Leki w grupie
„leki cytoprotekcyjne”
Leki cytoprotekcyjne to grupa preparatów farmaceutycznych, których głównym zadaniem jest ochrona komórek błony śluzowej przewodu pokarmowego przed uszkodzeniami. Ich działanie polega na wzmacnianiu naturalnych mechanizmów obronnych tkanek, szczególnie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, przez co zapobiegają powstawaniu owrzodzeń lub przyspieszają gojenie już istniejących zmian.
Do głównych mechanizmów działania leków cytoprotekcyjnych należy: zwiększenie wydzielania śluzu i wodorowęglanów, poprawa mikrokrążenia w błonie śluzowej, stymulacja odnowy komórkowej oraz hamowanie działania czynników uszkadzających takich jak kwas solny, pepsyna czy wolne rodniki tlenowe.
W skład grupy leków cytoprotekcyjnych wchodzą następujące substancje i preparaty:
1. Misoprostol (Cytotec) – syntetyczny analog prostaglandyny E1, który zwiększa wydzielanie śluzu i wodorowęglanów oraz poprawia przepływ krwi w błonie śluzowej żołądka.
2. Sukralfat (Venter, Ulcogant) – kompleks glinowo-sacharozowy, który w kwaśnym środowisku żołądka tworzy ochronną powłokę na powierzchni owrzodzeń.
3. Chelaty bizmutu, np. cytrynian bizmutu (De-Nol) – tworzą ochronną warstwę na powierzchni owrzodzeń i mają działanie przeciwbakteryjne wobec Helicobacter pylori.
4. Karbenoksolon – pochodna kwasu glicyryzynowego, zwiększająca wydzielanie śluzu i hamująca działanie pepsynogenu.
5. Preparaty zawierające kwas hialuronowy i/lub chondroitynosiarczan (Peptid-2, GastroPanel) – tworzą powłokę ochronną na błonie śluzowej.
Największą zaletą stosowania leków cytoprotekcyjnych jest ich miejscowe działanie ochronne, które nie zaburza fizjologicznej sekrecji kwasu solnego w żołądku. Dzięki temu nie powodują one poważnych zaburzeń trawienia i wchłaniania, charakterystycznych dla inhibitorów pompy protonowej czy blokerów receptora H2. Dodatkowo, preparaty zawierające związki bizmutu wykazują działanie przeciwbakteryjne wobec H. pylori, co zwiększa ich skuteczność w terapii choroby wrzodowej.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków cytoprotekcyjnych obejmują: potencjalne działanie teratogenne misoprostolu (przeciwwskazany u kobiet w ciąży), możliwość kumulacji glinu w organizmie przy długotrwałym stosowaniu sukralfatu (szczególnie niebezpieczne u pacjentów z niewydolnością nerek), oraz potencjalne zatrucie bizmutem przy przedawkowaniu preparatów zawierających ten pierwiastek. Dodatkowo, niektóre leki z tej grupy mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, zmniejszając ich wchłanianie z przewodu pokarmowego.
Leki cytoprotekcyjne można podzielić na podgrupy ze względu na mechanizm działania: leki zwiększające wydzielanie śluzu i wodorowęglanów (misoprostol), leki tworzące barierę mechaniczną (sukralfat, chelaty bizmutu, preparaty z kwasem hialuronowym), oraz leki o złożonym mechanizmie działania (karbenoksolon). Wybór odpowiedniego preparatu zależy od typu schorzenia, jego nasilenia oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta.
Lista leków w tej grupie
-
Calcium folinate Sandoz – Roztwór do wstrzykiwań i infuzji – 10 mg/ml
Preparat zawiera 10 mg kwasu folinowego w postaci wapnia folinianu na każdy mililitr roztworu oraz 3,3 mg sodu. Jest to przezroczysty roztwór do wstrzykiwań lub infuzji o pH 7,0–8,6. Stosowany jest przede wszystkim w celu zmniejszenia toksyczności leków przeciwnowotworowych, takich jak metotreksat, oraz w przypadku ich przedawkowania. Może być również podawany razem z 5-fluorouracylem w terapii cytotoksycznej.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Cyrdanax – Proszek do sporządzania roztworu do infuzji – 20 mg/ml
Produkt leczniczy zawiera deksrazoksan w postaci chlorowodorku, dostępny jako proszek do sporządzania roztworu do infuzji. Substancja czynna jest rozpuszczana w wodzie do wstrzykiwań przed podaniem. Lek stosuje się w celu zapobiegania przewlekłym powikłaniom kardiotoksycznym wywołanym przez leki antracyklinowe, takie jak doksorubicyna lub epirubicyna. Jest przeznaczony dla pacjentów z zaawansowanym lub przerzutowym rakiem piersi, którzy już otrzymali wysokie dawki tych leków i wymagają dalszej terapii.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Uromitexan – Roztwór do wstrzykiwań – 100 mg/ml
Produkt leczniczy w postaci roztworu do wstrzykiwań zawiera 100 mg mesny w 1 ml. Stosowany jest profilaktycznie w celu zmniejszenia częstości występowania krwotocznego zapalenia pęcherza moczowego wywołanego podawaniem oksazafosforyn takich jak ifosfamid, cyklofosfamid czy trofosfamid. Zaleca się jego podawanie szczególnie wraz z ifosfamidem oraz w przypadku wysokich dawek lub u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka. Preparat jest przeznaczony dla osób poddawanych leczeniu nowotworów narządów miednicy oraz z wcześniej przebytymi schorzeniami dróg moczowych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Calciumfolinat-Ebewe – Kapsułki twarde – 15 mg
Produkt leczniczy zawiera kwas folinowy w postaci pięciowodnego folinianu wapnia oraz laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą. Stosowany jest w celu zmniejszenia toksyczności i neutralizowania działania antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat, podczas terapii cytotoksycznej oraz w przypadku ich przedawkowania. Ponadto używany jest równocześnie z 5-fluorouracylem w terapii cytotoksycznej. Lek jest dostępny w formie twardych kapsułek.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Levofolic 50 mg/ml roztwór do wstrzykiwań lub infuzji – Roztwór do wstrzykiwań lub infuzji – 50 mg/ml
Roztwór do wstrzykiwań zawiera l-folinian disodu, który odpowiada kwasowi l-folinowemu. Preparat stosuje się w celu łagodzenia objawów toksyczności oraz zapobiegania działaniu antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat, zwłaszcza w terapii cytotoksycznej. Ponadto znajduje zastosowanie w leczeniu przedawkowania metotreksatu u dorosłych i dzieci. Jest również używany w terapii skojarzonej z 5-fluorouracylem w leczeniu cytotoksycznym.
-
Calcium folinate Kalceks – Roztwór do wstrzykiwań / do infuzji – 10 mg/ml
Produkt leczniczy zawiera wapnia folinian uwodniony, odpowiadający kwasowi folinowemu, oraz substancję pomocniczą – sód. Stosowany jest do wstrzykiwań lub infuzji jako roztwór bezbarwny lub żółtawy, o pH między 6,5 a 8,5. Wskazany jest do zmniejszenia toksyczności i neutralizowania działania antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat, w terapii cytotoksycznej oraz w przypadku przedawkowania. Ponadto, jest stosowany jednocześnie z 5-fluorouracylem w terapii cytotoksycznej.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Calcium Folinate Kabi – Roztwór do wstrzykiwań / do infuzji – 10 mg/ml
Roztwór do wstrzykiwań zawiera wapnia folinian, będący źródłem kwasu folinowego. Preparat jest stosowany w celu zmniejszenia toksyczności i neutralizacji działania antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat, wykorzystywanych w terapii cytotoksycznej. Wskazany jest również w przypadkach przedawkowania tych antagonistów u dorosłych i dzieci. Ponadto, jest używany w skojarzeniu z 5-fluorouracylem podczas leczenia cytotoksycznego.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna