Leki w grupie
„antidota na leki cytotoksyczne”

Antidota na leki cytotoksyczne to substancje stosowane w celu przeciwdziałania toksycznym efektom leków przeciwnowotworowych lub zmniejszania ich nasilenia. W onkologii ich użycie jest szczególnie ważne w przypadkach przedawkowania chemioterapeutyków, wynaczynienia leków cytotoksycznych lub w celu ochrony zdrowych tkanek przed uszkodzeniami wywołanymi terapią.

Jednym z najważniejszych antidotów jest deksrazoksan (Cardioxane, Savene), stosowany jako kardioprotektor przy leczeniu antracyklinami. Zmniejsza on kardiotoksyczność antracyklin poprzez chelatowanie jonów żelaza i ograniczenie powstawania wolnych rodników. Jest również stosowany przy wynaczynieniu antracyklin.

Foliany, takie jak kwas folinowy (leukoworyna, Calcium Folinate) i jego aktywne izomery (Levoleucovorin), są stosowane jako antidota przy przedawkowaniu metotreksatu. Dostarczają one zredukowaną formę kwasu foliowego, omijając blokadę enzymatyczną wywołaną przez metotreksat i umożliwiając normalne funkcjonowanie komórek.

Mesna (Uromitexan) jest stosowana jako uroprotektora przy leczeniu cyklofosfamidem i ifosfamidem. Wiąże toksyczne metabolity tych leków w drogach moczowych, zapobiegając uszkodzeniu nabłonka pęcherza moczowego i krwotocznego zapalenia pęcherza.

Amifostyna (Ethyol) działa jako cytoprotektora, chroniąc zdrowe tkanki przed uszkodzeniami wywołanymi przez niektóre leki cytotoksyczne i radioterapię, szczególnie w przypadku ochrony nerek przed cisplatyną czy ochrony śluzówek jamy ustnej.

Największą zaletą stosowania antidotów na leki cytotoksyczne jest możliwość prowadzenia intensywniejszej chemioterapii przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka poważnych działań niepożądanych. Pozwala to na utrzymanie skuteczności leczenia przeciwnowotworowego przy znaczącej redukcji toksyczności.

Niebezpieczeństwa związane z ich stosowaniem obejmują możliwość zmniejszenia skuteczności przeciwnowotworowej leków cytotoksycznych (szczególnie istotne przy niewłaściwym dawkowaniu lub czasowym harmonogramie podawania), potencjalne własne działania niepożądane antidotów oraz możliwość wystąpienia reakcji alergicznych.

Antidota można podzielić na grupy w zależności od mechanizmu działania: chelatory (deksrazoksan), substancje dostarczające kofaktory (kwas folinowy), związki wiążące toksyczne metabolity (mesna) oraz cytoprotektory działające na zasadzie wymiataczy wolnych rodników (amifostyna, związki tiolowe).