kiełkowanie przetrwalników
Kiełkowanie przetrwalników to proces, w którym bakteryjne formy przetrwalne (endospory) przekształcają się w aktywne komórki wegetatywne. Przetrwalniki to wysoce oporne struktury wytwarzane przez niektóre bakterie Gram-dodatnie, takie jak Bacillus i Clostridium, umożliwiające im przetrwanie w niekorzystnych warunkach środowiskowych.
Proces kiełkowania inicjowany jest przez specyficzne czynniki aktywujące (germinanty), które mogą obejmować aminokwasy, nukleozydy, jony czy cukry. Po aktywacji receptorów germinacyjnych dochodzi do uwodnienia rdzenia przetrwalnika, degradacji peptydoglikanu kory, utraty ciepłooporności oraz metabolicznej aktywacji uśpionej komórki.
Z klinicznego punktu widzenia, zrozumienie mechanizmów kiełkowania przetrwalników ma fundamentalne znaczenie w kontroli zakażeń szpitalnych, leczeniu chorób wywoływanych przez bakterie przetrwalnikujące (np. tężec, wąglik, zgorzele gazowa, rzekomobłoniaste zapalenie jelit) oraz w opracowywaniu skutecznych metod sterylizacji i dezynfekcji. Niektóre antybiotyki są skuteczne wyłącznie wobec aktywnych form bakterii, nie działając na przetrwalniki.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wąglik – Etiologia i przyczyny
Bacillus anthracis, Gram-dodatnia, przetrwalnikująca pałeczka o wymiarach 1-1,5 μm szerokości i 3-10 μm długości, jest etiologicznym czynnikiem wąglika – poważnej choroby zakaźnej u zwierząt i ludzi. Bakteria ta wytwarza otoczkę antyfagocytarną z kwasu poli-D-glutaminowego oraz toksyny: obrzękową i letalną, które zakłócają funkcje komórek układu odpornościowego i są główną przyczyną objawów klinicznych oraz wysokiej śmiertelności, szczególnie w postaci płucnej (80-100% bez leczenia). Przetrwalniki B. anthracis mogą przetrwać w glebie przez dziesięciolecia, zwłaszcza w warunkach zasadowych (wysokie pH), z dużą zawartością wapnia i w suchym klimacie, co sprzyja epidemiologii choroby. Zakażenie następuje przez uszkodzoną skórę, drogi oddechowe lub przewód pokarmowy, a u zwierząt prowadzi do nagłej śmierci z powodu posocznicy. U ludzi najczęstsza jest postać skórna (>95% przypadków), natomiast wąglik płucny, choć rzadszy, jest najcięższy i wymaga szybkiej interwencji. Wąglik jest chorobą odzwierzęcą, bez transmisji między ludźmi, a do zakażenia w drodze inhalacji potrzeba około 10 000 przetrwalników.
antygen ochronny, Bacillus anthracis, bakteriemia, broń biologiczna, choroba odzwierzęca, czynnik letalny, czynnik obrzękowy, fagocytoza, kiełkowanie przetrwalników, otoczka bakteryjna, pałeczka gram-dodatnia, posocznica, profilaktyka antybiotykowa, przetrwalniki bakteryjne, sporulacja, szczepionka przeciwko wąglikowi, toksyna obrzękowa, wąglik iniekcyjny, wąglik jelitowy, wąglik płucny, wąglik skórny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych