Mikroskopowe zapalenie jelita grubego
Zapobieganie i profilaktyka
Mikroskopowe zapalenie jelita grubego (MZJG) to przewlekła choroba objawiająca się wodnistą biegunką bez krwi, z charakterystycznymi zmianami histopatologicznymi widocznymi jedynie pod mikroskopem. Kluczowe w zapobieganiu zaostrzeniom jest unikanie czynników wyzwalających, takich jak niektóre leki, alkohol, tytoń oraz stres. Zaleca się modyfikacje dietetyczne, w tym spożywanie małych, częstych posiłków, ograniczenie tłustych potraw, kofeiny, produktów wysokobłonnikowych podczas zaostrzeń oraz unikanie sztucznych słodzików i glutenu u osób z chorobą trzewną. W trakcie zaostrzeń pomocna jest dieta BRAT (banany, ryż, jabłka, tosty). Utrzymanie prawidłowego nawodnienia poprzez spożycie wody, bulionów i napojów elektrolitowych jest niezbędne, a higiena żywności i bezpieczna woda pitna zapobiegają infekcjom nasilającym objawy.
- Zapobieganie mikroskopowego zapalenia jelita grubego
- Identyfikacja i unikanie czynników wyzwalających
- Modyfikacje dietetyczne
- Odpowiednie nawodnienie
- Higiena żywieniowa
- Farmakologiczna profilaktyka mikroskopowego zapalenia jelita grubego
- Budezonid w terapii podtrzymującej
- Alternatywne opcje terapeutyczne
- Postępowanie w przypadku mikroskopowego zapalenia jelita grubego wywołanego przez inhibitory punktów kontrolnych
- Leki niezalecane w profilaktyce
- Współpraca z personelem medycznym
Zapobieganie mikroskopowego zapalenia jelita grubego
Mikroskopowe zapalenie jelita grubego (MZJG) to przewlekła choroba charakteryzująca się wodnistą biegunką bez domieszki krwi, której objawy histopatologiczne są widoczne jedynie pod mikroskopem. Chociaż nie istnieje konkretna metoda zapobiegania tej chorobie ze względu na nie w pełni poznane przyczyny jej powstawania, można zastosować kilka strategii mających na celu ograniczenie ryzyka wystąpienia zaostrzeń oraz złagodzenie objawów.12
Identyfikacja i unikanie czynników wyzwalających
Zarządzanie czynnikami wyzwalającymi stanowi kluczowy aspekt zapobiegania zaostrzeniom mikroskopowego zapalenia jelita grubego. Identyfikacja i unikanie określonych czynników może pomóc w zmniejszeniu częstotliwości i nasilenia objawów.3
Do potencjalnych czynników wyzwalających, których należy unikać, należą:
- Leki – niektóre leki mogą wywoływać lub nasilać mikroskopowe zapalenie jelita grubego, dlatego należy rozważyć ich potencjalny wpływ na przebieg choroby
- Alkohol – badacze sugerują, że nadmierne spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko rozwoju MZJG
- Tytoń – zaleca się unikanie palenia tytoniu, które może przyczyniać się do rozwoju choroby
- Stres – efektywne zarządzanie stresem może pomóc w kontrolowaniu objawów choroby
Modyfikacje dietetyczne
Chociaż nie istnieje specyficzna dieta dla osób z mikroskopowym zapaleniem jelita grubego, wprowadzenie określonych zmian żywieniowych może pomóc w złagodzeniu objawów i zapobieganiu zaostrzeniom choroby. Zaleca się prowadzenie dziennika żywieniowego w celu identyfikacji produktów, które nasilają objawy.78
Rekomendowane modyfikacje dietetyczne obejmują:
- Spożywanie małych, częstych posiłków zamiast trzech obfitych posiłków dziennie
- Ograniczenie tłustych i smażonych potraw
- Tymczasowe ograniczenie produktów wysokobłonnikowych (orzechy, nasiona, popcorn, warzywa liściaste) podczas zaostrzeń
- Unikanie kofeiny (kawa, herbata, napoje gazowane)
- Ograniczenie produktów mlecznych w przypadku nietolerancji laktozy
- Unikanie sztucznych słodzików
- Unikanie glutenu, szczególnie u osób z współistniejącą chorobą trzewną
W trakcie zaostrzeń objawów może być pomocna dieta BRAT (banany, ryż, jabłka, tosty), która spowalnia perystaltykę jelit i zmniejsza częstotliwość wypróżnień. Dieta ta powinna być jednak stosowana tylko tymczasowo.10
Odpowiednie nawodnienie
Utrzymanie prawidłowego nawodnienia jest niezwykle ważne dla pacjentów z mikroskopowym zapaleniem jelita grubego, szczególnie podczas epizodów biegunki, aby zapobiec odwodnieniu. Zaleca się picie dużych ilości wody oraz innych płynów zawierających elektrolity, takich jak:96
- Woda
- Buliony
- Napoje sportowe zawierające sód i potas
Należy unikać napojów zawierających dodatkowy cukier oraz ograniczyć spożycie alkoholu i kofeiny, które mogą nasilać biegunkę.96
Higiena żywieniowa
Właściwa higiena podczas przygotowywania i przechowywania żywności może pomóc w zapobieganiu infekcjom przewodu pokarmowego, które mogą nasilać objawy mikroskopowego zapalenia jelita grubego:11
- Mycie rąk – dokładne mycie rąk w ciepłej wodzie z mydłem przez 20 sekund przed i po przygotowywaniu posiłków, po skorzystaniu z toalety, zmianie pieluszki lub dotykaniu zwierząt
- Czyszczenie produktów spożywczych i powierzchni – płukanie owoców i warzyw pod bieżącą wodą; czyszczenie desek do krojenia, noży, blatów i innych powierzchni przed i po przygotowywaniu posiłków
- Odpowiednia obróbka termiczna – gotowanie jajek do momentu, gdy żółtka będą twarde; używanie termometru do mięsa, aby upewnić się, że jest ono podgrzane do temperatury, która zabije bakterie; unikanie spożywania surowego lub niedogotowanego kurczaka, indyka, owoców morza lub mięsa
- Właściwe przechowywanie żywności – przechowywanie owoców i warzyw, gotowanych potraw i resztek w lodówce lub zamrażarce
- Bezpieczna woda pitna – picie tylko uzdatnionej wody; unikanie wody ze stawów, jezior lub basenów bez chloru; picie wody butelkowanej podczas podróży
Farmakologiczna profilaktyka mikroskopowego zapalenia jelita grubego
Budezonid w terapii podtrzymującej
Budezonid jest lekiem z wyboru zarówno w indukcji remisji, jak i w terapii podtrzymującej u pacjentów z mikroskopowym zapaleniem jelita grubego. American Gastroenterological Association zaleca stosowanie budezonidu w leczeniu objawowego mikroskopowego zapalenia jelita grubego w celu indukcji remisji klinicznej.12
U pacjentów z nawrotem objawów po zakończeniu terapii indukcyjnej, AGA zaleca stosowanie budezonidu w celu utrzymania remisji klinicznej. Długotrwałe stosowanie budezonidu skutecznie kontroluje umiarkowane do ciężkich objawy mikroskopowego zapalenia jelita grubego przy niskim ryzyku działań niepożądanych.1314
Według badań, po odstawieniu budezonidu nawroty mikroskopowego zapalenia jelita grubego występują z częstością około 53% (95% CI, 0,42-0,63). Tak wysokie ryzyko nawrotu sugeruje, że długotrwała terapia podtrzymująca budezonidem jest niezbędna dla zachowania jakości życia i skutecznej kontroli objawów.14
Budezonid charakteryzuje się mniejszym ryzykiem działań niepożądanych w porównaniu z innymi kortykosteroidami systemowymi ze względu na wysoki metabolizm pierwszego przejścia, co jest korzystne przy długotrwałym stosowaniu w terapii podtrzymującej mikroskopowego zapalenia jelita grubego.14
Alternatywne opcje terapeutyczne
W przypadkach, gdy stosowanie budezonidu nie jest możliwe, AGA sugeruje alternatywne metody leczenia:12
- Mesalazyna – zalecana jako alternatywa dla budezonidu w indukcji remisji klinicznej
- Sole bizmutu (subsalicylan bizmutu) – mogą być stosowane w przypadkach, gdy terapia budezonidem nie jest możliwa
- Prednizolon (lub prednizon) – również rozważany jako alternatywa dla budezonidu
Badania wskazują, że pacjenci z mikroskopowym zapaleniem jelita grubego leczeni subsalicylanem bizmutu (BSS) wykazują wysoki wskaźnik odpowiedzi klinicznej, jednak również wysokie ryzyko nawrotu. Wyższe dawki są związane z wyższym wskaźnikiem odpowiedzi, a pacjenci z zapaleniem limfocytowym (LC) częściej reagują na leczenie w porównaniu do zapalenia kolagenowego (CC).15
Postępowanie w przypadku mikroskopowego zapalenia jelita grubego wywołanego przez inhibitory punktów kontrolnych
Mikroskopowe zapalenie jelita grubego wywołane przez inhibitory punktów kontrolnych immunologicznych (CPI) stanowi specyficzny podtyp zapalenia jelit związanego z CPI, który różni się zarówno od spontanicznego mikroskopowego zapalenia jelita grubego, jak i innych form zapalenia jelit wywołanego przez CPI.16
W przeciwieństwie do nieselekcjonowanego zapalenia jelit wywołanego przez CPI, budezonid wydaje się być skutecznym leczeniem pierwszego rzutu w przypadku mikroskopowego zapalenia jelita grubego wywołanego przez CPI i przedłuża czas stosowania immunoterapii, jednocześnie zmniejszając ekspozycję na glikokortykosteroidy systemowe.16
Wyniki badań dostarczają przekonujących argumentów przemawiających za rutynowym stosowaniem endoskopii w stratyfikacji pacjentów z podejrzeniem zapalenia żołądkowo-jelitowego wywołanego przez CPI oraz sugerują alternatywną strategię leczenia dla pacjentów z zapaleniem błony śluzowej wywołanym przez CPI, ale bez widocznych dowodów uszkodzenia śluzówki.16
Leki niezalecane w profilaktyce
American Gastroenterological Association sugeruje niestosowanie niektórych preparatów w leczeniu objawowego mikroskopowego zapalenia jelita grubego:13
- Terapia skojarzona cholestyraminy i mesalazyny – niezalecana w porównaniu do monoterapii mesalazyną
- Boswellia serrata – niezalecana jako alternatywa dla braku leczenia
- Probiotyki – niezalecane jako alternatywa dla braku leczenia
Chociaż istnieją ograniczone dowody sugerujące, że probiotyki lub inne pokarmy zwiększające korzystną florę bakteryjną jelit mogą pomóc w leczeniu mikroskopowego zapalenia jelita grubego, potrzebne są dalsze badania potwierdzające ich skuteczność u osób z tą chorobą.6
Współpraca z personelem medycznym
Ze względu na złożoność mikroskopowego zapalenia jelita grubego, ścisła współpraca z personelem medycznym jest kluczowa dla skutecznego zarządzania chorobą i zapobiegania jej zaostrzeniom:3
- Przed wprowadzeniem zmian w diecie zaleca się konsultację z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem. Specjalista może zalecić określoną dietę w oparciu o objawy i pokarmy wyzwalające
- Lekarz może pomóc w identyfikacji leków, które mogą powodować lub nasilać objawy mikroskopowego zapalenia jelita grubego
- Istotne jest omówienie z lekarzem wszystkich przyjmowanych leków, zanim podejmie się decyzję o zaprzestaniu ich stosowania
- Regularne wizyty kontrolne pozwalają na monitorowanie skuteczności wdrożonych strategii profilaktycznych i ewentualne wprowadzenie modyfikacji
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Microscopic Colitis Types, Symptoms, Causes, Treatment & Curehttps://www.medicinenet.com/lymphocytic_colitis/article.htm
Can microscopic colitis be prevented? […] Since the cause of microscopic colitis is not known, no advice can be provided about preventing this disease.
- #2 Microscopic colitis â could it be caused by a medicine?https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/December2022/Microscopic-colitis-could-it-be-caused-by-a-medicine.html
Microscopic colitis causes chronic, watery, non-bloody diarrhoea. […] Consider medicines as a possible cause of microscopic colitis. […] Medicines, tobacco and autoimmune conditions have been identified as possible causes. […] Healthcare professionals should consider such medicines as a possible cause of microscopic colitis.
- #3 BATTLING MICROSCOPIC COLITIS: PROGNOSIS, TYPES, PREVENTION, AND TREATMENT | Mya Carehttps://myacare.com/blog/battling-microscopic-colitis-prognosis-types-prevention-and-treatment
Managing triggers is a critical aspect of preventing flares of microscopic colitis. […] Avoiding inflammatory triggers, certain foods, stress, and medication changes can help prevent symptoms from worsening. It also helps to keep the immune system strong and correct any microbial disturbances in the gut. […] Individuals with microscopic colitis can reduce the frequency and severity of flare-ups by identifying and avoiding these triggers. […] Working closely with a healthcare professional is highly recommended to manage your triggers and prevent symptoms.
- #4 Microscopic colitis â could it be caused by a medicine?https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/December2022/Microscopic-colitis-could-it-be-caused-by-a-medicine.html
Microscopic colitis causes chronic, watery, non-bloody diarrhoea. […] Consider medicines as a possible cause of microscopic colitis. […] Medicines, tobacco and autoimmune conditions have been identified as possible causes. […] Healthcare professionals should consider such medicines as a possible cause of microscopic colitis.
- #5https://www.asge.org/home/resources/key-resources/blog/view/practical-solutions/2023/09/27/case-9–microscopic-colitis
Microscopic colitis is a chronic disease of the colon, characterized by chronic, watery, non-bloody diarrhea. Microscopic colitis is subdivided into collagenous colitis and lymphocytic colitis. […] Recommendations include avoiding smoking and avoiding medications that increase the risk of microscopic colitis, if possible.
- #6 Microscopic colitis diet: Foods to eat and avoidhttps://www.medicalnewstoday.com/articles/323026
Microscopic colitis is an inflammation of the bowel lining that doctors can only see under a microscope. Treating this condition with medication is often possible. Dietary changes such as consuming probiotic foods may also help reduce or prevent symptoms. […] However, there is only limited evidence that probiotics or other foods that increase beneficial gut bacteria may help treat MC. More research into probiotics is necessary to confirm their effectiveness for people with this condition. […] Drinking plenty of water during episodes of diarrhea is essential to prevent dehydration. People with MC may also benefit from reducing their caffeine intake and adapting their diet. Quitting smoking and avoiding alcohol may also help. […] Researchers believe excessive alcohol consumption might increase the risk of developing MC. Therefore, some people with MC may find that avoiding or limiting alcohol consumption improves their symptoms. […] A doctor can provide information on which medications may worsen or trigger symptoms of MC. It is essential to speak with a doctor before stopping any prescription medications.
- #7 Microscopic Colitis and Diet: What to Eat, Avoid, and Morehttps://www.healthline.com/health/microscopic-colitis-diet
Theres no specific diet for people with microscopic colitis, but eating foods like plain rice, low fat dairy, and bananas may help symptoms. Its also best to avoid alcohol and caffeine. […] Treatment usually involves taking medication to help ease your symptoms. However, a healthcare professional may also recommend natural remedies, such as dietary changes. […] Despite these findings, more research is needed to determine the link between diet and microscopic colitis. […] No specific diets are associated with improving or worsening symptoms of microscopic colitis. […] The BRAT diet may help slow down digestion and reduce the frequency of bowel movements. However, this diet should only be followed temporarily during a flare-up. […] Eating foods that could help relieve diarrhea may be helpful if you have microscopic colitis.
- #8 Microscopic Colitis: Symptoms, Causes, Treatment & Morehttps://www.health.com/microscopic-colitis-8631112
There is no known way to prevent microscopic colitis. However, making dietary changes may help reduce disease flare-ups and promote remission. Keeping a food diary can help identify foods and beverages that trigger or worsen your symptoms so you can limit your intake or avoid them. […] Talk to your healthcare provider or a registered dietician before changing your diet. They may recommend a specific diet based on your symptoms and trigger foods. Along with avoiding trigger foods, tips that may help reduce symptoms include: […] Eat small, frequent meals throughout the day rather than three large meals […] Reduce your intake of greasy, fried foods […] Limit high-fiber foods, such as nuts, seeds, popcorn, and leafy greens […] Avoid caffeine like coffee, tea, and sodas […] Limit your intake of dairy products if you are lactose intolerant.
- #9 Microscopic Colitis and Diet: What to Eat, Avoid, and Morehttps://www.healthline.com/health/microscopic-colitis-diet
You should also stay hydrated by drinking water and other fluids, such as broth or sports drinks containing sodium and potassium. Avoid drinks with added sugar. […] The National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases suggests avoiding or limiting the following foods if you have microscopic colitis: alcohol, coffee, artificial sweeteners, gluten, if you have celiac disease, dairy, if you have lactose intolerance. […] Making dietary and lifestyle changes may help relieve symptoms of microscopic colitis.
- #10 Microscopic Colitis and Diet: What to Eat, Avoid, and Morehttps://www.healthline.com/health/microscopic-colitis-diet
Theres no specific diet for people with microscopic colitis, but eating foods like plain rice, low fat dairy, and bananas may help symptoms. Its also best to avoid alcohol and caffeine. […] Treatment usually involves taking medication to help ease your symptoms. However, a healthcare professional may also recommend natural remedies, such as dietary changes. […] Despite these findings, more research is needed to determine the link between diet and microscopic colitis. […] No specific diets are associated with improving or worsening symptoms of microscopic colitis. […] The BRAT diet may help slow down digestion and reduce the frequency of bowel movements. However, this diet should only be followed temporarily during a flare-up. […] Eating foods that could help relieve diarrhea may be helpful if you have microscopic colitis.
- #11 Microscopic Colitis – What You Need to Knowhttps://www.drugs.com/cg/microscopic-colitis.html
How can I help prevent microscopic colitis? […] Wash your hands. Wash your hands in warm, soapy water for 20 seconds before and after you handle food. Wash your hands after you use the bathroom, change a diaper, or touch an animal. […] Clean food and areas that come in contact with food. Rinse fruits and vegetables in running water. Clean cutting boards, knives, countertops, and other areas where you prepare food before and after you cook. Wash sponges and dishtowels weekly in hot water. […] Cook food all the way through. Cook eggs until the yolks are firm. Use a meat thermometer to make sure meat is heated to a temperature that will kill bacteria. Do not eat raw or undercooked chicken, turkey, seafood, or meat. […] Store food properly. Refrigerate or freeze fruits and vegetables, cooked foods, and leftovers. […] Drink safe water. Drink only treated water. Do not drink water from ponds or lakes, or from swimming pools that do not contain chlorine. Drink bottled water when traveling.
- #12 Medical management of microscopic colitis – American Gastroenterological AssociationAGA Logo_Horizontalhttps://gastro.org/clinical-guidance/medical-management-of-microscopic-colitis/
1. In patients with symptomatic microscopic colitis, AGA recommends treatment with budesonide over no treatment for the induction of clinical remission. […] 2. In patients with symptomatic microscopic colitis, AGA recommends treatment with budesonide over mesalamine for the induction of clinical remission. […] 3. In patients with symptomatic microscopic colitis in whom budesonide therapy is not feasible, AGA suggests treatment with mesalamine over no treatment for the induction of clinical remission. […] 4. In patients with symptomatic microscopic colitis in whom budesonide therapy is not feasible, AGA suggests treatment with bismuth salicylate over no treatment for the induction of clinical remission. […] 5. In patients with symptomatic microscopic colitis in whom budesonide therapy is not feasible, AGA suggests treatment with prednisolone (or prednisone) over no treatment for the induction of clinical remission.
- #13 Medical management of microscopic colitis – American Gastroenterological AssociationAGA Logo_Horizontalhttps://gastro.org/clinical-guidance/medical-management-of-microscopic-colitis/
6. In patients with symptomatic microscopic colitis, AGA suggests against combination therapy with cholestyramine and mesalamine over mesalamine alone for the induction of clinical remission. […] 7. In patients with symptomatic microscopic colitis, AGA suggests against treatment with Boswellia serrata over no treatment for the induction of clinical remission. […] 8. In patients with symptomatic microscopic colitis, AGA suggests against treatment with probiotics over no treatment for the induction of clinical remission. […] 9. In patients with recurrence of symptoms following discontinuation of induction therapy for microscopic colitis, AGA recommends budesonide for maintenance of clinical remission.
- #14 Long-Term Budesonide for Microscopic Colitis Is Effective Maintenance Treatmenthttps://www.gastroenterologyadvisor.com/news/long-term-budesonide-for-microscopic-colitis-is-effective-maintenance-treatment/
Budesonide efficaciously controls moderate to severe symptoms of microscopic colitis (MC) with a low risk for adverse effects from long-term use, according to study findings published in Inflammatory Bowel Diseases. […] These potential adverse effects raise the question of safety and the risk vs benefit of long-term budesonide use as a maintenance therapy to prevent relapse of MC. […] Following discontinuation of budesonide, MC relapses occurred at a pooled rate of 53% (95% CI, 0.42-0.63). This high risk of MC recurrence suggests that long-term budesonide maintenance therapy is required for continued quality of life and effective symptom control. […] Budesonide treatment has a lower risk for adverse effects due to its high first-pass metabolism, favoring its use over other systemic corticosteroids for MC maintenance therapy.
- #15https://journals.lww.com/ajg/fulltext/2017/10001/outcomes_of_bismuth_subsalicylate_treatment_in.116.aspx
Patients with microscopic colitis treated with BSS have a high clinical response rate but also have a high risk of recurrence. […] A higher dose is associated with a higher response rate and patients with LC are more likely to respond compared to CC. […] A large prospective clinical trial is needed to evaluate the efficacy of BSS for MC patients.
- #16 Budesonide treatment for microscopic colitis from immune checkpoint inhibitors | Journal for ImmunoTherapy of Cancerhttps://jitc.bmj.com/content/7/1/292
CPI microscopic colitis is a common subset of CPI enterocolitis that is distinct from both spontaneous microscopic colitis and other forms of CPI enterocolitis. […] In contrast to unselected CPI enterocolitis, budesonide appears to be an effective first-line treatment for CPI microscopic colitis and prolongs time on immunotherapy, while reducing exposure to systemic glucocorticoids. […] These findings provide a compelling rationale for the routine use of endoscopy in the stratification of patients with suspected gastrointestinal inflammation on CPIs, and suggest a reasonable alternative treatment strategy for patients with CPI-induced mucosal inflammation but without visible evidence of mucosal injury.