Działania niepożądane atorwastatyny – analiza kliniczna

Atorwastatyna, jako inhibitor reduktazy HMG-CoA, jest skutecznym lekiem w terapii hipercholesterolemii, jednak jak każdy lek może wywoływać różnorodne działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości występowania. Kompleksowa analiza pochodząca z badań klinicznych i doświadczeń po wprowadzeniu produktu leczniczego Atorvastatin Bluefish AB do obrotu dostarcza istotnych informacji o profilu bezpieczeństwa tego leku.¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

W badaniach klinicznych obejmujących 16 066 pacjentów leczonych średnio przez 53 tygodnie zaobserwowano, że 5,2% pacjentów przyjmujących atorwastatynę przerwało leczenie z powodu działań niepożądanych w porównaniu do 4,0% w grupie placebo. Częstość występowania działań niepożądanych sklasyfikowano według następujących kategorii:²

• Często: ≥1/100, <1/10
• Niezbyt często: ≥1/1000, <1/100
• Rzadko: ≥1/10000, <1/1000
• Bardzo rzadko: ≤1/10000
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Profil działań niepożądanych według układów i narządów

Zaburzenia układu immunologicznego

W trakcie stosowania atorwastatyny mogą wystąpić różne reakcje immunologiczne, od często występujących reakcji alergicznych aż po potencjalnie zagrażające życiu przypadki anafilaksji, która występuje bardzo rzadko. Reakcje te wymagają natychmiastowego przerwania podawania leku i wdrożenia odpowiedniego postępowania medycznego.³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Jednym z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych związanych z leczeniem statynami są objawy ze strony układu mięśniowo-szkieletowego. Często obserwuje się bóle mięśni, bóle stawów, bóle kończyn, skurcze mięśniowe, obrzęki stawów oraz ból pleców. Niezbyt często występują ból szyi i zmęczenie mięśni. Do rzadkich, ale poważnych powikłań należą miopatia, zapalenie mięśni, rabdomioliza (rozpad mięśni prążkowanych) i zerwanie mięśnia. Bardzo rzadko może wystąpić zespół toczniopodobny. Z częstotliwością nieznaną raportowano immunozależną miopatię martwiczą.⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej (CK) w surowicy, które zanotowano u 2,5% pacjentów przyjmujących atorwastatynę. Znaczne zwiększenie aktywności CK (>10 razy górna granica normy) wystąpiło u 0,4% pacjentów.⁵

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas terapii atorwastatyną obserwowano podwyższenie aktywności aminotransferaz w surowicy. Zmiany te były przeważnie miernie nasilone, przemijające i niewymagające przerwania terapii. Istotne klinicznie (>3 razy górna granica normy) zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy wystąpiło u 0,8% pacjentów i było zależne od wielkości dawki. Do niepożądanych działań ze strony wątroby należą: niezbyt często występujące zapalenie wątroby, rzadko występująca cholestaza oraz bardzo rzadka niewydolność wątroby.⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W trakcie stosowania atorwastatyny często obserwuje się hiperglikemię, natomiast niezbyt często występują hipoglikemia, zwiększenie masy ciała i anoreksja. Warto zaznaczyć, że stosowanie statyn wiąże się z ryzykiem rozwoju cukrzycy, przy czym częstość jej występowania zależy od obecności czynników ryzyka, takich jak stężenie glukozy na czczo ≥5,6 mmol/l, BMI>30 kg/m², podwyższone stężenie triglicerydów czy nadciśnienie tętnicze w wywiadzie.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęstszym objawem neurologicznym jest ból głowy. Niezbyt często występują zawroty głowy, parestezje (zaburzenia czucia), niedoczulica, zaburzenia smaku i amnezja (utrata pamięci). Rzadkim objawem jest neuropatia obwodowa, która może mieć wpływ na funkcjonowanie pacjenta.⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Skórne działania niepożądane obejmują niezbyt często występujące pokrzywkę, wysypkę, świąd i łysienie. Do rzadkich, ale poważnych powikłań skórnych należą obrzęk naczynioruchowy oraz wysypki pęcherzowe, w tym rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona i martwica toksyczno-rozpływna naskórka, które mogą stanowić zagrożenie dla życia i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia.⁹

Zaburzenia żołądka i jelit

Do często występujących dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą zaparcia, wzdęcia, niestrawność, nudności i biegunka. Niezbyt często obserwuje się wymioty, bóle w górnej i dolnej części brzucha, odbijanie się ze zwracaniem treści żołądkowej oraz zapalenie trzustki.¹⁰

Inne zaburzenia

Wśród innych działań niepożądanych warto wymienić:

• Zaburzenia krwi: rzadko występująca małopłytkowość.¹¹
• Zaburzenia narządu wzroku: niezbyt często – nieostre widzenie; rzadko – zaburzenia widzenia.¹²
• Zaburzenia ucha: niezbyt często – szumy uszne; bardzo rzadko – utrata słuchu.¹³
• Zaburzenia psychiczne: niezbyt często – koszmary senne, bezsenność. W przypadku stosowania niektórych statyn zgłaszano również depresję i zaburzenia seksualne.¹⁴
• Zaburzenia układu oddechowego: często – zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, bóle gardła i krtani, krwawienie z nosa. Pojedyncze przypadki śródmiąższowej choroby płuc, szczególnie podczas długotrwałego leczenia.¹⁵
• Zaburzenia układu rozrodczego: bardzo rzadko – ginekomastia (powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzn).¹⁶

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 17 lat leczonych atorwastatyną był na ogół podobny do profilu pacjentów otrzymujących placebo. Baza danych bezpieczeństwa obejmuje informacje dotyczące 520 dzieci leczonych atorwastatyną, w tym 7 pacjentów <6 lat, 121 pacjentów w wieku 6-9 lat i 392 pacjentów w wieku 10-17 lat.¹⁷

Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi odnotowanymi zarówno w grupie leczonej atorwastatyną, jak i w grupie placebo były zakażenia. Nie stwierdzono istotnego klinicznie wpływu na wzrost i dojrzewanie płciowe w badaniu klinicznym trwającym przez okres trzech lat.¹⁸

Tabela działań niepożądanych atorwastatyny

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia bieżące monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać podejrzewane działania niepożądane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁹