Właściwości farmakodynamiczne leku Acix 500

Acyklowir, substancja czynna leku Acix 500, jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego zaklasyfikowanym do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego, działających bezpośrednio na wirusy. Należy do nukleozydów i nukleotydów, z wyłączeniem inhibitorów odwrotnej transkryptazy (kod ATC: J05AB01). ¹

Spektrum aktywności przeciwwirusowej

Acyklowir wykazuje działanie hamujące na namnażanie wirusów typu herpes zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i w żywym organizmie (in vivo). Spektrum jego aktywności obejmuje następujące wirusy:²

• Herpes simplex virus (HSV) typu 1 i 2
• Varicella-zoster virus (VZV)
• Epstein-Barr virus (EBV)
• Cytomegalovirus (CMV)

Badania na kulturach komórkowych wykazały, że acyklowir charakteryzuje się zróżnicowaną siłą działania przeciwwirusowego względem poszczególnych patogenów. Najsilniejsze działanie wykazuje wobec HSV-1, a następnie, w kolejności malejącej aktywności, wobec HSV-2, VZV, EBV oraz CMV. ³

Mechanizm działania

Acyklowir charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec komórek zakażonych wirusami, co znacząco ogranicza jego potencjalną toksyczność dla zdrowych komórek ssaków. U podstaw tego selektywnego działania leży specyficzny mechanizm aktywacji leku:⁴

1. W niezakażonych komórkach acyklowir nie jest substratem dla kinazy tymidynowej (TK), co tłumaczy jego niską toksyczność dla zdrowych komórek gospodarza.
2. Kinaza tymidynowa pochodzenia wirusowego (kodowana przez HSV, VZV i EBV) przekształca acyklowir do monofosforanu acyklowiru (pierwsza fosforylacja).
3. Następnie enzymy komórkowe przekształcają monofosforan kolejno do difosforanu, a w końcowym etapie do trifosforanu acyklowiru.
4. Trifosforan acyklowiru stanowi substrat dla wirusowej polimerazy DNA, zostaje przez nią wbudowany w tworzący się łańcuch DNA wirusa.
5. Włączenie acyklowiru do łańcucha DNA powoduje przerwanie jego syntezy i w konsekwencji zahamowanie replikacji wirusa.

Ten złożony mechanizm działania stanowi podstawę przeciwwirusowej aktywności acyklowiru i jednocześnie zapewnia jego selektywność, ograniczając replikację wirusa przy minimalnym wpływie na prawidłowe komórki. ⁵

Oporność na acyklowir

U pacjentów ze znacznie obniżoną odpornością długotrwałe lub powtarzane stosowanie acyklowiru może prowadzić do selekcji szczepów wirusów o zmniejszonej wrażliwości na lek. U takich pacjentów może wystąpić brak odpowiedzi na dalsze leczenie acyklowirem. ⁶

Analiza mechanizmów oporności wykazała, że większość wyizolowanych szczepów wirusów o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir charakteryzuje się deficytem kinazy tymidynowej. U części szczepów opornych stwierdzono modyfikacje w strukturze kinazy tymidynowej lub zmiany w polimerazie DNA. Badania laboratoryjne potwierdziły również, że poddawanie wirusa HSV działaniu acyklowiru w warunkach in vitro może prowadzić do powstawania szczepów o zmniejszonej wrażliwości. Warto podkreślić, że związki pomiędzy wrażliwością izolowanych wirusów HSV określoną in vitro a skutecznością kliniczną acyklowiru pozostają niewyjaśnione. ⁷

Profil wrażliwości wirusów na acyklowir in vitro

Powyższa klasyfikacja przedstawia zróżnicowany profil wrażliwości różnych patogenów wirusowych na acyklowir, określony na podstawie badań in vitro. Ma to istotne znaczenie kliniczne przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych, gdyż wskazuje na potencjalną skuteczność acyklowiru w leczeniu zakażeń wywoływanych przez poszczególne wirusy. ⁸