Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy) – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy)
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Plagiocefalia i brachycefalia to deformacje kształtu czaszki niemowląt, charakteryzujące się odpowiednio asymetrycznym lub równomiernym spłaszczeniem tylnej części głowy. Częstość ich występowania wzrosła z 1 na 300 niemowląt przed 1992 rokiem do 1-2 na 10 obecnie. W większości przypadków deformacje te ulegają samoistnej poprawie wraz z rozwojem dziecka, zwłaszcza przy aktywności i odpowiedniej stymulacji. Wczesne techniki repozycjonowania oraz systematyczna interwencja fizjoterapeutyczna są kluczowe dla skutecznej korekcji. Terapia ortotyczna hełmem jest zarezerwowana dla umiarkowanych i ciężkich przypadków i powinna być rozpoczęta przed ukończeniem 12 miesiąca życia. Należy wykluczyć craniosynostozę, która wiąże się z wyższym ryzykiem opóźnień rozwojowych.

Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy) – Prognoza (przewidywanie wyniku)

Naturalna poprawa stanu
Wpływ na rozwój mózgu
Potencjalne powikłania nieleczonych deformacji
Znaczenie wczesnej interwencji
Opcje leczenia i ich wpływ na rokowanie
Zalecenia dotyczące monitorowania rozwoju
Wnioski
Kolejne rozdziały

Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy) – Prognoza (przewidywanie wyniku)

Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy) to częste schorzenia polegające na zdeformowaniu kształtu głowy niemowlęcia. Plagiocefalia charakteryzuje się asymetrycznym spłaszczeniem czaszki, najczęściej na jednej stronie tylnej części głowy, natomiast brachycefalia objawia się równomiernym spłaszczeniem całej tylnej części głowy.¹² Istotna jest świadomość odnośnie rokowania w tych stanach, szczególnie że ich częstość występowania znacząco wzrosła w ostatnich dekadach – z 1 na 300 niemowląt przed 1992 rokiem do szacowanych 1-2 na 10 niemowląt obecnie.³

Naturalna poprawa stanu

W większości przypadków plagiocefalia i brachycefalia ulegają samoistnej poprawie wraz z rozwojem dziecka, szczególnie gdy niemowlę jest aktywne i ma zapewnioną odpowiednią stymulację. Deformacje czaszki zwykle poprawiają się, gdy dziecko zaczyna samodzielnie poruszać głową.¹² Wczesne rozpoczęcie technik repozycjonowania niemowlęcia i konsekwentne ich stosowanie może skutecznie skorygować lub zminimalizować objawy zespołu płaskiej głowy. Kluczowa jest tutaj systematyczność i wczesna interwencja, która daje najlepsze efekty.³

Wpływ na rozwój mózgu

Istotną informacją dla rodziców i klinicystów jest fakt, że plagiocefalia i brachycefalia nie wpływają na wzrost mózgu.¹ Niemniej jednak, w ostatnich latach pojawiły się badania sugerujące potencjalne związki między deformacyjną plagiocefalia (DP) a zwiększonym ryzykiem opóźnień rozwojowych lub deficytów.² Badania dotyczące dzieci z craniosynostozą pojedynczego szwu (stan wcześniej uznawany za niemający znaczenia funkcjonalnego) wskazują na znacznie podwyższone ryzyko opóźnień rozwojowych i późniejszych zaburzeń uczenia się.³

Wstępne wyniki badań sugerują, że deformacyjna plagiocefalia może być związana ze zwiększonym ryzykiem opóźnień rozwojowych, jednak nie należy zakładać związku przyczynowego.¹ Możliwe, że negatywne skutki wynikają z rozwoju mózgu w asymetrycznej czaszce, ale równie prawdopodobne jest, że DP stanowi jedynie marker innych stanów, które utrudniają rozwój.²

Potencjalne powikłania nieleczonych deformacji

Deformacje kształtu głowy, szczególnie nieleczone, mogą prowadzić do szeregu problemów, w tym:¹

Problemów z karmieniem
Opóźnień w rozwoju mowy i języka
Problemów ze wzrokiem, w tym ograniczonego pola widzenia
Opóźnień w rozwoju poznawczym i motorycznym
Problemów z równowagą
Zespołu deficytu uwagi i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
Problemów z dopasowaniem kasków sportowych i okularów
Zmian strukturalnych i funkcjonalnych w mózgu

Znaczenie wczesnej interwencji

Wczesna diagnostyka i leczenie mają kluczowe znaczenie dla prognozy. Im wcześniej dziecko zostanie skierowane do pediatrycznego fizjoterapeuty, tym większa szansa na zapobieżenie dalszej utracie zakresu ruchu lub pogorszeniu spłaszczenia czaszki.¹ Wczesna diagnoza postawiona przy urodzeniu lub krótko po nim zapewnia najszybsze i najlepsze rezultaty w korekcji deformacji kształtu głowy.²

W przypadku niemowląt z nierównomierną postawą lub pozycją, zaleca się skierowanie do pediatrycznego fizjoterapeuty na ocenę zaraz po zauważeniu spłaszczenia – nie należy czekać do następnej rutynowej wizyty kontrolnej.¹ Ważne jest również wykluczenie craniosynostozy przez pediatrę.²

Opcje leczenia i ich wpływ na rokowanie

Większość niemowląt z deformacją kształtu głowy nie wymaga specjalistycznego leczenia, szczególnie jeśli są aktywne i mają zapewnioną odpowiednią stymulację.¹ Jednak w przypadku, gdy techniki repozycjonowania nie przynoszą rezultatów lub gdy mięśnie szyi dziecka wydają się napięte (co może wskazywać na kręcz szyi – torticollis), konieczna może być konsultacja z lekarzem.¹²

Dla niewielkiej liczby niemowląt z ciężką i uporczywą deformacją kształtu głowy może być konieczna terapia hełmem (ortotyczna).¹ Terapia hełmem może przynieść lepsze rezultaty estetyczne, jeśli zostanie rozpoczęta przy pierwszych oznakach spłaszczenia. Jest ona zazwyczaj stosowana tylko w przypadkach umiarkowanych do ciężkich i nie jest uważana za użyteczną po ukończeniu przez dziecko 12 miesięcy.²

Zalecenia dotyczące monitorowania rozwoju

Biorąc pod uwagę pojawiające się dane sugerujące przynajmniej łagodne problemy neurorozwojowe u niemowląt z deformacyjną plagiocefalia, oraz fakt, że wczesne wykrywanie i interwencje edukacyjne oraz psychomotoryczne są wysoce skuteczne w zapobieganiu lub zmniejszaniu wpływu opóźnień rozwojowych lub deficytów, niemowlęta spełniające kryteria diagnostyczne DP powinny być rutynowo badane i monitorowane pod kątem problemów neurorozwojowych.¹

Mimo nielicznych istniejących badań, wstępne wyniki sugerują, że dzieci z tym schorzeniem powinny być badane i monitorowane pod kątem opóźnień rozwojowych lub deficytów, w oczekiwaniu na bardziej jednoznaczne informacje z przyszłych badań.¹ Konieczny jest dalszy rozwój badań i teorii w celu udoskonalenia hipotez etiologicznych oraz dostarczenia klinicystom i rodzicom dokładnych informacji na temat związku między plagiocefalia a rozwojem niemowlęcia.²

Wnioski

Rokowanie w przypadku plagiocefali i brachycefalii jest zazwyczaj dobre, z większością przypadków ulegających samoistnej poprawie wraz z rozwojem dziecka i zastosowaniem prostych technik repozycjonowania.¹² Niemniej jednak, istnieje potrzeba świadomości potencjalnych długoterminowych konsekwencji rozwojowych, szczególnie w cięższych przypadkach lub gdy deformacja jest związana z innymi schorzeniami, takimi jak kręcz szyi.¹

Wczesna interwencja i konsekwentne podejście do leczenia są kluczowe dla osiągnięcia optymalnych rezultatów.¹² Ważne jest również monitorowanie rozwoju dziecka pod kątem potencjalnych opóźnień lub deficytów, które mogą być powiązane z deformacjami kształtu głowy.¹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Plagiocephaly and brachycephaly – misshapen head
https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Plagiocephaly_and_brachycephaly_-_misshapen_head/
Plagiocephaly and brachycephaly are common conditions where a babys head is misshapen. […] Plagiocephaly and brachycephaly may change a babys physical appearance, but they do not affect brain growth. […] Plagiocephaly usually improves without treatment if your baby is active and has lots of one-on-one interaction. […] Brachycephaly does not affect brain growth. However, it may change a babys physical appearance. […] Most babies with a misshapen head do not need any treatment especially if they are active and have plenty of one-on-one interaction. Plagiocephaly and brachycephaly usually improve as your baby grows and starts to move their head by themselves. […] A very small number of babies with plagiocephaly and brachycephaly have a severe and persistent deformity and may need helmet therapy. […] Plagiocephaly will often correct itself with the above positioning and play advice as your baby grows. A very small number of babies will need helmet therapy to correct a severe and persistent misshapen head.
#1 Plagiocephaly, Positional Plagiocephaly, Flat Head Syndrome: Causes & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10691-plagiocephaly-flat-head-syndrome
Most infants with plagiocephaly grow out of the condition naturally. Others need to correct it with treatment. Talk to your babys healthcare provider about your childs case. […] You should be able to correct or minimize flat head syndrome with infant repositioning techniques. Starting early and staying consistent helps. If repositioning isnt working, or if your babys neck muscles seem tense, call their healthcare provider. Physical therapy or a helmet may help.
#1 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Further development of research and theory is needed to refine etiologic hypotheses and to provide clinicians and parents with accurate information regarding the association between plagiocephaly and infant development. […] The observed increase in plagiocephaly diagnoses may also be attributed to increased awareness of the condition and the availability and promotion of previously unavailable treatments. […] Overall, findings suggest that isolated craniosynostosis is associated with a 3- to 5-fold increase in risk for cognitive deficits or learning/language disabilities, assuming a population base rate of roughly 10%. […] Taken together, the results of these studies very tentatively suggest that DP is associated with increased risk for developmental delay; however, a causal association should not be presumed.
#1 Guide | Physical Therapy Guide to Flat Head Syndrome: Plagiocephaly, Brachycephaly, and Dolichocephaly | Choose PT
https://www.choosept.com/guide/physical-therapy-guide-to-head-shape-flatness-in-infants-plagiocephaly
Plagiocephaly, brachycephaly, and dolichocephaly are different types of infant flat head syndrome. […] The sooner a family sees a physical therapist, the better the chances of improving or preventing further head shape deformities. Early physical therapy also helps to reduce the risk for related developmental problems. […] The sooner a baby sees a pediatric physical therapist, the more likely it is to prevent further loss of range of motion or a worsening of the flattened skull. Early diagnosis at or shortly after birth provides the quickest and best results to help correct head shape flatness. […] The following conditions also may be present with flat head syndrome: Torticollis. […] Head shape deformities, especially if left untreated, can lead to: Feeding issues, Speech and language delays, Visual problems, including a limited field of vision, Delayed cognitive and motor skills development, Balance problems, Attention deficit disorder and attention deficit and hyperactivity disorder, Poor fit of sports helmets, Poor fit of eyewear, Structural and functional changes in the brain.
#1 Guide | Physical Therapy Guide to Flat Head Syndrome: Plagiocephaly, Brachycephaly, and Dolichocephaly | Choose PT
https://www.choosept.com/guide/physical-therapy-guide-to-head-shape-flatness-in-infants-plagiocephaly
The pediatrician should rule out craniosynostosis. […] Infants with any uneven postures or positions should be referred to a pediatric physical therapist for evaluation as soon as flattening is noticed; do not wait until the next well visit. […] Your child’s physical therapist will conduct a full evaluation. […] The sooner a baby sees a pediatric physical therapist, the sooner prevention or correction of muscle tightness and flattening of the skull can occur.
#1 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Although there may be adverse effects resulting from brain development in an asymmetric skull, it is also plausible that DP is merely a marker for other conditions that impede development. […] Testing these hypotheses will require further precision in measurement strategies. […] Given emerging data suggestive of at least mild neurodevelopmental problems among infants with DP, and the fact that early detection and educational and psychomotor interventions are highly successful in preventing or reducing the impact of developmental delays or deficits, infants meeting diagnostic criteria for DP should be routinely screened and monitored for neurodevelopmental problems.
#1 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Over the past decade there has been a dramatic increase in referrals to specialty clinics, craniofacial centers, plastic surgeons, and neurosurgeons for assessment and treatment of deformational plagiocephaly (DP). […] However, recent studies of children with single-suture synostoses (once regarded as having no functional significance) indicate significantly elevated risk for developmental delays and subsequent learning disorders. […] These findings have prompted investigators to reconsider the neurodevelopmental implications of DP, with initial studies tentatively suggesting that children with DP also have elevated risk of developmental delays or deficits. […] Despite the paucity of existing research, preliminary findings suggest that children with this condition should be screened and monitored for developmental delays or deficits, as we await more conclusive information from future studies.
#2 positional plagiocephaly/ flat head syndrome
https://www.childrensdayton.org/node/3903/printable/print
Positional plagiocephaly is flattening or molding of an infants skull due to prolonged contact with external surfaces. It often becomes apparent when an infant is two or three months old. Also known as abnormal head shape or flat head. […] Infants with flattening across the entire back of the head have a kind of plagiocephaly called brachycephaly. […] Since the guideline change, the rate of SIDS in the US has declined by more than 40 percent. With that, the rate of plagiocephaly increased. Prior to 1992, the rates were 1 in 300 infants. It is now estimated to be as high as 1 or 2 infants out of 10. […] This can result in a better cosmetic outcome if started at the earliest signs of flattening. Helmet therapy is often used only when a case is moderate to severe. Its also usually not considered useful after 12 months of age.
#2 Plagiocephaly and brachycephaly – misshapen head
https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Plagiocephaly_and_brachycephaly_-_misshapen_head/
Plagiocephaly and brachycephaly are common conditions where a babys head is misshapen. […] Plagiocephaly and brachycephaly may change a babys physical appearance, but they do not affect brain growth. […] Plagiocephaly usually improves without treatment if your baby is active and has lots of one-on-one interaction. […] Brachycephaly does not affect brain growth. However, it may change a babys physical appearance. […] Most babies with a misshapen head do not need any treatment especially if they are active and have plenty of one-on-one interaction. Plagiocephaly and brachycephaly usually improve as your baby grows and starts to move their head by themselves. […] A very small number of babies with plagiocephaly and brachycephaly have a severe and persistent deformity and may need helmet therapy. […] Plagiocephaly will often correct itself with the above positioning and play advice as your baby grows. A very small number of babies will need helmet therapy to correct a severe and persistent misshapen head.
#2 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Over the past decade there has been a dramatic increase in referrals to specialty clinics, craniofacial centers, plastic surgeons, and neurosurgeons for assessment and treatment of deformational plagiocephaly (DP). […] However, recent studies of children with single-suture synostoses (once regarded as having no functional significance) indicate significantly elevated risk for developmental delays and subsequent learning disorders. […] These findings have prompted investigators to reconsider the neurodevelopmental implications of DP, with initial studies tentatively suggesting that children with DP also have elevated risk of developmental delays or deficits. […] Despite the paucity of existing research, preliminary findings suggest that children with this condition should be screened and monitored for developmental delays or deficits, as we await more conclusive information from future studies.
#2 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Although there may be adverse effects resulting from brain development in an asymmetric skull, it is also plausible that DP is merely a marker for other conditions that impede development. […] Testing these hypotheses will require further precision in measurement strategies. […] Given emerging data suggestive of at least mild neurodevelopmental problems among infants with DP, and the fact that early detection and educational and psychomotor interventions are highly successful in preventing or reducing the impact of developmental delays or deficits, infants meeting diagnostic criteria for DP should be routinely screened and monitored for neurodevelopmental problems.
#2 Guide | Physical Therapy Guide to Flat Head Syndrome: Plagiocephaly, Brachycephaly, and Dolichocephaly | Choose PT
https://www.choosept.com/guide/physical-therapy-guide-to-head-shape-flatness-in-infants-plagiocephaly
Plagiocephaly, brachycephaly, and dolichocephaly are different types of infant flat head syndrome. […] The sooner a family sees a physical therapist, the better the chances of improving or preventing further head shape deformities. Early physical therapy also helps to reduce the risk for related developmental problems. […] The sooner a baby sees a pediatric physical therapist, the more likely it is to prevent further loss of range of motion or a worsening of the flattened skull. Early diagnosis at or shortly after birth provides the quickest and best results to help correct head shape flatness. […] The following conditions also may be present with flat head syndrome: Torticollis. […] Head shape deformities, especially if left untreated, can lead to: Feeding issues, Speech and language delays, Visual problems, including a limited field of vision, Delayed cognitive and motor skills development, Balance problems, Attention deficit disorder and attention deficit and hyperactivity disorder, Poor fit of sports helmets, Poor fit of eyewear, Structural and functional changes in the brain.
#2 Guide | Physical Therapy Guide to Flat Head Syndrome: Plagiocephaly, Brachycephaly, and Dolichocephaly | Choose PT
https://www.choosept.com/guide/physical-therapy-guide-to-head-shape-flatness-in-infants-plagiocephaly
The pediatrician should rule out craniosynostosis. […] Infants with any uneven postures or positions should be referred to a pediatric physical therapist for evaluation as soon as flattening is noticed; do not wait until the next well visit. […] Your child’s physical therapist will conduct a full evaluation. […] The sooner a baby sees a pediatric physical therapist, the sooner prevention or correction of muscle tightness and flattening of the skull can occur.
#2 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Further development of research and theory is needed to refine etiologic hypotheses and to provide clinicians and parents with accurate information regarding the association between plagiocephaly and infant development. […] The observed increase in plagiocephaly diagnoses may also be attributed to increased awareness of the condition and the availability and promotion of previously unavailable treatments. […] Overall, findings suggest that isolated craniosynostosis is associated with a 3- to 5-fold increase in risk for cognitive deficits or learning/language disabilities, assuming a population base rate of roughly 10%. […] Taken together, the results of these studies very tentatively suggest that DP is associated with increased risk for developmental delay; however, a causal association should not be presumed.
#3 positional plagiocephaly/ flat head syndrome
https://www.childrensdayton.org/node/3903/printable/print
Positional plagiocephaly is flattening or molding of an infants skull due to prolonged contact with external surfaces. It often becomes apparent when an infant is two or three months old. Also known as abnormal head shape or flat head. […] Infants with flattening across the entire back of the head have a kind of plagiocephaly called brachycephaly. […] Since the guideline change, the rate of SIDS in the US has declined by more than 40 percent. With that, the rate of plagiocephaly increased. Prior to 1992, the rates were 1 in 300 infants. It is now estimated to be as high as 1 or 2 infants out of 10. […] This can result in a better cosmetic outcome if started at the earliest signs of flattening. Helmet therapy is often used only when a case is moderate to severe. Its also usually not considered useful after 12 months of age.
#3 Plagiocephaly, Positional Plagiocephaly, Flat Head Syndrome: Causes & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10691-plagiocephaly-flat-head-syndrome
Most infants with plagiocephaly grow out of the condition naturally. Others need to correct it with treatment. Talk to your babys healthcare provider about your childs case. […] You should be able to correct or minimize flat head syndrome with infant repositioning techniques. Starting early and staying consistent helps. If repositioning isnt working, or if your babys neck muscles seem tense, call their healthcare provider. Physical therapy or a helmet may help.
#3 Neurodevelopmental Implications of âDeformationalâ Plagiocephaly
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3393045/
Over the past decade there has been a dramatic increase in referrals to specialty clinics, craniofacial centers, plastic surgeons, and neurosurgeons for assessment and treatment of deformational plagiocephaly (DP). […] However, recent studies of children with single-suture synostoses (once regarded as having no functional significance) indicate significantly elevated risk for developmental delays and subsequent learning disorders. […] These findings have prompted investigators to reconsider the neurodevelopmental implications of DP, with initial studies tentatively suggesting that children with DP also have elevated risk of developmental delays or deficits. […] Despite the paucity of existing research, preliminary findings suggest that children with this condition should be screened and monitored for developmental delays or deficits, as we await more conclusive information from future studies.