Toxokarioza
Objawy
Toksokaroza to zoonotyczna choroba pasożytnicza wywołana przez larwy Toxocara canis lub Toxocara cati, przenoszona na człowieka przez przypadkowe spożycie jaj pasożyta. Klinicznie wyróżnia się postać utajoną, trzewną (VLM), oczną (OLM) oraz neurotoksokarozę. W przebiegu toksokariozy trzewnej obserwuje się eozynofilię, która może sięgać nawet 70% leukocytów, oraz objawy takie jak gorączka, hepatomegalia, kaszel, wysypka i bóle mięśniowo-stawowe. Toksokaroza oczna manifestuje się jednostronnymi zaburzeniami widzenia, zapaleniem błony naczyniowej, ziarniniakami siatkówki i może prowadzić do trwałej utraty wzroku. Neurotoksokaroza, choć rzadka, objawia się napadami padaczkowymi, zaburzeniami poznawczymi i zapaleniem ośrodkowego układu nerwowego, z potencjalnym ryzykiem powikłań neurodegeneracyjnych.
Objawy toksokariozy (Toxocariasis)
Toksokaroza (łac. toxocariasis) to choroba pasożytnicza wywołana przez larwy glist z rodzaju Toxocara, najczęściej Toxocara canis (glista psia) lub rzadziej Toxocara cati (glista kocia). Zakażenie u ludzi powstaje na skutek przypadkowego spożycia jaj pasożyta, które mogą znajdować się w zanieczyszczonej glebie, na sierści zwierząt lub w niedogotowanym mięsie żywicieli paratenicznych.12
Postaci kliniczne toksokariozy
Toksokaroza może przebiegać w kilku postaciach klinicznych, które charakteryzują się odmiennymi objawami:34
- Toksokaroza utajona (covert toxocariasis) – najłagodniejsza i najczęstsza postać
- Toksokaroza trzewna (visceral larva migrans, VLM) – związana z migracją larw do narządów wewnętrznych
- Toksokaroza oczna (ocular larva migrans, OLM) – dotycząca zajęcia narządu wzroku
- Neurotoksokaroza (cerebral toxocariasis) – rzadka postać z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego
Warto podkreślić, że większość zakażeń przebiega bezobjawowo, a larwy z czasem obumierają w organizmie człowieka lub są wydalane z kałem.56
Toksokaroza bezobjawowa
U większości zakażonych osób toksokaroza nie powoduje żadnych objawów. Organizm sam radzi sobie z pasożytem, a larwy są z czasem wydalane z kałem. Zakażenie może zostać wykryte przypadkowo podczas rutynowych badań krwi, gdzie stwierdza się eozynofilię (podwyższony poziom eozynofilów) i dodatnie miano przeciwciał przeciwko Toxocara.78
Objawy toksokariozy utajonej
Toksokaroza utajona (covert toxocariasis) charakteryzuje się niespecyficznymi objawami o łagodnym nasileniu. Występuje najczęściej u dzieci i może objawiać się:910
- Gorączką
- Bólem brzucha
- Bólem głowy
- Zaburzeniami snu
- Kaszlem
- Świszczącym oddechem
- Powiększeniem węzłów chłonnych (zwłaszcza szyjnych)
- Ogólnym osłabieniem i zmęczeniem
- Brakiem apetytu
Ta postać choroby jest zwykle samoograniczająca się i ma łagodny przebieg, choć może utrzymywać się przez dłuższy czas.1112
Objawy toksokariozy trzewnej (VLM)
Toksokaroza trzewna (visceral larva migrans) powstaje, gdy większa liczba larw migruje do narządów wewnętrznych, powodując stany zapalne. Choroba ta dotyka najczęściej dzieci poniżej 5 roku życia.1314
Objawy ogólne VLM
Do najczęstszych objawów ogólnych toksokariozy trzewnej należą:1516
- Gorączka
- Zmęczenie i osłabienie (niekiedy bardzo nasilone)
- Utrata masy ciała
- Brak apetytu (anoreksja)
- Wysypka skórna (niekiedy o charakterze pokrzywki)
Objawy narządowe VLM
W zależności od zajętych narządów, toksokaroza trzewna może powodować następujące objawy:1718
- Objawy wątrobowe: powiększenie wątroby (hepatomegalia), ból brzucha, rzadziej żółtaczka
- Objawy płucne: kaszel, świszczący oddech, duszność, zapalenie płuc, wysięk opłucnowy w cięższych przypadkach
- Objawy ze strony śledziony: powiększenie śledziony (splenomegalia)
- Objawy skórne: przewlekła pokrzywka, świąd, wyprysk, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie naczyń
- Objawy mięśniowo-stawowe: bóle mięśni i stawów, reaktywna artropatia
W badaniach laboratoryjnych charakterystycznym objawem jest eozynofilia, która może być znacznie nasilona, sięgając nawet 70% całkowitej liczby leukocytów.1920
Powikłania toksokariozy trzewnej
W ciężkich przypadkach toksokariozy trzewnej, mogą wystąpić poważne powikłania:2122
- Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis)
- Ciężka niewydolność oddechowa
- Zapalenie naczyń mózgowych
- Napady padaczkowe
Powikłania te występują rzadko, ale mogą stanowić poważne zagrożenie dla życia pacjenta.23
Objawy toksokariozy ocznej (OLM)
Toksokaroza oczna (ocular larva migrans) występuje, gdy larwy migrują do narządu wzroku. Charakterystyczną cechą tej postaci jest to, że zwykle dotyczy tylko jednego oka. Objawy mogą pojawić się nawet po 4-10 latach od pierwotnego zakażenia.2425
Główne objawy toksokariozy ocznej
Toksokaroza oczna może objawiać się:2627
- Zaburzeniami widzenia (pogorszenie ostrości wzroku)
- Bólem oka
- Zaczerwienieniem oka
- Światłowstrętem (fotofobią)
- Widzeniem „muszek” lub „błysków” (męty w ciele szklistym)
- Zezem (zwłaszcza u dzieci)
- Białym odbiciem źrenicy (leukokoria) w zaawansowanych przypadkach
Zmiany oczne w toksokarozie
W badaniu okulistycznym można stwierdzić:2829
- Zapalenie błony naczyniowej oka (uveitis)
- Zapalenie siatkówki i naczyniówki (chorioretinitis)
- Ziarniniaka siatkówki (w tylnej części oka lub części obwodowej)
- Zapalenie ciała szklistego (vitritis) – występuje u ponad 90% pacjentów
- Zapalenie wnętrza gałki ocznej (endophthalmitis)
- Pasma trakcyjne w ciele szklistym
- Odwarstwienie siatkówki w zaawansowanych przypadkach
Nasilenie objawów zależy od miejsca i rozległości zmian w oku. Większość przypadków toksokariozy ocznej ma ostrość wzroku poniżej 20/40 w momencie rozpoznania.3031
Powikłania toksokariozy ocznej
Nieleczona toksokaroza oczna może prowadzić do poważnych powikłań:3233
- Trwała utrata wzroku
- Zaćma (zwłaszcza tylna podtorebkowa)
- Jaskra wtórna
- Odwarstwienie siatkówki
- Obrzęk plamki żółtej (cystoid macular edema)
- Zwłóknienie siatkówki
- Zanik nerwu wzrokowego
- Phthisis bulbi (zanikanie gałki ocznej) w najcięższych przypadkach
Rokowanie dotyczące zachowania wzroku zależy od lokalizacji zmian, stopnia odwarstwienia siatkówki oraz kompromitacji fotoreceptorów. Głównymi czynnikami determinującymi końcową ostrość wzroku są wyjściowa ostrość wzroku oraz umiejscowienie ziarniniaka.34
Objawy neurotoksokariozy
Neurotoksokaroza jest najrzadszą postacią choroby, wynikającą z migracji larw do ośrodkowego układu nerwowego. Objawy neurologiczne mogą być różnorodne i obejmować:3536
- Napady padaczkowe
- Zaburzenia zachowania i funkcji poznawczych
- Objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
- Objawy zapalenia mózgu
- Zapalenie naczyń mózgowych
- Bóle głowy
- Zaburzenia świadomości
- Objawy depresyjne
Badania na zwierzętach sugerują, że zakażenie Toxocara może prowadzić do zwiększonej ekspresji biomarkerów związanych z uszkodzeniem mózgu, takich jak GFAP, APP, TGF-1, NF-L, S100B i p-tau. Istnieją hipotezy wiążące przewlekłe zakażenie Toxocara z rozwojem zaburzeń neurodegeneracyjnych.3738
Przebieg toksokariozy
Czas od zakażenia do wystąpienia objawów toksokariozy może wynosić od kilku tygodni do kilku miesięcy, a w przypadku toksokariozy ocznej nawet kilka lat.39
Czynniki wpływające na przebieg
Na przebieg choroby wpływają:4041
- Liczba spożytych larw (wielkość inwazji)
- Czas migracji larw w organizmie
- Wiek pacjenta (dzieci są bardziej narażone na ciężki przebieg)
- Indywidualna odpowiedź immunologiczna
- Obecność atopii (u osób z atopią toksokaroza może przebiegać ciężej)
Objawy są wynikiem reakcji zapalnej organizmu na obecność pasożyta oraz mechanicznego uszkodzenia tkanek przez migrujące larwy.42
Przebieg naturalny
Przebieg toksokariozy może być:4344
- Samoograniczający się – większość przypadków toksokariozy utajonej i trzewnej ustępuje samoistnie w ciągu 6-18 miesięcy, jeśli nie dochodzi do ponownego zakażenia
- Przewlekły – larwy mogą przetrwać w organizmie miesiące lub lata, powodując przewlekłe objawy
- Postępujący – w rzadkich przypadkach, zwłaszcza przy zajęciu oczu lub mózgu, choroba może prowadzić do trwałych uszkodzeń
Rokowanie w większości przypadków toksokariozy jest dobre, choć w toksokariozie ocznej istnieje ryzyko trwałej utraty wzroku. Śmiertelne przypadki toksokariozy są niezwykle rzadkie i dotyczą głównie inwazji mózgu lub serca.4546
Diagnostyka toksokariozy
Rozpoznanie toksokariozy opiera się na kombinacji objawów klinicznych, badań laboratoryjnych i obrazowych:4748
- Badania laboratoryjne: eozynofilia w morfologii krwi (charakterystyczny ale nieswoisty objaw)
- Badania serologiczne: przeciwciała przeciwko Toxocara (w toksokariozie ocznej miano przeciwciał może być niskie)
- Badania obrazowe: zmiany w wątrobie, płucach lub innych narządach widoczne w USG, TK lub MRI
- Badanie okulistyczne: w przypadku podejrzenia toksokariozy ocznej
Toksokaroza powinna być brana pod uwagę w diagnostyce różnicowej u pacjentów z niewyjaśnioną eozynofilią, objawami płucnymi, wątrobowymi, okulistycznymi lub neurologicznymi, szczególnie u dzieci mających kontakt z psami lub kotami.49
Leczenie toksokariozy
Leczenie toksokariozy zależy od postaci klinicznej i nasilenia objawów:5051
- Toksokaroza bezobjawowa: zwykle nie wymaga leczenia
- Toksokaroza utajona i trzewna o łagodnym przebiegu: leki przeciwhistaminowe w przypadku świądu i wysypki
- Toksokaroza trzewna o umiarkowanym i ciężkim przebiegu: leki przeciwpasożytnicze (albendazol, mebendazol)
- Toksokaroza oczna: kortykosteroidy systemowe i miejscowe, w uzasadnionych przypadkach albendazol, oraz w zależności od sytuacji laseroterapia, krioterapia lub zabiegi chirurgiczne
- Ciężkie postaci: kortykosteroidy w wysokich dawkach w połączeniu z lekami przeciwpasożytniczymi
Albendazol jest lekiem z wyboru, ponieważ skutecznie przenika do różnych tkanek organizmu, w tym do oczu i mózgu.5253
Większość przypadków toksokariozy ma dobre rokowanie, szczególnie gdy leczenie jest wdrożone odpowiednio wcześnie. Jednak w przypadku toksokariozy ocznej, mimo właściwego leczenia, może dojść do trwałej utraty wzroku.54
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.