika do mleka kobiet karmiących piersią.¹² Jednak ze względu na potencjalne ryzyko dla niemowlęcia, stosowanie produktu Dexak jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią.¹³

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że w przypadku konieczności zastosowania deksketoprofenu w okresie laktacji, karmienie piersią musi zostać przerwane.

Wpływ na płodność

Podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, deksketoprofen może wpływać negatywnie na płodność kobiet.¹⁴ Z tego powodu:

• Stosowanie deksketoprofenu nie jest zalecane u kobiet planujących ciążę
• Należy rozważyć odstawienie deksketoprofenu u pacjentek, które:¹⁵
  • Mają problemy z zajściem w ciążę
  • Są poddawane diagnostyce z powodu niepłodności

Lekarz powinien poinformować pacjentki w wieku rozrodczym o potencjalnym negatywnym wpływie deksketoprofenu na płodność, szczególnie przy dłuższym stosowaniu leku.

Zalecenia dla lekarzy praktyków

Podczas przepisywania deksketoprofenu kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien:

1. Przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący możliwości ciąży przed rozpoczęciem leczenia
2. Poinformować pacjentkę o wszystkich potencjalnych zagrożeniach związanych ze stosowaniem leku w ciąży
3. W przypadku kobiet planujących ciążę rozważyć alternatywne metody leczenia
4. Jeśli zastosowanie leku jest konieczne podczas ciąży:
   • Stosować najmniejszą skuteczną dawkę
   • Ograniczyć czas leczenia do niezbędnego minimum
   • Monitorować stan pacjentki i płodu, zwłaszcza po 20. tygodniu ciąży
5. Bezwzględnie unikać stosowania leku w trzecim trymestrze ciąży i podczas karmienia piersią