Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Biodacyna

Produkt leczniczy Biodacyna zawierający amikacynę (w postaci amikacyny disiarczanu) wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu ze względu na potencjalne działania niepożądane. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące środków ostrożności, które należy zachować podczas terapii tym antybiotykiem aminoglikozydowym.¹

Zalecenia ogólne dotyczące stosowania

Pacjenci otrzymujący amikacynę pozajelitowo wymagają ścisłej obserwacji klinicznej ze względu na potencjalne działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne. Nie udowodniono bezpieczeństwa stosowania amikacyny przez okres dłuższy niż 14 dni. Konieczne jest przestrzeganie środków ostrożności związanych z dawkowaniem oraz zapewnienie odpowiedniego nawodnienia pacjenta.²

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek lub zmniejszonym przesączaniem kłębuszkowym należy ocenić czynność nerek standardowymi metodami przed rozpoczęciem leczenia, a następnie monitorować ją okresowo podczas terapii. Dawki dobowe powinny być zmniejszone i/lub należy wydłużyć przerwy między dawkami w zależności od stężenia kreatyniny w surowicy, aby zapobiec nadmiernej kumulacji leku we krwi i zminimalizować ryzyko ototoksyczności.³

Szczególnie istotne jest regularne kontrolowanie stężenia leku w surowicy i czynności nerek u pacjentów w podeszłym wieku, u których zaburzenia czynności nerek mogą występować bez widocznych zmian w rutynowych badaniach przesiewowych (oznaczeniach stężenia mocznika we krwi i kreatyniny w surowicy). W takich przypadkach bardziej przydatne może być oznaczenie klirensu kreatyniny.⁴

Monitorowanie słuchu podczas terapii

Jeżeli leczenie ma trwać siedem dni lub dłużej u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub 10 dni u pozostałych pacjentów, należy wykonać audiogram przed rozpoczęciem leczenia i powtarzać to badanie w trakcie terapii. Leczenie amikacyną należy przerwać w przypadku wystąpienia szumów usznych, subiektywnej utraty słuchu lub gdy audiogramy kontrolne wykazują znaczącą utratę odpowiedzi na dźwięki o wysokiej częstotliwości.⁵

Neurotoksyczność i ototoksyczność

U pacjentów leczonych aminoglikozydami może wystąpić neurotoksyczność, przejawiająca się jako przedsionkowa i/lub obustronna słuchowa ototoksyczność. Ryzyko wystąpienia ototoksyczności jest wyższe u osób z niewydolnością nerek oraz u pacjentów otrzymujących wysokie dawki leku lub leczonych przez dłuższy czas (ponad 5-7 dni).⁶

Pierwszym objawem ototoksyczności jest zazwyczaj utrata słyszenia dźwięków o wysokiej częstotliwości, którą można wykryć wyłącznie w badaniach audiometrycznych. Mogą również wystąpić zawroty głowy, będące objawem uszkodzenia narządu przedsionkowego, a także inne objawy neurotoksyczności, takie jak drętwienie, mrowienie skóry, drżenia mięśniowe i drgawki.⁷

Ryzyko ototoksyczności zwiększa się wraz ze stopniem narażenia na długotrwale utrzymujące się wysokie zarówno maksymalne, jak i minimalne stężenie leku w surowicy. U pacjentów, u których rozwijają się uszkodzenia ślimaka lub narządu przedsionkowego, mogą nie występować w trakcie terapii objawy ostrzegawcze toksycznych uszkodzeń nerwu VIII. Całkowita lub częściowa nieodwracalna obustronna głuchota lub zawroty głowy powodujące niepełnosprawność pacjenta mogą pojawić się nawet po odstawieniu leku. Zmiany spowodowane ototoksycznością wywołaną przez aminoglikozydy są zwykle nieodwracalne.⁸

Zwiększone ryzyko ototoksyczności związane z mutacjami genetycznymi

Szczególnie zwiększone ryzyko ototoksyczności występuje u pacjentów z mutacjami mitochondrialnymi DNA (zwłaszcza z zastąpieniem nukleotydu od 1555 A do G w genie rRNA 12S), nawet jeśli stężenie aminoglikozydów w surowicy podczas leczenia mieści się w zalecanym zakresie. U tych pacjentów należy rozważyć zastosowanie alternatywnych metod leczenia. Podobnie, u osób z wywiadem istotnych mutacji lub głuchoty wywołanej przez aminoglikozydy, należy rozważyć alternatywne metody leczenia lub przeprowadzenie badań genetycznych przed podaniem leku.⁹

Pacjenci z alergią na aminoglikozydy

Stosowanie amikacyny należy starannie rozważyć u pacjentów z alergią na aminoglikozydy w wywiadzie lub u pacjentów z subklinicznym uszkodzeniem nerek lub nerwu VIII spowodowanym wcześniejszym podawaniem leków nefrotoksycznych i/lub ototoksycznych, takich jak streptomycyna, dihydrostreptomycyna, gentamycyna, tobramycyna, kanamycyna, bekanamycyna, neomycyna, polimyksyna B, kolistyna, cefalorydyna lub wiomycyna, ponieważ działania toksyczne mogą się sumować. U tych pacjentów amikacynę można stosować tylko wtedy, gdy w opinii lekarza korzyści terapeutyczne przeważają nad ryzykiem.¹⁰

Toksyczny wpływ na układ nerwowo-mięśniowy

Po wstrzyknięciu pozajelitowym, podaniu miejscowym (np. w płynach irygacyjnych stosowanych w ortopedii, do przemywania jamy brzusznej lub w miejscowym leczeniu ropni) oraz podaniu doustnym aminoglikozydów obserwowano blokadę nerwowo-mięśniową i porażenie oddychania.¹¹

Należy uwzględnić możliwość porażenia oddychania podczas podawania aminoglikozydów jakąkolwiek drogą, zwłaszcza u pacjentów otrzymujących:

• środki znieczulające
• leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe
• duże ilości krwi z dodatkiem cytrynianu jako środka przeciwzakrzepowego¹²

W przypadku wystąpienia porażenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, sole wapnia mogą odwrócić porażenie oddychania, jednakże może być konieczne zastosowanie mechanicznego wspomagania wentylacji. Blokadę przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i porażenie mięśni obserwowano u zwierząt laboratoryjnych otrzymujących duże dawki amikacyny.¹³

Miastenia i parkinsonizm

Amikacyny nie należy stosować u pacjentów z miastenią. Aminoglikozydy należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami mięśni, takimi jak parkinsonizm, ponieważ leki te mogą nasilać osłabienie mięśni ze względu na kuraropodobne działanie na połączenie nerwowo-mięśniowe.¹⁴

Toksyczny wpływ na nerki

Aminoglikozydy mogą działać nefrotoksycznie. Toksyczny wpływ na nerki jest niezależny od stężenia w osoczu (Cmax). Ryzyko wystąpienia nefrotoksyczności jest zwiększone u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u tych, którzy otrzymują duże dawki leku lub są leczeni przez dłuższy czas.¹⁵

W trakcie leczenia należy dbać o dobre nawodnienie pacjenta. Czynność nerek powinna być kontrolowana rutynowymi metodami przed rozpoczęciem i codziennie w trakcie leczenia. Dawkę należy zmniejszyć, jeśli pojawią się objawy zaburzenia czynności nerek, takie jak:

• występowanie w moczu wałeczków, białych lub czerwonych krwinek
• albuminuria
• zmniejszenie klirensu kreatyniny
• zmniejszenie ciężaru właściwego moczu
• zwiększenie we krwi stężenia azotu mocznikowego (BUN)
• zwiększenie w surowicy stężenia kreatyniny
• skąpomocz¹⁶

Jeśli narasta azotemia lub stopniowo zmniejsza się objętość oddawanego moczu, leczenie należy przerwać.¹⁷

Monitorowanie czynności nerek i VIII nerwu czaszkowego

Zalecane jest dokładne kontrolowanie czynności nerek i czynności VIII nerwu czaszkowego, szczególnie u pacjentów:

• z potwierdzonymi zaburzeniami czynności nerek
• u których podejrzewa się takie zaburzenia na początku leczenia
• z początkowo prawidłową czynnością nerek, u których objawy niewydolności rozwinęły się w trakcie terapii¹⁸

W miarę możliwości należy monitorować stężenie amikacyny w surowicy, aby zapewnić jego prawidłową wartość i uniknąć wystąpienia stężenia toksycznego. Zaleca się wykonywanie następujących badań:

• badanie moczu z określeniem jego ciężaru właściwego, zwiększonego wydzielania białek i obecności komórek lub wałeczków
• okresowe oznaczenia stężenia azotu mocznikowego we krwi, stężenia kreatyniny w surowicy lub klirensu kreatyniny
• seryjne audiogramy u pacjentów w wieku, który pozwala na takie badania, zwłaszcza z grupy wysokiego ryzyka¹⁹

Jeśli wystąpią objawy ototoksyczności (zawroty głowy, zaburzenia równowagi, szumy uszne, huczenie w uszach lub utrata słuchu) lub nefrotoksyczności, konieczne jest odstawienie leku lub skorygowanie jego dawkowania.²⁰

Jednoczesne stosowanie innych leków nefro- i neurotoksycznych

Należy unikać równoczesnego i/lub następującego po kolei podawania ogólnego, doustnego lub miejscowego innych produktów o działaniu neurotoksycznym lub nefrotoksycznym, w tym zwłaszcza:

• bacytracyny
• cisplatyny
• amfoterycyny B
• cefalorydyny
• paromomycyny
• wiomycyny
• polimyksyny B
• kolistyny
• wankomycyny
• innych aminoglikozydów²¹

Innymi czynnikami, które mogą zwiększać ryzyko toksyczności, są zaawansowany wiek i odwodnienie pacjenta.²²

Inaktywacja aminoglikozydów

Inaktywacja aminoglikozydów jest istotna klinicznie wyłącznie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Inaktywacja może dalej przebiegać w próbkach płynów ustrojowych pobranych do badań, co może prowadzić do niedokładnych odczytów stężeń aminoglikozydów. Z takimi próbkami należy postępować we właściwy sposób (natychmiast badać, zamrozić lub potraktować beta-laktamazą).²³

Reakcje alergiczne

Produkt zawiera sodu pirosiarczyn (E 223), który rzadko może wywoływać ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne i zagrażające życiu lub mniej ciężkie napady astmy u wrażliwych pacjentów. Ogólna częstość występowania nadwrażliwości na siarczyny w populacji ogólnej jest niezbyt częsta i prawdopodobnie niska. Nadwrażliwość na siarczyny obserwuje się częściej u pacjentów chorych na astmę.²⁴

Inne informacje

Podanie miejscowe

Aminoglikozydy szybko i prawie całkowicie wchłaniają się po podaniu miejscowym podczas zabiegów chirurgicznych, z wyjątkiem podania do pęcherza moczowego. Zgłaszano przypadki występowania nieodwracalnej głuchoty, niewydolności nerek oraz zgonu spowodowanego blokadą nerwowo-mięśniową po przepłukiwaniu aminoglikozydami zarówno małego, jak i dużego pola operacyjnego.²⁵

Nadmierny rozrost niewrażliwych drobnoustrojów

Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków, stosowanie amikacyny może doprowadzić do nadmiernego rozrostu niewrażliwych na nią drobnoustrojów. W takim wypadku należy podjąć właściwe leczenie.²⁶

Podanie do ciała szklistego

Po podaniu amikacyny do ciała szklistego (we wstrzyknięciu do oka) raportowano występowanie zawału plamki, niekiedy prowadzącego do trwałej utraty wzroku.²⁷

Stosowanie u dzieci

Aminoglikozydy należy stosować ostrożnie u wcześniaków i noworodków ze względu na niedojrzałość nerek u tych pacjentów, co powoduje wydłużenie okresu półtrwania w surowicy leków z tej grupy.²⁸

Zawartość sodu w produkcie

Należy to wziąć pod uwagę u pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek i u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. Dodatkowo, zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być brana pod uwagę w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu.²⁹

W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.³⁰