Toxokarioza
Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka toksokarozy opiera się głównie na badaniach serologicznych, zwłaszcza testach immunoenzymatycznych (ELISA) wykorzystujących antygeny wydzielniczo-wydalnicze larw (TES). Miano końcowe ≥1:32 uznaje się za dodatnie, z czułością 78% dla larwy wędrującej trzewnej (VLM) i 73% dla larwy wędrującej ocznej (OLM), oraz swoistością około 91-92%. Eozynofilia obwodowa i podwyższony poziom IgE są istotnymi markerami laboratoryjnymi, choć eozynofilia może być nieobecna w toksokarozie ocznej. Diagnostyka OLM opiera się na badaniu okulistycznym, serologii surowicy i płynu komorowego oka, a także obrazowaniu (OCT, USG B, MRI). Immunoblot (Western blot) jest stosowany do potwierdzenia wyników ELISA, redukując fałszywie dodatnie wyniki. Diagnostyka molekularna (PCR) umożliwia identyfikację larw w tkankach, choć jest rzadko stosowana klinicznie ze względu na trudności w pobraniu materiału.
- Diagnostyka – Toxokarioza
- Diagnoza kliniczna
- Badania laboratoryjne
- Diagnostyka postaci ocznej
- Testy immunologiczne
- Diagnostyka różnicowa
- Ograniczenia badań diagnostycznych
- Diagnostyka w różnych postaciach choroby
- Nowoczesne metody diagnostyczne
- Interpretacja wyników badań
- Znaczenie diagnostyki w leczeniu
- Wytyczne dotyczące diagnostyki
Diagnostyka – Toxokarioza
Diagnostyka toxokaroz opiera się głównie na metodach pośrednich, szczególnie badaniach serologicznych, ponieważ larwy są uwięzione w tkankach i trudno je wykryć morfologicznie. Choć bezpośrednia wizualizacja larw w wycinkach histologicznych dostarcza jednoznacznego rozpoznania, prawdopodobieństwo uchwycenia larwy w małej próbce biopsyjnej jest niskie. Ponieważ larwy nie rozwijają się do stadium dorosłego u ludzi, badanie kału nie wykaże obecności jaj Toxocara.1
Diagnoza kliniczna
Dla obu postaci choroby – larwy wędrującej trzewnej (VLM) i larwy wędrującej ocznej (OLM) – wstępne rozpoznanie opiera się na objawach klinicznych, zgodnym wywiadzie dotyczącym narażenia (np. kontakt ze szczeniętami/kociętami lub zachowania typu pica/geofagia), wynikach laboratoryjnych (w tym eozynofilia) oraz wykryciu przeciwciał przeciwko Toxocara.1 Badania wykrywające przeciwciała są jedynym środkiem potwierdzenia klinicznego rozpoznania zespołów związanych z zakażeniem Toxocara.12
Przy podejrzeniu toksokarozy lekarz przeprowadza badanie fizykalne oraz może zlecić badanie krwi w celu sprawdzenia obecności przeciwciał przeciwko Toxocara. Przeciwciała to białka wytwarzane przez układ odpornościowy w celu obrony organizmu przed infekcją.3
Badania laboratoryjne
Eozynofilia obwodowa jest najważniejszym objawem laboratoryjnym, jednak może być nieobecna u pacjentów z oczną lub ukrytą toksokarozą.4 U pacjentów z toksokarozą często występuje znaczny wzrost całkowitego poziomu IgE.4
Zalecane obecnie badanie serologiczne w kierunku toksokarozy to test immunoenzymatyczny (ELISA) wykorzystujący antygeny wydzielniczo-wydalnicze larw (TES) wyekstrahowane z jaj embrionowanych lub uwolnione in vitro przez hodowane larwy trzeciego stadium.5 Test TES-ELISA stosowany w CDC mierzy całkowite immunoglobuliny swoiste dla Toxocara, a wyniki są podawane jako miano końcowe (1:2, 1:4, 1:16 itd.). Miano 1:32 jest uważane za dodatnie.5
Ocena tego testu w grupach pacjentów z przypuszczalnym rozpoznaniem VLM lub OLM wykazała czułość odpowiednio 78% i 73% przy mianie 1:32. Swoistość wynosiła 92% (VLM) i 91% (OLM) przy mianie 1:32 (surowica).5 Dodatkowe potwierdzenie serologicznego rozpoznania OLM można uzyskać, badając próbki płynu komorowego lub ciała szklistego na obecność przeciwciał.5
Podczas interpretacji wyników serologicznych lekarze muszą pamiętać, że wykrywalne miano niekoniecznie wskazuje na aktualne kliniczne zakażenie Toxocara. Pozytywne wyniki serologiczne należy zawsze interpretować z uwzględnieniem obrazu klinicznego pacjenta.52
Diagnostyka postaci ocznej
OLM jest diagnozowane klinicznie poprzez identyfikację charakterystycznych objawów podczas badania okulistycznego. Badania serologiczne, takie jak ELISA do wykrywania przeciwciał w surowicy przeciwko larwom Toxocara, mogą potwierdzić rozpoznanie.6 Dodatkowo, pomoc w diagnostyce może dać oznaczenie immunoglobuliny E w surowicy oraz wykrycie przeciwciał przeciwko toksokara w płynie ocznym metodą ELISA.6
W toksokarozie ocznej poziom przeciwciał IgG lub IgE jest niższy ze względu na mniejszą liczbę pasożytów. Dlatego ELISA z płynem komorowym jest przydatna, gdy podejrzewa się toksokarozę oczną.4
Rozstrzygające rozpoznanie toksokarozy ocznej można uzyskać poprzez histologiczne wykazanie larwy Toxocara lub jej fragmentów z biopsji zakażonej tkanki. Jednakże pobieranie odpowiedniego materiału biopsyjnego jest ryzykowne i trudne w oczach z OLM i rzadko uzasadnione ze względów klinicznych. W związku z tym, obecne rozpoznanie OLM jest dokonywane klinicznie poprzez identyfikację typowych objawów okulistycznych i obecność przeciwciał w surowicy przeciwko larwom Toxocara.6
Badania obrazowe mogą dostarczyć dodatkowych informacji u wielu pacjentów. Optyczna koherentna tomografia ziarniaków tylnego bieguna zwykle wykazuje wysoce refleksyjną masę położoną nad nabłonkiem barwnikowym siatkówki (RPE) i może również pokazać czynniki potencjalnie przyczyniające się do utraty wzroku, takie jak obecność płynu wewnątrzsiatkówkowego lub podsiatkówkowego. Ultrasonografia B jest szczególnie pomocna, gdy zapalenie ciała szklistego lub inne zmętnienia uniemożliwiają widok dna oka.7
Testy immunologiczne
W diagnostyce toksokarozy stosuje się immunoblot, który jest bardziej specyficzny niż ELISA, gdy brane są pod uwagę pasma od 24-35 kD spośród typowych 7-pasmowych wzorów (24, 28, 30, 35, 132, 147, 200 kD).8
Pośredni test IgG ELISA jest szeroko stosowaną metodą serodiagnostyczną w toksokarozie, przy czym najczęściej używanym antygenem jest natywny T. canis TES. Western blot, wykorzystujący ten sam antygen, może być używany do potwierdzenia pozytywnych wyników ELISA w celu zmniejszenia liczby wyników fałszywie dodatnich.9
Udoskonalenia w serodiagnostyce Toxocara obejmują zastosowanie rekombinowanych antygenów TES, prostszych i szybszych formatów testów oraz wykrywanie podklasy IgG4. Opracowanie testów wykrywających antygeny z wykorzystaniem przeciwciał poliklonalnych i monoklonalnych, nanociał lub aptamerów może uzupełnić testy wykrywające przeciwciała i zwiększyć skuteczność serodiagnostyki.9
W Europie pozytywne wyniki TES-Ag ELISA są potwierdzane za pomocą TES-Ag IB. Opracowanie nowych testów wykorzystujących antygeny rekombinowane do wykrywania specyficznych przeciwciał stanowi największą szansę na ulepszenie diagnostyki toksokarozy u ludzi.10
Diagnostyka różnicowa
Rozpoznanie toksokarozy powinno opierać się na szczegółowej ocenie klinicznej w celu identyfikacji potencjalnych objawów przedmiotowych i podmiotowych zakażenia. Ostatecznie, badania laboratoryjne powinny być wykorzystywane do znalezienia dowodów potwierdzających zakażenie. Serologia jest preferowanym badaniem laboratoryjnym do diagnostyki.11
Dodatni wynik testu na przeciwciała Toxocara należy interpretować w kontekście oceny klinicznej i wywiadu pacjenta. Obserwacja znaczącego wzrostu stężenia przeciwciał między sparowanymi próbkami pobranymi w ostrej fazie choroby i w fazie rekonwalescencji może być przydatna do potwierdzenia aktywnego zakażenia.11
Staranne zwrócenie uwagi na przebieg choroby, wywiad dotyczący narażenia i badania serologiczne może być przydatne w diagnostyce różnicowej.2
Ograniczenia badań diagnostycznych
Ocena prawdziwej czułości i swoistości testów serologicznych w kierunku toksokarozy w populacjach ludzkich nie jest możliwa ze względu na brak wykonalnych metod parazytologicznych do wykrywania migrujących larw Toxocara w tkankach.5
W toksokarozie ocznej poziomy przeciwciał przeciwko Toxocara w surowicy mogą być niskie lub nieobecne mimo klinicznej choroby.2 Biopsja jest rzadko wykonywana w celu potwierdzenia obecności larw Toxocara.8
Toksokarozę trudno jest zdiagnozować, ponieważ jej objawy są często niespecyficzne. Diagnostyka VT i OT opiera się na ocenie klinicznej, wywiadzie pacjenta i badaniach laboratoryjnych.11
Diagnostyka w różnych postaciach choroby
Diagnostyka postaci trzewnej
VLM należy podejrzewać u każdego dziecka z niewyjaśnioną chorobą gorączkową i eozynofilią (wzrost liczby jednego z typów białych krwinek). Rozstrzygającą diagnozę VLM można postawić, badając w kierunku powszechnych antygenów nicieni i substancji grupowej krwi A.12
Biopsja igłowa wątroby jest wymagana do rozpoznania histologicznego w przypadkach zajęcia wątroby; jednakże niektóre wyniki są fałszywie ujemne, ponieważ zmiany w wątrobie są bardzo małe. Otorbione larwy można znaleźć w wątrobie, płucach, mózgu i/lub wyłuszczonym oku.8
Diagnostyka neurotoxokarozy
Diagnostyka neurotoksokokarozy opiera się głównie na wykrywaniu specyficznych przeciwciał przeciwko Toxocara spp. w płynie mózgowo-rdzeniowym lub surowicy oraz na poprawie klinicznej i radiologicznej po terapii przeciwpasożytniczej. Jednakże rozstrzygająca diagnoza opiera się wyłącznie na potwierdzeniu histologicznym, które rzadko jest dostępne.13
Historia choroby, badania krwi, w tym różnicowa liczba komórek krwi, badania płynu mózgowo-rdzeniowego, w tym wykrywanie przeciwciał przeciwko Toxocara canis, oraz neuroobrazowanie są wykorzystywane do diagnozowania neurotoxokarozy.14
Nowoczesne metody diagnostyczne
Testy molekularne
Techniki molekularne charakteryzują się wysoką specyficznością analityczną i krótszym czasem realizacji niż inne metody diagnostyczne.15 Metody oparte na biologii molekularnej do wykrywania Toxocara w próbkach klinicznych i środowiskowych zostały opisane przez kilku badaczy.16
Diagnostyka molekularna (PCR) jest również powszechną techniką diagnostyczną i gdy jest stosowana do identyfikacji larwy uzyskanej w ziarniniaku tkankowym. Diagnostyka molekularna w celu identyfikacji gatunków (PCR i sekwencjonowanie) zajmuje 72-96 godzin.17
Badania obrazowe
Badanie fundoskopowe powinno być wykonane u pacjentów z podejrzeniem ostrej toksokarozy.8 Badanie fundoskopowe jest istotnym narzędziem zarówno do bezpośredniej obserwacji ruchomej larwy pod siatkówką, jak i do rozpoznania typowych cech toksokarozy ocznej, takich jak obwodowy ziarniniak naczyniówkowo-siatkówkowy, ziarniniak bieguna tylnego, zapalenie wnętrza gałki ocznej i zapalenie pars planitis, które jest zapaleniem w wąskim obszarze między tęczówką a naczyniówką.16
Techniki obrazowania medycznego, takie jak badanie ultrasonograficzne oka, tomografia komputerowa, optyczna koherentna tomografia, angiografia fluoresceinowa i rezonans magnetyczny, są stosowane do wykrywania zmian ziarniniakowych związanych z migracją larw Toxocara w obrębie oka i mogą być pomocne w diagnostyce różnicowej toksokarozy ocznej od innych chorób oka, szczególnie siatkówczaka.16
Ziarniniaki można znaleźć w całym ciele i można je zobrazować za pomocą ultrasonografii, MRI i technologii CT.18
Interpretacja wyników badań
Pozytywne wyniki badań serologicznych należy interpretować przy uwzględnieniu stanu klinicznego pacjenta. W toksokarozie ocznej poziomy przeciwciał przeciwko Toxocara w surowicy mogą być niskie lub nieobecne mimo klinicznej choroby.2
Diagnostyka toksokarozy jest trudna, ponieważ potwierdzenie zakażenia wymaga wykazania obecności larw drogą biopsji. Dlatego klinicyści używają badań serologicznych (np. ELISA, immunoblot) do wnioskowania o rozpoznaniu. Toksokarozę należy zdecydowanie brać pod uwagę, gdy pacjent ma eozynofilię, charakterystyczne objawy kliniczne i pozytywny wynik badania serologicznego w kierunku Toxocara.19
Podczas interpretacji wyników serologicznych należy pamiętać, że mierzalne miano nie odróżnia aktualnego i przeszłego zakażenia Toxocara. Wyniki laboratoryjne należy korelować z wywiadem klinicznym.20
Wynik dodatni wskazuje na wykrycie przeciwciał IgG przeciwko gatunkom Toxocara, sugerując obecne lub przeszłe zakażenie. Wyniki fałszywie dodatnie mogą wystąpić u pacjentów z innymi zakażeniami helmintami (np. Ascaris lumbricoides, gatunki Schistosoma, Strongyloides).20
Pojedynczy wynik ujemny nie wyklucza zakażenia. Czułość testu może być zmniejszona w zależności od miejsca zakażenia, w przypadkach niskiego obciążenia pasożytami oraz czasu pobrania próbki w stosunku do narażenia. W toksokarozie ocznej poziomy przeciwciał przeciwko Toxocara w surowicy mogą być niskie lub nieobecne mimo klinicznej choroby. Należy rozważyć powtórzenie badania u pacjentów, którzy są narażeni na wysokie ryzyko ekspozycji lub zakażenia.21
Znaczenie diagnostyki w leczeniu
Obecnym standardowym leczeniem toksokarozy ocznej jest podawanie kortykosteroidów pacjentom z aktywnym zapaleniem wewnątrzgałkowym. Rola terapii przeciwrobaczej w OT pozostaje kontrowersyjna, ponieważ nie przeprowadzono randomizowanych badań kontrolowanych dotyczących stosowania środków przeciwrobaczych w OT.22
Niemniej jednak stosowanie leków przeciwrobaczych w połączeniu z kortykosteroidami wykazało korzystne wyniki w wielu badaniach. W naszym badaniu, połączona terapia kortykosteroidami i albendazolem znacząco zmniejszyła 6-miesięczną nawrotowość, w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie kortykosteroidy.22
Leczenie pacjentów z toksokarozą oczną koncentruje się na trzech głównych punktach: minimalizacji stanu zapalnego, eliminacji organizmu wywołującego zakażenie oraz eliminacji powikłań ciała szklistego i siatkówki wtórnych do zakażenia.23
CDC informuje, że 25% pacjentów z nowymi przypadkami toksokarozy ocznej wymaga operacji. Rokowanie jest zwykle doskonałe dla tych pacjentów bez następstw. Ci, którzy wymagają interwencji chirurgicznej, zwykle mają gorsze rokowanie i ostrość wzroku.23
Monitoring powodzenia leczenia obejmuje ocenę poprawy w prezentacji klinicznej i wynikach radiologicznych, a także zmniejszenie liczby eozynofilów.24
Wytyczne dotyczące diagnostyki
Najlepszym wyborem do serodiagnostyki uogólnionych postaci toksokarozy, larwy wędrującej trzewnej (VLM) lub ukrytej toksokarozy, jest wstępne zastosowanie TES-ELISA, po którym każdy wynik dodatni powinien być następnie badany metodą Western blotting (WB).25
Aktualnie akceptowana najlepsza praktyka immunodiagnostyki klinicznej toksokarozy polega na wykrywaniu swoistej IgG za pomocą testu TES-Ag ELISA.10
Obecnie diagnoza aktywnej ukrytej toksokarozy opiera się na pośrednich argumentach, np. obecności niewyjaśnionych objawów wraz z eozynofilią krwi i/lub podwyższonymi poziomami białka kationowego eozynofilów (ECP). Ta sytuacja jest daleka od ideału i należy przeprowadzić więcej badań, aby rozwiązać ten trudny problem.26
Biorąc pod uwagę ograniczenia badań serologicznych w obszarach endemicznych, kompleksowe podejście diagnostyczne łączące badania serologiczne, analizę histopatologiczną i korelację kliniczną jest kluczowe dla dokładnej diagnozy i odpowiedniego postępowania w przypadku toksokarozy wątroby.24
W większości immunodiagnostycznych metod historycznie używano i nadal używa się antygenów wydzielniczo-wydalniczych Toxocara (TES-Ag) w formacie ELISA do wykrywania specyficznych przeciwciał Toxocara. Test TES-Ag ELISA okazał się specyficzny, solidny i niezawodny, chociaż pytania dotyczące specyficzności i zmniejszonej czułości pozostawiają wiele miejsca na ulepszenie laboratoryjnej diagnostyki toksokarozy.10
Badanie serologiczne na obecność przeciwciał przeciwko Toxocara jest zalecane, aby pomóc w diagnostyce toksokarozy (OT i VT). Dodatni wynik testu na przeciwciała Toxocara należy interpretować w kontekście oceny klinicznej i wywiadu pacjenta.11
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.