Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Badania przedkliniczne darunawiru zostały przeprowadzone w szerokim zakresie na różnych modelach zwierzęcych, zarówno przy monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem. Dane te dostarczają istotnych informacji na temat bezpieczeństwa stosowania tego leku przed wprowadzeniem go do praktyki klinicznej.¹

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym przeprowadzonych na myszach, szczurach i psach, obserwowane efekty działania darunawiru były względnie ograniczone. U gryzoni jako główne narządy docelowe działania leku zidentyfikowano: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątrobę oraz gruczoł tarczowy. Zaobserwowano zmienne, choć ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonokrwinkowych oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.²

W wątrobie i tarczycy stwierdzono następujące zmiany:³

• Wątroba – przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• Tarczyca – przerost pęcherzyków tarczycy

U szczurów stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry czerwonokrwinkowe, wątrobę i tarczycę, a także spowodowało zwiększenie częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych (tylko u samców szczurów) w porównaniu do monoterapii darunawirem.⁴

Szczególnie istotne jest, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych, ani nie zidentyfikowano narządów docelowych przy ekspozycji równej z ekspozycją kliniczną w zalecanych dawkach.⁵

Wpływ na rozród i rozwój

Badania nad wpływem darunawiru na rozrodczość wykazały, że przy dawkach toksycznych dla organizmu matki u szczurów dochodziło do zmniejszenia liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków. W innych okolicznościach nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi.⁶

W badaniach potencjalnego działania teratogennego nie zaobserwowano działania teratogennego podczas stosowania samego darunawiru u szczurów i królików, a także podczas stosowania z rytonawirem u myszy. We wszystkich tych przypadkach ekspozycja na lek była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁷

Rozwój przed- i pourodzeniowy

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów, darunawir stosowany zarówno sam, jak i w skojarzeniu z rytonawirem powodował:⁸

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Ponadto, stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem prowadziło do tego, że w 15 dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny, a także ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka i/lub działania toksycznego na organizm matki.⁹

Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń wynikających ze stosowania darunawiru samego lub w skojarzeniu z rytonawirem.¹⁰

Toksyczność u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia obserwowano zwiększenie śmiertelności, przy czym u niektórych zwierząt występowały drgawki. Stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5 a 11 dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg. Po 23 dniu życia stężenia były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹¹

Te zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹²

Nie stwierdzono natomiast wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawkach:¹³

• 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26 dniu życia
• 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23 do 50 dnia życia

W tych przypadkach stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹⁴

Rakotwórczość

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano podając lek myszom i szczurom przez okres do 104 tygodni drogą doustną przez zgłębnik. Stosowano następujące dawki:¹⁵

Zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obydwu gatunków. U samców szczurów zaobserwowano ponadto występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹⁶

Podawanie darunawiru nie powodowało jednak statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów. Uważa się, że zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają niewielkie znaczenie w przypadku ludzi.¹⁷

Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.¹⁸

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁹

Po podawaniu darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach: nerczycę i przewlekłą nefropatię postępującą.²⁰

Genotoksyczność

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w przeprowadzonej serii badań in vivo i in vitro, które obejmowały:²¹

• Odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• Aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy