Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Arypiprazol, składnik główny preparatu Aripiprazole Aurovitas, może wchodzić w interakcje z wieloma produktami leczniczymi ze względu na swój mechanizm działania i profil metaboliczny. Znajomość tych interakcji jest kluczowa dla zapewnienia bezpiecznej i skutecznej farmakoterapii.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Ze względu na antagonistyczne działanie arypiprazolu na receptory α1-adrenergiczne, może on nasilać działanie leków przeciwnadciśnieniowych. Należy zachować szczególną ostrożność podczas równoczesnego stosowania tych preparatów i monitorować wartości ciśnienia tętniczego.²

Z uwagi na pierwotne działanie arypiprazolu na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), wymagana jest ostrożność podczas jednoczesnego podawania z produktami leczniczymi działającymi na OUN lub substancjami wywołującymi podobne działania niepożądane, takimi jak sedacja.³

Należy także zachować szczególną ostrożność podczas jednoczesnego podawania arypiprazolu z lekami, które mogą powodować wydłużenie odstępu QT lub zaburzenia elektrolitowe, ze względu na potencjalne ryzyko kumulacji działań niepożądanych na układ sercowo-naczyniowy.⁴

Interakcje farmakokinetyczne

Famotydyna, antagonista receptora H2, hamujący uwalnianie kwasu żołądkowego, zmniejsza szybkość wchłaniania arypiprazolu, jednak efekt ten nie ma istotnego znaczenia klinicznego.⁵

Arypiprazol jest metabolizowany na wiele sposobów, głównie przez enzymy CYP2D6 i CYP3A4. Nie jest jednak metabolizowany przez enzymy CYP1A, dlatego modyfikacja dawkowania u osób palących tytoń nie jest konieczna.⁶

Inhibitory enzymu CYP2D6

Chinidyna i inne silne inhibitory CYP2D6 znacząco wpływają na farmakokinetykę arypiprazolu. Badania kliniczne wykazały, że chinidyna zwiększa pole pod krzywą AUC arypiprazolu o 107%, nie zmieniając wartości Cmax. Jednocześnie AUC i Cmax dehydroarypiprazolu (aktywnego metabolitu) uległy zmniejszeniu odpowiednio o 32% i 47%.⁷

Podczas jednoczesnego stosowania chinidyny i arypiprazolu zaleca się zmniejszenie dawki arypiprazolu o około 50% w stosunku do dawki standardowej. Podobne działanie mogą wykazywać inne silne inhibitory CYP2D6, takie jak fluoksetyna i paroksetyna, dlatego w tych przypadkach również należy dokonać podobnej redukcji dawki.⁸

Inhibitory enzymu CYP3A4

Ketokonazol i inne silne inhibitory CYP3A4 istotnie wpływają na parametry farmakokinetyczne arypiprazolu. Badania kliniczne wykazały, że ketokonazol zwiększa AUC i Cmax arypiprazolu odpowiednio o 63% i 37%, a AUC i Cmax dehydroarypiprazolu odpowiednio o 77% i 43%.⁹

Szczególnie narażone są osoby z obniżoną aktywnością enzymu CYP2D6, u których stosowanie silnych inhibitorów CYP3A4 może powodować znacznie większy wzrost stężenia arypiprazolu w porównaniu do osób z prawidłową lub zwiększoną aktywnością CYP2D6.¹⁰

Podobnie jak w przypadku inhibitorów CYP2D6, podczas jednoczesnego stosowania ketokonazolu z arypiprazolem, zaleca się zmniejszenie dawki arypiprazolu o około 50%. Podobne działanie mogą wykazywać inne silne inhibitory CYP3A4, takie jak itrakonazol czy inhibitory proteazy HIV.¹¹

Po odstawieniu inhibitora CYP2D6 lub CYP3A4 dawkę arypiprazolu należy zwiększyć do tej, którą stosowano przed rozpoczęciem terapii skojarzonej.¹²

Słabe inhibitory CYP3A4 (np. diltiazem) lub CYP2D6 (np. escytalopram) mogą powodować niewielkie zwiększenie stężenia arypiprazolu.¹³

Induktory enzymu CYP3A4

Karbamazepina i inne induktory CYP3A4 istotnie zmniejszają stężenie arypiprazolu. Badania u pacjentów ze schizofrenią lub zaburzeniami schizoafektywnymi wykazały, że po jednoczesnym zastosowaniu karbamazepiny i arypiprazolu, średnia geometryczna Cmax i AUC arypiprazolu uległy zmniejszeniu odpowiednio o 68% i 73% w porównaniu do monoterapii arypiprazolem (30 mg). Analogiczny efekt zaobserwowano dla dehydroarypiprazolu – Cmax i AUC zmniejszyły się odpowiednio o 69% i 71%.¹⁴

Z tego powodu dawkę arypiprazolu należy podwoić podczas jednoczesnego stosowania z karbamazepiną. Podobne działanie mogą wykazywać inne silne induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, fenobarbital, prymidon, efawirenz, newirapina i ziele dziurawca, dlatego w tych przypadkach również należy odpowiednio zwiększyć dawkę arypiprazolu.¹⁵

Po zakończeniu podawania silnego induktora CYP3A4 dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć do standardowej wartości.¹⁶

Interakcje z innymi lekami

Walproinian i lit podawane jednocześnie z arypiprazolem nie powodują istotnych klinicznie zmian stężenia arypiprazolu, dlatego nie jest konieczne dostosowanie dawki podczas stosowania tych kombinacji lekowych.¹⁷

Leki serotoninergiczne, takie jak selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) lub inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), mogą w połączeniu z arypiprazolem zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego, dlatego wymagana jest szczególna ostrożność podczas jednoczesnego stosowania tych preparatów.¹⁸

Wpływ arypiprazolu na inne leki

Badania kliniczne wykazały, że arypiprazol w dawkach 10-30 mg na dobę nie wpływa istotnie na metabolizm substratów enzymów:

• CYP2D6 (współczynnik dekstrometorfan/3-metoksymorfinan)
• CYP2C9 (warfaryna)
• CYP2C19 (omeprazol)
• CYP3A4 (dekstrometorfan)

¹⁹

Ponadto badania in vitro wykazały, że ani arypiprazol, ani dehydroarypiprazol nie zmieniają metabolizmu zachodzącego z udziałem CYP1A2. Istnieje zatem niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia istotnych klinicznie interakcji między arypiprazolem a produktami leczniczymi metabolizowanymi przez te enzymy.²⁰

Podczas jednoczesnego stosowania arypiprazolu z walproinianem, litem lub lamotryginą nie stwierdzono klinicznie istotnych zmian w stężeniach tych leków.²¹

Interakcje arypiprazolu z alkoholem

Ze względu na działanie arypiprazolu na ośrodkowy układ nerwowy, jego jednoczesne stosowanie z alkoholem wymaga szczególnej ostrożności. Alkohol może nasilać działanie sedatywne arypiprazolu oraz zwiększać ryzyko wystąpienia innych działań niepożądanych ze strony OUN.²²

Pacjenci przyjmujący arypiprazol powinni zostać poinformowani o potencjalnie niebezpiecznych interakcjach z alkoholem i otrzymać zalecenie całkowitej abstynencji alkoholowej w trakcie leczenia. Spożywanie alkoholu podczas terapii arypiprazolem może prowadzić do:

• Nasilenia sedacji i senności
• Zwiększonego ryzyka zaburzeń psychomotorycznych
• Osłabienia funkcji poznawczych
• Nasilenia działania hipotensyjnego (obniżenie ciśnienia tętniczego)
• Zwiększonego ryzyka zaburzeń równowagi i upadków

Szczególnie niebezpieczne może być połączenie arypiprazolu z alkoholem u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Tabela interakcji lekowych arypiprazolu