Właściwości farmakodynamiczne leku Amoxil

Amoksycylina, substancja czynna preparatu Amoxil, należy do grupy farmakoterapeutycznej penicylin o szerokim spektrum działania (kod ATC: J01CA04). Lek dostępny jest w postaci proszku do sporządzania zawiesiny doustnej w dwóch stężeniach: 250 mg/5 ml oraz 500 mg/5 ml, zawierających odpowiednio 50 mg/ml i 100 mg/ml amoksycyliny w postaci trójwodnej.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina jest półsyntetyczną penicyliną należącą do grupy antybiotyków beta-laktamowych. Jej działanie polega na hamowaniu jednego lub więcej enzymów, określanych jako białka wiążące penicylinę (PBP – ang. penicillin-binding proteins), które uczestniczą w szlaku biosyntezy bakteryjnego peptydoglikanu. Peptydoglikan stanowi integralny strukturalny składnik ściany komórki bakteryjnej, a zahamowanie jego syntezy prowadzi do osłabienia ściany komórkowej. W konsekwencji następuje liza komórki i śmierć bakterii.²

Należy zaznaczyć, że amoksycylina podlega rozkładowi przez enzymy beta-laktamazy wytwarzane przez bakterie oporne na ten antybiotyk. Z tego powodu spektrum działania samej amoksycyliny nie obejmuje organizmów produkujących te enzymy.³

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym parametrem determinującym skuteczność amoksycyliny jest czas, w którym jej stężenie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC). Jest to kluczowy wyznacznik efektywności terapeutycznej tego antybiotyku.⁴

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą wykazywać oporność na działanie amoksycyliny poprzez różne mechanizmy. Do głównych należą:⁵

• Unieczynnienie przez beta-laktamazy bakteryjne – enzymy te rozkładają cząsteczkę antybiotyku, uniemożliwiając jego działanie⁶
• Modyfikacja struktury białek PBP – zmiany w strukturze docelowych białek PBP skutkują zmniejszeniem powinowactwa antybiotyku do miejsca działania⁷
• Zmniejszona przepuszczalność błony komórkowej – nieprzepuszczalność błony komórkowej bakterii lub obecność mechanizmów pompy wyrzutowej mogą wywoływać oporność lub przyczyniać się do jej wystąpienia, szczególnie u bakterii Gram-ujemnych⁸

Wartości graniczne wrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określił kryteria interpretacji dla badań wrażliwości MIC (minimum inhibitory concentration) dla amoksycyliny.⁹

Warto podkreślić, że częstość występowania oporności wybranych gatunków bakterii może zmieniać się z upływem czasu i różnić się w zależności od regionu geograficznego. Przy leczeniu ciężkich zakażeń kluczowe jest odniesienie się do lokalnych danych dotyczących oporności. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności stawia pod znakiem zapytania skuteczność amoksycyliny, szczególnie w niektórych rodzajach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistami.¹⁰

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej amoksycyliny

Na podstawie badań wrażliwości drobnoustrojów na amoksycylinę in vitro, można wyróżnić kilka kategorii mikroorganizmów w zależności od ich podatności na działanie tego antybiotyku.¹¹

Szczepy zwykle wrażliwe

Do drobnoustrojów wykazujących z reguły dobrą wrażliwość na amoksycylinę należą:¹²

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecalis¹³
  • Paciorkowce beta-hemolizujące (grupy A, B, C i G)¹⁴
  • Listeria monocytogenes¹⁵

Gatunki z potencjalnie nabytą opornością

W przypadku poniższych gatunków bakterii można spodziewać się rozwoju oporności nabytej, co może wpływać na skuteczność terapii:¹⁶

• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Escherichia coli¹⁷
  • Haemophilus influenzae¹⁸
  • Helicobacter pylori¹⁹
  • Proteus mirabilis²⁰
  • Salmonella typhi²¹
  • Salmonella paratyphi²²
  • Pasteurella multocida²³
• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Gronkowce koagulazo-ujemne²⁴
  • Staphylococcus aureus²⁵
  • Streptococcus pneumoniae²⁶
  • Paciorkowce zieleniące²⁷
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Clostridium spp.²⁸
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Fusobacterium spp.²⁹
• Inne:
  • Borrelia burgdorferi³⁰

Drobnoustroje z opornością naturalną

Poniższe drobnoustroje wykazują naturalną oporność na amoksycylinę, co wyklucza zastosowanie tego antybiotyku w leczeniu zakażeń wywołanych przez te patogeny:³¹

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecium³²
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Acinetobacter spp.³³
  • Enterobacter spp.³⁴
  • Klebsiella spp.³⁵
  • Pseudomonas spp.³⁶
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides spp. (wiele szczepów Bacteroides fragilis jest opornych)³⁷
• Inne:
  • Chlamydia spp.³⁸
  • Mycoplasma spp.³⁹
  • Legionella spp.⁴⁰

Uwagi szczególne dotyczące oporności

Warto zwrócić uwagę na następujące ważne spostrzeżenia dotyczące oporności niektórych bakterii na amoksycylinę:

• Niektóre patogeny, jak Staphylococcus aureus, wykazują naturalną pośrednią wrażliwość przy braku nabytego mechanizmu oporności.⁴¹
• Niemal wszystkie szczepy S. aureus są oporne na amoksycylinę ze względu na wytwarzanie penicylinaz. Dodatkowo, wszystkie szczepy S. aureus oporne na metycylinę wykazują także oporność na amoksycylinę.⁴²