Wyprysk dyshidrotyczny
Epidemiologia
Wyprysk dyshidrotyczny (pompholyx) stanowi istotny problem dermatologiczny, odpowiadając za 5-20% przypadków wyprysku rąk, z częstością występowania około 20/100 000 osób (0,02%). Choroba dotyka głównie osoby w wieku 20-40 lat, z równomiernym rozkładem płci, choć niektóre badania wskazują na nieznaczną przewagę kobiet. Występuje częściej w cieplejszym klimacie oraz w miesiącach wiosenno-letnich, a także w środowiskach miejskich. Czynniki predysponujące obejmują atopię (50% pacjentów z pompholyx ma atopowe zapalenie skóry lub obciążony wywiad rodzinny), nadwrażliwość na metale (nikiel, kobalt, chrom) z dodatnimi testami płatkowym u 20,19% pacjentów oraz czynniki zaostrzające takie jak potliwość, stres i ciepło. Wyprysk dyshidrotyczny może współistnieć z infekcjami grzybiczymi i rzadko pojawia się jako reakcja na dożylne immunoglobuliny.
- Epidemiologia wyprysku dyshidrotycznego
- Występowanie w populacji ogólnej
- Trendy demograficzne
- Czynniki wpływające na występowanie
- Współistnienie z innymi chorobami
- Nasilenie i przebieg choroby
- Wpływ na jakość życia i aspekty socjoekonomiczne
- Sytuacja epidemiologiczna w różnych krajach
- Metody nadzoru i diagnostyki
Epidemiologia wyprysku dyshidrotycznego
Wyprysk dyshidrotyczny (pompholyx) jest stosunkowo częstym schorzeniem dermatologicznym, stanowiącym istotny problem kliniczny. Dokładna częstość występowania tej choroby nie jest w pełni poznana, jednak badania epidemiologiczne dostarczają cennych informacji na temat rozpowszechnienia tego schorzenia.12
Występowanie w populacji ogólnej
Badania wskazują, że wyprysk dyshidrotyczny stanowi od 5% do 20% wszystkich przypadków wyprysku rąk, co czyni go istotnym problemem dermatologicznym.13 W rocznym badaniu przeprowadzonym w Szwecji, wyprysk dyshidrotyczny stanowił 1% wszystkich pierwszorazowych konsultacji dermatologicznych.1 W innym szwedzkim badaniu obejmującym 107 206 osób zdiagnozowano wyprysk dyshidrotyczny u 51 pacjentów (0,05% populacji), co stanowiło 3% wszystkich przypadków wyprysku rąk w badanej grupie.1
Retrospektywne badanie z Portugalii, analizujące dane 714 pacjentów w okresie 6 lat, wykazało, że wyprysk dyshidrotyczny był trzecim najczęstszym typem wyprysku rąk, stanowiącym 20,3% przypadków.14 Jedno z badań w Turcji, obejmujące 6300 pacjentów pediatrycznych, wykazało występowanie wyprysku dyshidrotycznego u 1% badanych.5
Badanie przeprowadzone w Göteborgu w Szwecji w 1988 roku na losowo wybranej grupie 20 000 osób wykazało, że choroba ta dotyczyła 2% mężczyzn i 3% kobiet, stanowiąc 5% wszystkich przypadków wyprysku rąk.5 Chorobowość punktowa wyprysku rąk w populacji ogólnej szacowana jest na około 4%, roczna chorobowość sięga niemal 10%, a chorobowość w ciągu całego życia wynosi około 15%.6
Najnowsze dane wskazują, że częstość występowania wyprysku dyshidrotycznego wynosi około 20 przypadków na 100 000 osób (0,02% populacji).78 W niektórych krajach rozwiniętych szacuje się, że schorzenie to dotyka 2-5% populacji.9
Trendy demograficzne
Rozkład według wieku: Wyprysk dyshidrotyczny dotyka osoby w szerokim przedziale wiekowym (4-76 lat), jednak średni wiek występowania wynosi około 38-40 lat.17 Szczyt zachorowań przypada na przedział wiekowy 20-40 lat.10111 Po osiągnięciu wieku średniego częstość występowania epizodów wyprysku dyshidrotycznego ma tendencję do zmniejszania się.1 Schorzenie rzadko występuje u osób poniżej 10 roku życia.12
Rozkład według płci: Wyniki badań dotyczące rozkładu płci są niejednoznaczne. Niektóre badania wskazują na równy stosunek zachorowań między kobietami a mężczyznami (1:1), podczas gdy inne sugerują przewagę kobiet (1:2 lub 2:1).112 Francuskie badanie wykazało nieznaczną przewagę kobiet z proporcją 1,18:1.4 Ogólnie, choć wyprysk rąk jest częstszy u młodych kobiet, wyprysk dyshidrotyczny wydaje się mieć dość równomierny rozkład między płciami.1113
Czynniki wpływające na występowanie
Sezonowość i klimat: Wyprysk dyshidrotyczny częściej rozwija się w cieplejszym klimacie oraz w miesiącach wiosennych i letnich (określany jako pompholyx sezonowy lub letni).110 Zauważono również, że pompholyx jako powikłanie wyprysku dyshidrotycznego częściej występuje latem i w środowiskach o wysokiej temperaturze.12
Czynniki geograficzne i środowiskowe: Obserwuje się większą częstość występowania w obszarach miejskich, co może być związane z czynnikami środowiskowymi, stresem i stylem życia typowym dla środowiska miejskiego.9 Badania wskazują, że wyprysk dyshidrotyczny występuje na całym świecie, jednak rzadziej dotyka populację azjatycką.10
Czynniki predysponujące: Badania epidemiologiczne wskazują na istotne powiązania z atopią. W jednym z badań wykazano obecność rodzinnej i osobniczej diatazy atopowej u 50% pacjentów z pompholyx w porównaniu do 11,5% w grupie kontrolnej (p < 0,001).14 Ponadto, u 39 pacjentów (37,49%) stwierdzono podwyższone poziomy IgE.14 Około 50% pacjentów z wypryskem dyshidrotycznym ma również atopowe zapalenie skóry lub obciążony wywiad rodzinny w kierunku atopowego zapalenia skóry.15
Nadwrażliwość na związki metali, szczególnie nikiel, kobalt i chrom, jest ważnym czynnikiem wywołującym. W jednym z badań wykazano, że siarczan niklu był alergenem o najwyższej dodatniej reakcji w testach płatkowych: 20,19% w porównaniu do 6,25% w grupie kontrolnej (p < 0,001).14 Po uwzględnieniu pacjentów reagujących na doustny test prowokacyjny, odsetek pacjentów z alergią na nikiel sięgał 26%.14
Do najczęściej zgłaszanych czynników zaostrzających należą sezonowość (43 pacjentów) i nadmierna potliwość (38 pacjentów).14 Inne czynniki obejmują stres, nadwrażliwość na związki metali, ciepło oraz pocenie się.15
Współistnienie z innymi chorobami
Wyprysk dyshidrotyczny może współistnieć z innymi chorobami skóry, w tym z infekcjami grzybiczymi, co wskazuje na potrzebę oceny obecności tego typu infekcji na rękach i/lub stopach pacjentów z wypryskem dyshidrotycznym.15 Rzadko opisywane są przypadki wyprysku dyshidrotycznego wtórnego do infuzji immunoglobulin dożylnych. W przeglądzie literatury Gerstenblith i wsp. znaleźli 64 pacjentów z reakcjami wypryskopodobnymi związanymi z dożylnym podaniem immunoglobulin, przy czym 62,5% pacjentów miało zmiany typu wyprysku dyshidrotycznego na dłoniach i podeszwach lub na dłoniach i podeszwach oraz co najmniej jednym innym obszarze ciała.16
Nasilenie i przebieg choroby
Przebieg wyprysku dyshidrotycznego jest zróżnicowany indywidualnie. U niektórych pacjentów choroba ustępuje w ciągu 2-3 tygodni i nie powraca, jednak zwykle ma tendencję do nawrotów.17 Włoskie badanie wykazało, że 83,5% pacjentów z wypryskem rąk miało przewlekłą postać wyprysku, 21,3% cierpiało na ciężką postać, a 62,0% miało wyprysk oporny na standardową terapię.18
Wyprysk dyshidrotyczny zazwyczaj ma przebieg nawracający, z okresami remisji i zaostrzeń, a nasilenie może szybko zmieniać się u poszczególnych pacjentów.18 Choroba może mieć charakter przewlekły, z cyklicznymi zaostrzeniami, wymagającymi krótko- lub długoterminowego leczenia drugiego rzutu w zależności od przebiegu.2
Wpływ na jakość życia i aspekty socjoekonomiczne
Wyprysk dyshidrotyczny ma znaczący wpływ na jakość życia pacjentów. Może być chorobą przewlekłą, utrudniającą codzienne funkcjonowanie.19 Występowanie zmian na dłoniach i stopach, obszarach szczególnie narażonych na kontakt z potencjalnymi źródłami podrażnień, sprawia, że wyprysk dyshidrotyczny może być chorobą upośledzającą funkcjonowanie i trudną w leczeniu.20
Choroba może również powodować problemy związane z zatrudnieniem.20 Wyprysk rąk, w tym wyprysk dyshidrotyczny, wiąże się ze znacznym upośledzeniem jakości życia oraz wysokimi kosztami społecznymi i zawodowymi.6
Wyprysk dyshidrotyczny generalnie nie prowadzi do zgonów, jednak charakteryzuje się wysoką zachorowalnością ze względu na znaczne obniżenie jakości życia spowodowane bólem, świądem i powikłaniami w postaci wtórnych infekcji. Przewlekły i nawracający charakter schorzenia powoduje dyskomfort i stres u pacjentów.21
Sytuacja epidemiologiczna w różnych krajach
Dane epidemiologiczne dotyczące wyprysku dyshidrotycznego różnią się w zależności od kraju i regionu. W Indonezji dane epidemiologiczne są nadal ograniczone. Ogólna częstość występowania zapalenia skóry w tym kraju wynosi około 6,78%, a częstość występowania kontaktowego zapalenia skóry rąk związanego z pracą wynosi 2-10%. Na tej podstawie szacuje się, że częstość występowania wyprysku dyshidrotycznego w Indonezji mieści się w tym zakresie.12
W Hiszpanii do niedawna nie istniały krajowe wytyczne dotyczące zapobiegania, diagnozowania i leczenia wyprysku rąk, co skłoniło Hiszpańską Akademię Dermatologii i Wenerologii (AEDV) do opracowania zaktualizowanego artykułu przeglądowego mającego na celu ukierunkowanie diagnostyki, leczenia i monitorowania wyprysku rąk.6
Metody nadzoru i diagnostyki
Diagnoza wyprysku dyshidrotycznego jest głównie kliniczna, oparta na charakterystycznym wywiadzie i obrazie klinicznym, po wykluczeniu innych przyczyn.2 Identyfikacja choroby na podstawie cech klinicznych ma kluczowe znaczenie, biorąc pod uwagę, że jest to przede wszystkim rozpoznanie kliniczne, a biopsja zarezerwowana jest dla pacjentów z chorobą oporną na leczenie lub z podejrzeniem wtórnej infekcji.22
W przypadkach ciężkiego wyprysku dyshidrotycznego konieczne może być skierowanie do dermatologa w celu leczenia i/lub zdiagnozowania alergii kontaktowej poprzez testy płatkowe.20 Brak jest jednoznacznych wytycznych diagnostycznych, a rozpoznanie opiera się głównie na obrazie klinicznym i wykluczeniu innych schorzeń o podobnym przebiegu.2
Monitorowanie przebiegu choroby jest istotne ze względu na jej przewlekły i nawracający charakter. Ze względu na znaczne obciążenie społeczne i ekonomiczne związane z wypryskem rąk, w tym wyprysku dyshidrotycznego, ważne jest odpowiednie śledzenie epidemiologii tego schorzenia oraz opracowanie skutecznych strategii diagnostycznych i terapeutycznych.6
Z epidemiologicznego punktu widzenia, wzrost liczby wizyt w placówkach medycznych związanych z wypryskim dyshidrotycznym jest pozytywnym sygnałem zwiększonej świadomości tego schorzenia.9 Wskazuje to na potrzebę dalszego podnoszenia świadomości społecznej na temat tej choroby oraz doskonalenia metod jej diagnozowania i leczenia.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.