ostre bakteryjne zapalenie opon mózgowych
Wskazanie

Ostre bakteryjne zapalenie opon mózgowych (OBZOM) jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowego rozpoznania i leczenia. Jest to zapalny proces obejmujący opony mózgowo-rdzeniowe, wywołany przez bakterie, które dostają się do przestrzeni podpajęczynówkowej. Najczęstszymi patogenami są Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis oraz Haemophilus influenzae. U noworodków i niemowląt często występuje zakażenie paciorkowcami grupy B i Escherichia coli.

Objawy kliniczne OBZOM obejmują gorączkę, sztywność karku, bóle głowy, zaburzenia świadomości, wymioty oraz światłowstręt. U niemowląt objawy mogą być mniej specyficzne: niepokój, senność, drażliwość, odmowa jedzenia. Kluczowym elementem diagnostyki jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego uzyskanego poprzez nakłucie lędźwiowe, w którym stwierdza się podwyższone stężenie białka, obniżone stężenie glukozy oraz pleocytozę z przewagą neutrofili.

Leczenie OBZOM opiera się na natychmiastowym wdrożeniu antybiotykoterapii empirycznej, jeszcze przed uzyskaniem wyników posiewów. W Polsce stosuje się najczęściej ceftriakson (Biotrakson, Tartriakson) lub cefotaksym (Cefotaxim) w skojarzeniu z wankomycyną (Edicin, Vancomycin). U pacjentów z obniżoną odpornością lub w wieku podeszłym dołącza się ampicylinę (Ampicillin). W przypadku potwierdzenia meningokokowego zapalenia opon mózgowych preferowanym antybiotykiem jest penicylina G (Penicillina).

Istotnym elementem terapii jest również leczenie wspomagające, w tym kontrola ciśnienia wewnątrzczaszkowego, podawanie leków przeciwobrzękowych jak deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), zapewnienie odpowiedniego nawodnienia oraz leczenie wstrząsu, jeśli występuje. Deksametazon podaje się przed lub razem z pierwszą dawką antybiotyku, co zmniejsza ryzyko powikłań, szczególnie w zapaleniu pneumokokowym.

Największe trudności w leczeniu OBZOM dotyczą szybkiej identyfikacji patogenu, zwłaszcza gdy pacjent otrzymał już antybiotyki przed wykonaniem nakłucia lędźwiowego. Wyzwaniem jest również rosnąca oporność bakterii na antybiotyki, szczególnie pneumokoków na penicylinę i cefalosporyny. Istotnym problemem jest również opóźnienie w rozpoznaniu i wdrożeniu leczenia, co drastycznie pogarsza rokowanie. Mimo nowoczesnych metod terapii, śmiertelność w OBZOM pozostaje wysoka (10-30%), a u wielu pacjentów, którzy przeżyją, występują trwałe powikłania neurologiczne, takie jak głuchota, padaczka czy deficyty poznawcze.