Właściwości farmakodynamiczne
Atofab 40 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Atofab

Atofab zawiera substancję czynną atomoksetynę, która należy do grupy farmakoterapeutycznej psychoanaleptyki, sympatykomimetyki działające na ośrodkowy układ nerwowy (kod ATC: N06BA09). Lek jest stosowany w terapii zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych.¹

Mechanizm działania i działanie farmakodynamiczne

Atomoksetyna charakteryzuje się jako wysoce selektywny i silny inhibitor presynaptycznego transportera noradrenaliny. Specyfika działania leku polega na tym, że nie wpływa on bezpośrednio na nośniki serotoniny czy dopaminy. Atomoksetyna wykazuje minimalne powinowactwo do pozostałych receptorów noradrenergicznych oraz innych nośników neuroprzekaźników czy ich receptorów.²

W procesie metabolizmu atomoksetyny powstają dwa główne metabolity oksydacji:

• 4-hydroksyatomoksetyna – działa podobnie jak atomoksetyna jako inhibitor nośnika noradrenaliny, ale w przeciwieństwie do związku macierzystego wykazuje pewną aktywność hamującą wobec nośnika serotoniny. Ten wpływ jest jednak prawdopodobnie minimalny, ponieważ 4-hydroksyatomoksetyna ulega dalszemu metabolizmowi, a jej stężenie w osoczu jest znacząco niższe (1% stężenia atomoksetyny u osób intensywnie metabolizujących z udziałem CYP2D6 i zaledwie 0,1% u osób z wolno metabolizującym CYP2D6).
• N-desmetyloatomoksetyna – charakteryzuje się znacznie mniejszą aktywnością farmakologiczną niż związek macierzysty. W stanie równowagi występuje w osoczu w mniejszych stężeniach u osób intensywnie metabolizujących oraz w stężeniach porównywalnych do leku macierzystego u osób wolno metabolizujących.

³

Istotną cechą atomoksetyny jest to, że nie należy do grupy środków psychostymulujących ani pochodnych amfetaminy. W randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, oceniającym potencjał nadużywania leku u dorosłych, nie zaobserwowano związku atomoksetyny z wzorcem odpowiedzi, który sugerowałby właściwości stymulujące lub euforyzujące.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Atomoksetyna została przebadana w badaniach klinicznych obejmujących ponad 5000 dzieci i młodzieży z ADHD. Skuteczność leku w terapii ADHD została początkowo określona w sześciu randomizowanych, kontrolowanych placebo badaniach z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, prowadzonych przez okres od sześciu do dziewięciu tygodni. Ocena objawów przedmiotowych i podmiotowych ADHD polegała na porównaniu średniej zmiany od punktu wyjściowego do końcowego między pacjentami przyjmującymi atomoksetynę a grupą placebo. We wszystkich sześciu badaniach atomoksetyna wykazała istotną statystycznie przewagę nad placebo w zakresie łagodzenia objawów ADHD.⁵

Długoterminowa skuteczność atomoksetyny została potwierdzona w rocznym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem ponad 400 dzieci i nastolatków, prowadzonym głównie w Europie. Badanie składało się z około 3-miesięcznej fazy otwartej, po której następowało 9 miesięcy leczenia podtrzymującego, kontrolowanego placebo, z zastosowaniem podwójnie ślepej próby. Nawrót choroby po roku leczenia wystąpił u 18,7% pacjentów przyjmujących atomoksetynę w porównaniu z 31,4% pacjentów otrzymujących placebo. Co istotne, u pacjentów, którzy kontynuowali przyjmowanie atomoksetyny przez kolejne 6 miesięcy po roku leczenia, znacznie rzadziej obserwowano nawrót lub częściowy nawrót objawów (2%) w porównaniu z pacjentami, którzy przerwali aktywne leczenie i otrzymywali placebo (12%).⁶

W przypadku długotrwałej terapii atomoksetyną u dzieci i młodzieży należy regularnie przeprowadzać okresową ocenę korzyści leczenia.⁷

Badania wykazały, że atomoksetyna jest skuteczna zarówno przy podawaniu w pojedynczej dawce dobowej, jak i w dawce podzielonej podawanej rano i późnym popołudniem lub wczesnym wieczorem. Podawanie atomoksetyny raz na dobę powodowało istotnie statystycznie większą redukcję objawów ADHD w porównaniu z placebo, zgodnie z oceną nauczycieli i rodziców.⁸

Badania z aktywnym komparatorem

W randomizowanym, 6-tygodniowym badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby w grupach równoległych, oceniającym czy atomoksetyna nie jest mniej skuteczna (non-inferiority) od standardowej terapii metylofenidatem o przedłużonym uwalnianiu u dzieci i młodzieży, zaobserwowano wyższy odsetek odpowiedzi dla leku porównawczego niż dla atomoksetyny. Odsetek pacjentów, u których zgodnie z przyjętą klasyfikacją uzyskano odpowiedź wynosił:

• 23,5% w grupie placebo
• 44,6% w grupie stosującej atomoksetynę
• 56,4% w grupie stosującej metylofenidat

Wykazano statystyczną przewagę zarówno atomoksetyny jak i metylofenidatu nad placebo, a także statystyczną przewagę metylofenidatu nad atomoksetyną (p=0,016). Należy jednak podkreślić, że w badaniu tym wykluczono pacjentów, u których nie wystąpiła odpowiedź po zastosowaniu leków stymulujących.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania u osób dorosłych

Badania atomoksetyny zostały przeprowadzone z udziałem ponad 4800 osób dorosłych spełniających diagnostyczne kryteria ADHD według DSM-IV. Krótkoterminowa skuteczność atomoksetyny w leczeniu osób dorosłych została udowodniona w sześciu randomizowanych, kontrolowanych placebo badaniach z podwójnie ślepą próbą, trwających od dziesięciu do szesnastu tygodni. Ocena objawów przedmiotowych i podmiotowych ADHD polegała na porównaniu średniej zmiany od punktu wyjściowego do punktu końcowego między pacjentami leczonymi atomoksetyną a pacjentami przyjmującymi placebo. We wszystkich sześciu badaniach wykazano statystycznie istotną przewagę atomoksetyny nad placebo w łagodzeniu objawów ADHD.¹⁰

U pacjentów leczonych atomoksetyną, w porównaniu z grupą placebo, odnotowano w punkcie końcowym statystycznie istotną większą poprawę wyników w skali ogólnej oceny klinicznej stopnia ciężkości choroby (ang. Clinical Global Impression of Severity, CGI-S) we wszystkich 6 badaniach krótkoterminowych. Dodatkowo zaobserwowano statystycznie istotnie większą poprawę funkcjonowania związanego z ADHD we wszystkich 3 badaniach krótkoterminowych, w których ten parametr był oceniany.¹¹

W zakresie skuteczności długoterminowej, potwierdzono ją w 2 badaniach kontrolowanych placebo trwających sześć miesięcy, natomiast nie wykazano jej w trzecim badaniu.¹²

¹³