Właściwości farmakodynamiczne
Cefazolin Phagecon 1 g

Właściwości farmakodynamiczne cefazoliny

Cefazolina to antybiotyk z rodziny beta-laktamów należący do grupy cefalosporyn I generacji (kod ATC: J01DB04). Jest środkiem przeciwbakteryjnym przeznaczonym do stosowania ogólnoustrojowego, wykazującym działanie bakteriobójcze wobec szerokiego spektrum patogenów.¹

Mechanizm działania

Cefazolina działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii w fazie ich wzrostu. Mechanizm ten polega na blokowaniu białek wiążących penicylinę (PBP), w szczególności enzymów transpeptydazowych, co prowadzi do zaburzenia integralności ściany komórkowej bakterii i w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej. Ten typ działania określany jest jako bakteriobójczy.²

Parametry farmakodynamiczne

Skuteczność przeciwbakteryjna cefazoliny jest ściśle powiązana z czasem, w którym stężenie substancji czynnej w miejscu zakażenia utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego drobnoustroju. Ten związek między farmakokinetyką a farmakodynamiką jest kluczowym parametrem określającym efektywność terapeutyczną leku.³

Mechanizmy oporności bakterii

Oporność bakterii na cefazolinę może wynikać z różnych mechanizmów biologicznych. Rozumienie tych mechanizmów jest istotne dla przewidywania skuteczności terapii i dostosowania schematów leczenia.⁴

Główne mechanizmy oporności na cefazolinę obejmują:

• Inaktywacja enzymatyczna przez β-laktamazy – cefazolina charakteryzuje się wysokim stopniem stabilności wobec penicylinaz wytwarzanych przez bakterie Gram-dodatnie, natomiast wykazuje tylko ograniczoną odporność na liczne kodowane przez plazmidy beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania (ESBL) oraz chromosomalne beta-laktamazy typu AmpC.⁵
• Modyfikacja docelowych białek PBP – nabyta oporność u pneumokoków i innych paciorkowców jest wynikiem modyfikacji istniejących białek PBP wskutek mutacji. Z kolei oporność u gronkowców opornych na metycylinę (oksacylinę) wynika z syntezy dodatkowego białka PBP o zmniejszonym powinowactwie do cefazoliny.⁶
• Ograniczone przenikanie przez ścianę komórkową – niedostateczne przenikanie cefazoliny przez zewnętrzną ścianę komórkową bakterii Gram-ujemnych może skutkować niewystarczającym hamowaniem białek PBP.⁷
• Aktywne usuwanie leku z komórki – pompy typu efflux mogą aktywnie transportować cząsteczki cefazoliny z wnętrza komórki bakteryjnej, zmniejszając tym samym wewnątrzkomórkowe stężenie antybiotyku.⁸

Warto podkreślić, że między cefazoliną a innymi antybiotykami beta-laktamowymi (zarówno cefalosporynami, jak i penicylinami) może występować oporność krzyżowa o charakterze częściowym lub całkowitym, co ma istotne znaczenie kliniczne przy doborze alternatywnej terapii antybiotykowej.⁹

Wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC)

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) ustalił krytyczne wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla cefazoliny, które umożliwiają kwalifikację wrażliwości mikroorganizmów na ten antybiotyk w praktyce klinicznej.¹⁰

Uwagi interpretacyjne do wartości granicznych MIC:

1. Izolaty wrażliwe na cefadroksyl i/lub cefaleksynę można zgłosić jako „wrażliwe, zwiększona ekspozycja” (I) na cefazolinę.¹¹
2. O wrażliwości gronkowców na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na cefoksytynę.¹²
3. O wrażliwości paciorkowców z grup A, B, C i G na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na benzylopenicyliny.¹³

Stężenia krytyczne klasyfikujące drobnoustroje jako wrażliwe, średnio wrażliwe lub oporne wynoszą: S ≤ 8 mg/l i R > 32 mg/l. ^{32 mg/l.”>14}

Rozpowszechnienie oporności bakteryjnej

Częstość występowania oporności nabytej na cefazolinę może różnić się w zależności od regionu geograficznego i czasu dla poszczególnych gatunków bakterii. Dlatego istotne jest uwzględnianie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. Informacje te mogą stanowić wskazówkę dotyczącą prawdopodobieństwa wrażliwości szczepu bakterii na cefazolinę.¹⁵

Poniżej przedstawiono rozpowszechnienie oporności nabytej w Niemczech na podstawie danych z 5-letnich krajowych projektów i badań monitorujących oporność (stan na styczeń 2016 r.):¹⁶

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Zwykle wrażliwe gatunki:

• Mikroorganizmy tlenowe Gram-dodatnie:
  • Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)¹⁷
  • Staphylococcus saprophyticus°¹⁸
  • Streptococcus agalactiae°¹⁹
  • Streptococcus pneumoniae°²⁰
  • Streptococcus pyogenes°²¹

Gatunki, w przypadku których oporność nabyta może stanowić problem podczas stosowania produktu leczniczego:

• Mikroorganizmy tlenowe Gram-dodatnie:
  • Staphylococcus aureus³²²
  • Staphylococcus epidermidis+²³
  • Staphylococcus haemolyticus+²⁴
  • Staphylococcus hominis+²⁵
  • Streptococcus pneumoniae (o pośredniej wrażliwości na penicylinę)²⁶
• Mikroorganizmy tlenowe Gram-ujemne:
  • Escherichia coli²⁷
  • Haemophilus influenzae$²⁸
  • Klebsiella oxytoca²⁹
  • Klebsiella pneumoniae³⁰
  • Proteus mirabilis³¹

Gatunki oporne z natury:

• Mikroorganizmy tlenowe Gram-dodatnie:
  • Enterococcus spp.³²
  • Staphylococcus aureus (oporne na metycylinę)³³
  • Streptococcus pneumoniae (oporne na penicylinę)³⁴
• Mikroorganizmy tlenowe Gram-ujemne:
  • Acinetobacter spp.³⁵
  • Citrobacter freundii³⁶
  • Enterobacter spp.³⁷
  • Legionella spp.³⁸
  • Morganella morganii³⁹
  • Moraxella catarrhalis⁴⁰
  • Proteus vulgaris⁴¹
  • Pseudomonas aeruginosa⁴²
  • Serratia marcescens⁴³
  • Stenotrophomonas maltophilia⁴⁴
• Mikroorganizmy beztlenowe:
  • Bacteroides fragilis⁴⁵
• Inne mikroorganizmy:
  • Chlamydia spp.⁴⁶
  • Chlamydophila spp.⁴⁷
  • Mycoplasma spp.⁴⁸

Uwagi dotyczące interpretacji danych o oporności:

• ° W momencie publikacji tabel nie były dostępne aktualne dane. W literaturze podstawowej, standardowych odniesieniach i zaleceniach terapeutycznych przyjmuje się wrażliwość.⁴⁹
• $ Naturalna wrażliwość większości izolatów mieści się w zakresie pośrednim.⁵⁰
• + W co najmniej jednym regionie wskaźnik oporności jest większy niż 50%.⁵¹
• ³ W sektorze ambulatoryjnym wskaźnik oporności wynosi <10%.<sup data-drug="Cefazolin Phagecon" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="3 W sektorze ambulatoryjnym wskaźnik oporności wynosi 52