Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy)

Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy)
Epidemiologia

Plagiocefalia i brachycefalia, określane jako zespół płaskiej głowy, to najczęstsze deformacje czaszki u niemowląt, dotykające od 20% do 50% populacji dziecięcej. Plagiocefalia charakteryzuje się asymetrycznym spłaszczeniem głowy, natomiast brachycefalia – symetrycznym spłaszczeniem potylicy. Częstość występowania deformacyjnej plagiocefali wynosi 15-20%, a w niektórych badaniach sięga nawet 46,6%. Synostotyczna brachycefalia, związana z synostozą dwuwieńcową, występuje rzadziej – około 0,5 na 10 000 żywych urodzeń. Zespół płaskiej głowy jest częściej diagnozowany u chłopców (stosunek płci męskiej do żeńskiej od 1:1 do 3:1) i często współwystępuje z wrodzonym mięśniowym kręczem szyi (70-95% przypadków). Od momentu wprowadzenia kampanii „Back to Sleep” w 1992 roku, częstość deformacyjnej plagiocefali wzrosła nawet o 400-600%, co wiąże się zarówno z rzeczywistym wzrostem, jak i zwiększoną świadomością problemu.

<a href="#epidemiologia-plagiocefalia-brachycefalia”>Epidemiologia Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy)

Rozpowszechnienie i częstotliwość występowania
Czynniki ryzyka związane z płcią
Zmiany w częstości występowania
Wiek wystąpienia i przebieg naturalny
Współwystępowanie z innymi schorzeniami
Monitorowanie i nadzór
Skuteczność interwencji i znaczenie profilaktyki
Wpływ na rozwój dziecka
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Kolejne rozdziały

plagiocefalia-brachycefalia”>Epidemiologia Plagiocefalia i brachycefalia (zespół płaskiej głowy)

Plagiocefalia i brachycefalia, razem określane jako zespół płaskiej głowy, to najczęstsze nieprawidłowości kształtu głowy u niemowląt. Dotyczą one znacznej części populacji dziecięcej, przy czym plagiocefalia definiowana jest jako asymetryczny kształt głowy spowodowany jednostronnym spłaszczeniem, a brachycefalia charakteryzuje się symetrycznym spłaszczeniem potylicy¹²³. Problemy te są dość powszechne i dotyczą około 1 na 5 niemowląt w pewnym momencie życia⁴.

Rozpowszechnienie i częstotliwość występowania

Badania wskazują, że zespół płaskiej głowy dotyka od 20% do 50% niemowląt w Stanach Zjednoczonych⁵⁶. Częstość występowania deformacyjnej plagiocefali szacuje się na 15-20% niemowląt, jednak niektóre badania wykazują wyższy odsetek, sięgający nawet 46,6%¹. Badanie przeprowadzone w Holandii na ponad 7000 noworodków wykazało, że częstość występowania preferencji pozycyjnej wynosiła 8,2%⁷.

W przeciwieństwie do deformacyjnej plagiocefali, synostotyczna brachycefalia, wynikająca z synostozy dwuwieńcowej, występuje w około 3% przypadków synostoz nie-syndromicznych i ma wyższą częstość występowania wynoszącą około 0,5 na 10000 żywych urodzeń w synostozie syndromicznej⁵. Kraniosynostoza węgła lambdoidalnego jest stosunkowo rzadka, z odnotowaną częstością występowania 1% do 9% przypadków kraniosynostozy⁵.

Częstość występowania przedniej plagiocefali wynosi około 1 na 10 000 żywych urodzeń. Występuje ona w 13% do 16% przypadków dzieci z kraniosynostozą. Częstość występowania jednostronnej kraniosynostozy wieńcowej jest cztery do siedmiu razy większa niż obustronnej synostozy wieńcowej. Stosunek mężczyzn do kobiet wynosi 1 do 2. Jednostronna synostoza lambdoidalna stanowi 1 do 5% przypadków kraniosynostozy. Przybliżona częstość występowania synostozy lambdoidalnej wynosi 1 na 33 000 urodzeń¹.

Czynniki ryzyka związane z płcią

Zarówno plagiocefalia jak i brachycefalia występują częściej u chłopców niż u dziewczynek. Badania wskazują, że plagiocefalia pozycyjna jest częstsza u chłopców, ze stosunkiem płci męskiej do żeńskiej wynoszącym od 1:1 do 3:1⁵¹.

Zmiany w częstości występowania

Częstość występowania plagiocefali i brachycefali uległa znaczącym zmianom na przestrzeni lat. Przed 1992 rokiem częstość występowania deformacyjnej plagiocefali wynosiła 1 na 300 niemowląt¹. Jednakże od momentu wprowadzenia kampanii „Back to Sleep” (obecnie nazywanej „Safe to Sleep”) przez Amerykańską Akademię Pediatrii, częstość występowania deformacyjnej plagiocefali wzrosła o 400% do 600%¹⁸.

Persing odnotował sześciokrotny wzrost częstości występowania od 1992 roku, kiedy to wprowadzono kampanię „Back to Sleep” w Stanach Zjednoczonych⁷. Amerykańska Akademia Pediatrii w oświadczeniu przyznaje, że wobec braku opublikowanych badań epidemiologicznych opartych na populacji dotyczących plagiocefali, wydaje się prawdopodobne, że zarówno rzeczywisty wzrost jak i zwiększona świadomość pojawiły się od momentu rozpoczęcia kampanii „Back to Sleep” w 1992 roku⁸.

Wiek wystąpienia i przebieg naturalny

Około 20% przypadków plagiocefali pozycyjnej może być zaobserwowanych w momencie urodzenia, podczas gdy 80% przypadków pojawia się w ciągu pierwszych 3 miesięcy życia jako nabyte poporodowe zniekształcenie czaszki⁵. Plagiocefalia i brachycefalia są zazwyczaj diagnozowane przed czwartym miesiącem życia¹.

W badaniu kohortowym badającym naturalny przebieg, częstość występowania zespołu płaskiej głowy zwiększała się do czwartego miesiąca życia, a większość przypadków ulegała poprawie do drugiego roku życia³. Badanie wykazało również, że częstość występowania plagiocefali i brachycefali była znacznie niższa u nastolatków (20%) w porównaniu do wcześniejszych badań z niemowlętami (48%)⁹.

Współwystępowanie z innymi schorzeniami

Zespół płaskiej głowy często współwystępuje z innymi schorzeniami, szczególnie z kręczem szyi (tortikolis). U aż 70-95% dzieci z spłaszczeniem czaszki występuje jednocześnie wrodzony mięśniowy kręcz szyi¹⁰. Ponadto, u wcześniaków istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju spłaszczonej głowy, ponieważ ich czaszki są mniej rozwinięte⁶.

Monitorowanie i nadzór

Z uwagi na wysoką częstość występowania oraz potencjalne konsekwencje nieleczonego zespołu płaskiej głowy, zaleca się wczesne badania przesiewowe noworodków pod kątem problemów z zakresem ruchów szyi oraz spłaszczonych miejsc na czaszce dziecka¹¹. Pediatra powinien wykluczyć kraniosynostozę, która jest stanem wymagającym innego podejścia terapeutycznego¹¹.

Jeśli podejrzewa się kraniosynostozę lub jakikolwiek nietypowy kształt inny niż typowe spłaszczenie potylicy charakterystyczne dla plagiocefali pozycyjnej, dziecko powinno zostać skierowane do specjalistycznej kliniki pediatrycznej¹².

Skuteczność interwencji i znaczenie profilaktyki

Badania interwencyjne wykazały, że wczesne działania mogą przyczynić się do szybszej poprawy i zmniejszenia ryzyka utrzymywania się asymetrii u niemowląt¹³. Zapobieganie brachycefali okazało się jednak trudne¹³. W badaniu wykazano, że czterokrotnie częściej następowała poprawa plagiocefali między pierwszym a drugim badaniem w grupie interwencyjnej w porównaniu do grupy kontrolnej¹³.

Profilaktyka jest kluczem do zmniejszenia częstości występowania i nasilenia plagiocefali pozycyjnej¹². Prawidłowe pozycjonowanie i regularna zmiana otoczenia dziecka są podstawowymi elementami zapobiegania nabytemu zespołowi płaskiej głowy¹¹.

Wpływ na rozwój dziecka

Badania długoterminowe dzieci z zespołem płaskiej głowy wskazują, że te z łagodną plagiocefalia/brachycefalia nie wykazują różnic w rozwoju w porównaniu do grupy kontrolnej bez zespołu płaskiej głowy. Jednak dzieci z umiarkowanymi do ciężkich zmian w kształcie głowy wykazują statystycznie istotne różnice, choć wielkość tych różnic nie wydaje się być znacząca¹⁴.

Umiarkowana do ciężkiej plagiocefalia/brachycefalia może być markerem ryzyka rozwojowego. Wykrycie umiarkowanej do ciężkiej plagiocefali/brachycefali uzasadnia ciągły nadzór, aby upewnić się, że usługi wczesnej interwencji są wdrażane tak szybko, jak tylko zauważane są opóźnienia rozwojowe¹⁴.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Zespół płaskiej głowy stanowi istotny problem zdrowia publicznego ze względu na jego wysoką częstość występowania oraz potencjalne konsekwencje dla rozwoju dziecka. Łagodne spłaszczenie głowy zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju, ponieważ nie ma wpływu na mózg, a kształt głowy często poprawia się samoistnie z czasem⁴.

Niemniej jednak, dobrym pomysłem jest wczesne uzyskanie porady, aby można było podjąć kroki zapobiegające pogorszeniu stanu⁴. Kształt głowy dziecka powinien naturalnie poprawiać się z czasem, gdy jego czaszka się rozwija, a dziecko zaczyna ruszać głową, toczyć się i raczkować¹⁵.

Większość przypadków płaskiej głowy nie wymaga żadnego leczenia, zwłaszcza jeśli dziecko jest aktywne i ma dużo bezpośredniej interakcji z opiekunami¹⁶. Bardzo niewielka liczba dzieci z plagiocefalia i brachycefalia ma ciężkie i uporczywe zniekształcenie i może wymagać terapii hełmowej¹⁶.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Plagiocephaly – StatPearls – NCBI Bookshelf
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK564334/
Plagiocephaly is defined as an asymmetric shape of the head due to unilateral flattening. The term flathead can be used as a synonym. Plagiocephaly can be categorized into synostotic or deformational types. […] The incidence of anterior plagiocephaly is around one out of 10,000 live births. It occurs in 13% to 16% of children with craniosynostosis. The incidence of unilateral coronal craniosynostosis is four to seven times that of bilateral coronal synostosis. The male to female ratio is 1 to 2. Unilateral lambdoid synostosis represents 1 to 5% of craniosynostosis. The approximate occurrence of lambdoid synostosis is one in 33,000 births. […] The prevalence of deformational plagiocephaly is 15 to 20% of infants. However, a higher incidence of as much as 46.6% had been reported. The prevalence is slightly higher in males at between 1 and 3 to 1 and usually diagnosed before four months of life. Before 1992, the incidence of deformational plagiocephaly was one in 300 infants. However, since the „Back to Sleep” campaign by the American Academy of Pediatrics, now called „Safe to Sleep,” the incidence of deformational plagiocephaly has increased 400% to 600%.
#2 Plagiocephaly and brachycephaly – misshapen head
https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Plagiocephaly_and_brachycephaly_-_misshapen_head/
Plagiocephaly and brachycephaly are common conditions where a babys head is misshapen. […] Some babies are born with a misshapen head; others develop a misshapen head after birth. […] Plagiocephaly and brachycephaly may change a babys physical appearance, but they do not affect brain growth. […] Plagiocephaly is a condition where a babys head is flat on one side. It causes the head to appear misshapen or uneven. Plagiocephaly is common and does not affect brain growth. If left untreated, it may change a babys physical appearance by causing their face and head to grow unevenly. […] Brachycephaly is where the back of a babys head is flat. Like plagiocephaly, brachycephaly does not affect brain growth. However, it may change a babys physical appearance. In some cases, the forehead may also bulge out and the face may widen.
#3 Nonsynostotic plagiocephaly: a child health care intervention in Skaraborg, Sweden | BMC Pediatrics | Full Text
https://bmcpediatr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12887-019-1405-y
The aim was to evaluate the interventions effect on prevention and reversal of nonsynostotic plagiocephaly. […] Nonsynostotic plagiocephaly (NSP) is acquired cranial asymmetry resulting from physical forces applied over a time, and refers to altered cranial shape in infants older than six weeks of age, when molding from the birth process is over. Nonsynostotic plagiocephaly falls into three main groups: plagiocephaly – skewed occipital flattening, brachycephaly – symmetric occipital flattening, and combined plagiocephaly/brachycephaly. […] An increase in prevalence of NSP was noted in American tertiary centers the 1990s, and this was largely attributed to parents following the recommendation to place their infant supine while sleeping in order to prevent sudden infant death (SIDS). […] In a prospective cohort study investigating the natural course, the prevalence of NSP increased to four months, and the majority of cases reversed by two years of age.
#4 Plagiocephaly and brachycephaly (flat head syndrome)
https://www.nhs.uk/conditions/plagiocephaly-brachycephaly/
Babies sometimes develop a flattened head when they’re a few months old, usually as a result of them spending a lot of time lying on their back. […] These problems are quite common, affecting around 1 in every 5 babies at some point. […] In most cases they are not a major cause for concern, as they do not have any effect on the brain and the head shape will often improve by itself over time. […] A young baby’s skull is still relatively soft and can change shape if there’s constant pressure on a particular part of their head. […] Occasionally, a flattened head can be caused by the plates of the skull joining together too early. This is known as craniosynostosis. […] A slightly flattened head is not usually anything to worry about, but it’s a good idea to get advice early on so you can take steps to stop it getting any worse.
#5 Brachycephaly – StatPearls – NCBI Bookshelf
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567709/
Positional brachycephaly or plagiocephaly is the most common head-shape abnormality, affecting between 20% and 50% of infants in the United States. […] The incidence of infant positional skull deformities has increased since 1992. […] Approximately 20% of cases of positional plagiocephaly may be observed at the time of birth. In comparison, 80% of the cases present within the first 3 months of life as an acquired postnatal cranial deformation. […] Positional plagiocephaly is more common in male children. […] Synostotic brachycephaly, resulting from bicoronal synostosis, occurs in around 3% of non-syndromic synostoses and has a higher prevalence of around 0.5 per 10000 live births in syndromic synostosis. […] Lambdoid craniosynostosis is relatively rare, with a reported incidence of 1% to 9% of cases of craniosynostosis.
#6 Plagiocephaly, Positional Plagiocephaly, Flat Head Syndrome: Causes & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10691-plagiocephaly-flat-head-syndrome
According to studies, positional plagiocephaly occurs in up to 50% of babies and its usually very mild. […] Positional plagiocephaly, sometimes called deformational plagiocephaly, is the most common type of plagiocephaly. […] Premature babies are more likely to have flattened heads because their skulls are less developed. […] A babys skull is only soft and moldable for a certain period of time. Repositioning techniques are most effective before 4 months of age. […] Most infants with plagiocephaly grow out of the condition naturally. Others need to correct it with treatment.
#7 Epidemiology | SpringerLink
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-06118-4_3
There are varying estimates of the new incidence of plagiocephaly. Persing notes a sixfold increase in the incidence since 1992, when back to sleep was introduced in the United States. […] A prospective study in the Netherlands of over 7,000 newborns found the incidence of positional preference to be 8.2 %. […] It has been suggested by Hutchison that the actual prevalence is unknown but that, as a result of increased awareness, it is being recognized more frequently.
#8 Epidemiology | SpringerLink
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-06118-4_3
Cranial deformities have always existed, but it is only until recently that they provoked a greater interest. […] Several reports have demonstrated an increasing tendency for occipital plagiocephaly since 1992. […] The incidence of positional plagiocephaly varies according to the diagnostic criteria used. […] The increased incidence of positional occipital plagiocephaly is most likely related to the recommendations given by the American Pediatrics Association to put the infants to sleep on their backs. […] The American Academy of Pediatrics policy statement acknowledges, in the absence of any published population-based epidemiological studies for plagiocephaly, that it seems likely that both [a real increase and increased awareness] have arisen since the Back to Sleep campaign began in 1992.
#9 Comprehensive Plagiocephaly Research Papers | Technology in Motion
https://www.technologyinmotion.com/community-and-resources/research-on-plagiocephaly
The NHS tells parents that helmet treatment for plagiocephaly offers no significant improvement, adversely recommending a wait and see approach. […] However, there is no evidence that head shapes do improve significantly without help. […] The purpose of this study is to investigate whether the effectiveness of treatment is different depending on an infants age when starting treatment, for those with moderate-to-severe deformational plagiocephaly (DP) and combined plagiocephaly and brachycephaly (AB). […] The study found that helmet therapy is indeed an effective and successful method for treating brachycephaly, as well as treating plagiocephaly. […] This study aims to provide data on the long-term outcomes of children with plagiocephaly who werent treated with remoulding therapy. […] The study found that the prevalence of plagiocephaly and brachycephaly was significantly lower in teenagers (20%) to that found in previous studies with infants (48%).
#10 Deformational Plagiocephaly (Flat Head Syndrome) | Brown University Health
https://www.brownhealth.org/centers-services/cleft-and-craniofacial-center/deformational-plagiocephaly-flat-head-syndrome
Plagiocephaly, also called flat head syndrome, is a common condition in which an infants soft skull develops flattening on the back of the head. If the flattening is uniform across the back of the head, the condition is called brachycephaly. […] Some infants are at greater risk for developing flattening of the skull. […] As many as 70 to 95 percent of children who have skull flattening will also have congenital muscular torticollis. […] Fortunately, plagiocephaly and brachycephaly are very treatable. […] Unlike craniosynostosis, head flattening in most cases doesnt require corrective surgery.
#11 Guide | Physical Therapy Guide to Flat Head Syndrome: Plagiocephaly, Brachycephaly, and Dolichocephaly | Choose PT
https://www.choosept.com/guide/physical-therapy-guide-to-head-shape-flatness-in-infants-plagiocephaly
The pediatrician should rule out craniosynostosis. […] The sooner a baby sees a pediatric physical therapist, the more likely it is to prevent further loss of range of motion or a worsening of the flattened skull. […] Correct positioning and regularly changing a baby’s environment are keys to preventing acquired flat head syndrome. […] Families and caregivers should seek early screening of their newborns for any neck range of motion problems and a flat spot on the baby’s skull. […] All physical therapists are prepared through education and experience to treat a variety of conditions, including infant flat head syndrome.
#12 Plagiocephaly and Craniosynostosis (Remedy BNSSG ICB)
https://remedy.bnssg.icb.nhs.uk/children-young-people/plagiocephaly/plagiocephaly-and-craniosynostosis/
Positional plagiocephaly is a condition characterised by changes in skull shape and symmetry in infants who are older than 6 weeks of age. It results from mechanical factors which when applied over time in utero, at birth or post-natal, alter the shape of the skull. There has been a significant increase in the incidence since the Back to Sleep campaign 1992. […] Clinicians should consider craniosynostosis, the premature fusion of cranial sutures in a child, as a possible diagnosis when reviewing babies with concerns about head shape. This condition has a global prevalence of approximately one in 1695 live births (1). […] Prevention is the key to reducing the incidence and severity of positional plagiocephaly. […] If craniosynostosis is suspected or any odd shape other than typical occipital flattening of positional plagiocephaly then babies should be referred to the Paediatric Rapid Access Clinic (if baby is well) via eRS.
#13 Nonsynostotic plagiocephaly: a child health care intervention in Skaraborg, Sweden | BMC Pediatrics | Full Text
https://bmcpediatr.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12887-019-1405-y
The intervention contributed to early reversal and reducing infants risk for persistent asymmetry. […] Preventing brachycephaly was difficult. […] The proportion of infants with NSP was lower in the intervention group compared to the control group at all times. […] The prevention effect was estimated by considering the opposite phenomenon to prevention, namely, the occurrence of prevention failures, i.e., when infants developed NSP and were considered cases. […] Brachycephaly prevention failure was higher in the intervention group compared to the control group from T2-T3 and T1-T3. […] The rate of reversal was analyzed in intervention and control group infants with NSP at the outset of T1 and T2. […] It was four time more common that NSP at T1 reversed by T2 in intervention group than control group infants when adjusted for the effect of parent awareness of written information provided by their nurse at the first home visit.
#14 Heads-up on positional plagiocephaly and whether it can affect a childâs development | Braceworks Custom Orthotics
https://braceworks.ca/2019/04/30/health-tech/heads-up-on-positional-plagiocephaly-and-whether-it-can-affect-a-childs-development/
When a child has positional plagiocephaly/brachycephaly (PPB) secondary to sleeping in the same position on their backs at night, we are usually asked two questions: […] As to the second question, Collett et al. investigated this in a longitudinal cohort of infants with and without PPB who were followed until they were ages 7 to 11 years and then given a battery of developmental and academic tests. […] The good news is that those children who had only mild PPB showed no differences in development when compared to controls without PPB, but those with moderate to severe changes in head shape did show statistically significant differences although the magnitude of these differences did not appear to be substantial. […] This study cannot begin to prove causality but can suggest that moderate to severe PPB might be a marker for developmental risk. In turn, detecting moderate to severe PPB warrants ongoing surveillance to make sure early intervention services (and not just a reshaping helmet) are put into play as soon as developmental delays are noted. […] For the vast majority of infants with only mild PPB, this study should keep you ahead of the familiesâ concerns. There is a lot of good information about the natural history of PPB and its association with a childâs development, so shape up and give this study a read.
#15 Plagiocephaly and brachycephaly (flat head syndrome)
https://www.nhs.uk/conditions/plagiocephaly-brachycephaly/
The shape of your baby’s head should improve naturally over time as their skull develops and they start moving their head, rolling around and crawling. […] If your baby has difficulty turning their head, physiotherapy may help loosen and strengthen their neck muscles. […] Corrective surgery may be needed if they have craniosynostosis. […] Mild flattening of the head will usually improve if you use the simple measures described on this page, although it may be a couple of months before you start to notice an improvement. […] More severe cases will also get better over time, although some flattening will usually remain. […] It’s very rare for a child to experience problems such as teasing when they reach school age.
#16 Plagiocephaly and brachycephaly – misshapen head
https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Plagiocephaly_and_brachycephaly_-_misshapen_head/
A baby’s head position should change while they are awake and asleep to prevent plagiocephaly and brachycephaly. […] Most babies with a misshapen head do not need any treatment especially if they are active and have plenty of one-on-one interaction. Plagiocephaly and brachycephaly usually improve as your baby grows and starts to move their head by themselves. […] A very small number of babies with plagiocephaly and brachycephaly have a severe and persistent deformity and may need helmet therapy. […] Most babies do not need helmet therapy. However, a specialist may suggest it if your baby’s head is severely and persistently misshapen at six months of age. […] Plagiocephaly will often correct itself with the above positioning and play advice as your baby grows. A very small number of babies will need helmet therapy to correct a severe and persistent misshapen head.