Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Podczas leczenia przeciwpsychotycznego arypiprazolem kliniczna poprawa stanu pacjenta może nastąpić w okresie kilku dni do kilku tygodni. Przez cały ten okres pacjent powinien pozostawać pod ścisłą obserwacją medyczną.¹

Ryzyko zachowań samobójczych

Zachowania samobójcze są związane z chorobami psychicznymi oraz zaburzeniami nastroju. Przypadki prób samobójczych były zgłaszane wkrótce po rozpoczęciu lub zmianie leczenia przeciwpsychotycznego, w tym również podczas terapii arypiprazolem. W związku z tym leczenie pacjentów z grupy wysokiego ryzyka wymaga ścisłego nadzoru medycznego.²

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Arypiprazol należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową, szczególnie w przypadku wywiadu w kierunku:

• zawału mięśnia sercowego
• choroby niedokrwiennej serca
• niewydolności serca
• zaburzeń przewodzenia
• choroby naczyń mózgu

Szczególną ostrożność należy zachować w stanach predysponujących do niedociśnienia tętniczego (np. odwodnienie, zmniejszenie objętości krwi krążącej, leczenie lekami przeciwnadciśnieniowymi) lub nadciśnienia tętniczego, w tym w postaci postępującej lub złośliwej.³

Po zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi często występują nabyte czynniki ryzyka VTE, dlatego przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia arypiprazolem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i wdrożyć odpowiednie środki zapobiegawcze.⁴

Wydłużenie odstępu QT

W badaniach klinicznych częstość występowania wydłużenia odstępu QT podczas terapii arypiprazolem była porównywalna z placebo. Jednakże należy zachować ostrożność podczas stosowania leku u pacjentów z wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym.⁵

Zaburzenia pozapiramidowe

Późne dyskinezy

W badaniach klinicznych trwających do roku niezbyt często zgłaszano przypadki późnych dyskinez wymagających interwencji medycznej podczas leczenia arypiprazolem. Jeżeli u pacjenta wystąpią objawy przedmiotowe lub podmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub całkowite odstawienie leku.⁶

Inne objawy pozapiramidowe

W pediatrycznych badaniach klinicznych arypiprazolu obserwowano akatyzję oraz parkinsonizm. W przypadku wystąpienia u pacjenta przyjmującego arypiprazol objawów przedmiotowych i podmiotowych innych zaburzeń pozapiramidowych, należy rozważyć zmniejszenie dawki oraz wprowadzenie ścisłej kontroli klinicznej.⁷

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (NMS)

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (NMS) jest potencjalnie śmiertelnym zespołem objawów, który może wystąpić po podaniu leków przeciwpsychotycznych. W badaniach klinicznych rzadko obserwowano przypadki NMS podczas stosowania arypiprazolu.⁸

Kliniczne objawy NMS obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (nieregularne tętno, wahania ciśnienia krwi, częstoskurcz, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Mogą również wystąpić dodatkowe objawy, takie jak:

• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej
• mioglobinuria (rabdomioliza)
• ostra niewydolność nerek

Należy zauważyć, że zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej i rabdomioliza mogą wystąpić również niezależnie od NMS. Jeżeli u pacjenta wystąpią objawy podmiotowe lub przedmiotowe wskazujące na NMS, lub niewyjaśniona wysoka gorączka bez innych objawów NMS, należy przerwać podawanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu.⁹

Drgawki

W badaniach klinicznych z arypiprazolem niezbyt często zgłaszano napady drgawkowe. Z tego powodu lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub u których występują choroby predysponujące do ich wystąpienia.¹⁰

Pacjenci w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją

Zwiększona śmiertelność

W trzech badaniach kontrolowanych placebo (n = 938, średnia wieku: 82,4 lat; zakres: 56-99 lat) u pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z chorobą Alzheimera leczonych arypiprazolem występowało zwiększone ryzyko zgonu w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Częstość zgonów wynosiła 3,5% w grupie arypiprazolu w porównaniu do 1,7% w grupie placebo.¹¹

Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego

W tych samych badaniach raportowano działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego (np. udar, przejściowe napady niedokrwienia), w tym przypadki zakończone zgonem (średnia wieku: 84 lata; zakres 78-88 lat). Ogólnie 1,3% pacjentów leczonych arypiprazolem zgłaszało działania niepożądane związane z krążeniem mózgowym w porównaniu do 0,6% pacjentów otrzymujących placebo. Różnica ta nie była statystycznie istotna, jednakże w jednym z badań z zastosowaniem ustalonego dawkowania u pacjentów leczonych arypiprazolem występowała istotna zależność od dawki dla działań niepożądanych związanych z krążeniem mózgowym.¹²

Arypiprazol nie jest wskazany w leczeniu psychoz związanych z demencją.¹³

Hiperglikemia i cukrzyca

U pacjentów leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem, opisywano hiperglikemię, czasami bardzo wysoką, z towarzyszącą kwasicą ketonową, śpiączką hiperosmotyczną lub zgonem. Czynnikami ryzyka mogącymi predysponować do wystąpienia ciężkich powikłań są otyłość i cukrzyca w wywiadzie rodzinnym.¹⁴

W badaniach klinicznych z arypiprazolem nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych związanych z hiperglikemią (w tym cukrzycy) lub nieprawidłowych wartości laboratoryjnych stężenia glukozy w porównaniu do placebo. Nie jest dostępna dokładna ocena ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią pozwalająca na bezpośrednie porównanie arypiprazolu z innymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁵

Pacjenci leczeni jakimikolwiek lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem, powinni być monitorowani pod kątem objawów podmiotowych i przedmiotowych hiperglikemii (np. nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierny apetyt, osłabienie). Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka cukrzycy powinni być regularnie kontrolowani pod względem pogorszenia kontroli glikemii.¹⁶

Nadwrażliwość

Po zastosowaniu arypiprazolu mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości charakteryzujące się objawami uczulenia.¹⁷

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała jest często obserwowane u pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym ze względu na współistniejące choroby, stosowanie leków przeciwpsychotycznych powodujących zwiększenie masy ciała oraz niewłaściwy styl życia. Po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu obserwowano zwiększenie masy ciała u pacjentów, głównie u tych z istotnymi czynnikami ryzyka, takimi jak:¹⁸

• cukrzyca
• zaburzenia tarczycy
• gruczolak przysadki w wywiadzie

W badaniach klinicznych arypiprazol nie powodował klinicznie istotnego zwiększenia masy ciała u dorosłych pacjentów. Jednakże w badaniach klinicznych u młodzieży z epizodem manii w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego wykazano związek stosowania arypiprazolu ze zwiększeniem masy ciała po 4 tygodniach leczenia.¹⁹

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym należy kontrolować zwiększenie masy ciała. Jeśli przyrost masy ciała jest znaczący klinicznie, należy rozważyć zmniejszenie dawki.²⁰

Dysfagia

Ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu, wiąże się spowolnienie motoryki przełyku i ryzyko aspiracji. Arypiprazol należy stosować ostrożnie u pacjentów z ryzykiem zachłystowego zapalenia płuc.²¹

Patologiczne uzależnienie od hazardu i inne zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów przyjmujących arypiprazol mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów, w tym:²²

• zwiększone popędy, szczególnie do hazardu
• wzmożone popędy seksualne
• kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
• obżarstwo lub kompulsywne objadanie się
• inne impulsywne i kompulsywne zachowania

Istotne jest, aby lekarze pytali pacjentów lub ich opiekunów o pojawienie się nowych lub nasilenie istniejących popędów podczas terapii arypiprazolem. Należy pamiętać, że objawy zaburzeń kontroli impulsów mogą być związane z chorobą podstawową, jednakże w niektórych przypadkach raportowano ich ustąpienie po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Zaburzenia kontroli impulsów mogą powodować szkody u pacjenta lub innych osób, jeśli nie zostaną rozpoznane. W przypadku wystąpienia takich objawów należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.²³

Pacjenci ze współistniejącym zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)

Pomimo wysokiej częstości współwystępowania zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I oraz zespołu ADHD, dane dotyczące bezpieczeństwa jednoczesnego stosowania arypiprazolu oraz stymulantów są bardzo ograniczone. Z tego względu należy zachować wyjątkową ostrożność podczas jednoczesnego podawania tych produktów.²⁴

Upadki

Arypiprazol może powodować senność, niedociśnienie ortostatyczne, niestabilność ruchową i czuciową, co może prowadzić do upadków. Należy zachować ostrożność podczas leczenia pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka i rozważyć zmniejszenie dawki początkowej (np. u pacjentów w podeszłym wieku lub osłabionych).²⁵

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Produkt leczniczy Aripiprazole Aurovitas zawiera szereg substancji pomocniczych, które mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania leku:²⁶

²⁷

²⁸

²⁹