Działania niepożądane
Zopiklon

Działania niepożądane zopiklonu

Zopiklon, jako substancja stosowana w leczeniu bezsenności, wykazuje szereg działań niepożądanych, które występują z różną częstotliwością. W badaniach klinicznych wykazano, że działania niepożądane związane ze stosowaniem zopiklonu w większości przypadków mają charakter łagodny i rzadko prowadzą do konieczności przerwania terapii. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest gorzki lub metaliczny smak w ustach, który może występować u znacznej części pacjentów.<sup data-drug="Imovane" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione poniżej uszeregowane są według częstości zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (1<sup data-drug="Dobroson" data-section="Działania niepożądane" title="W tym rozdziale podano częstość występowania działań niepożądanych zdefiniowano następującą: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do 1/10 000), nieznane (nie można ocenić na podstawie dostępnych danych).”>2

Należy zwrócić uwagę, że niektóre działania niepożądane mogą być szczególnie niebezpieczne i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia lub modyfikacji dawkowania, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, u których ryzyko wystąpienia niektórych działań niepożądanych jest większe.³⁴

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej występujących działań niepożądanych zopiklonu należy wymienić zaburzenia smaku (gorzki lub metaliczny posmak), senność w ciągu dnia, suchość błony śluzowej jamy ustnej oraz uczucie zmęczenia następnego dnia rano po zastosowanej dawce.⁵⁶

Zaburzenia psychiczne i neurologiczne

Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia psychiczne, które mogą występować podczas leczenia zopiklonem. Obejmują one szeroki zakres objawów, od przytępienia wrażliwości, splątania, zmiany libido, aż po poważniejsze zaburzenia, takie jak depresja, niepokój, pobudzenie, drażliwość, agresja, urojenia, napady wściekłości, koszmary senne, omamy, psychozy oraz zaburzenia zachowania.⁷⁸

Ważnym aspektem bezpieczeństwa stosowania zopiklonu jest ryzyko wystąpienia amnezji następczej, która może wystąpić po podaniu dawki leczniczej, a ryzyko jej wystąpienia zwiększa się wraz z zastosowaniem większej dawki. Oprócz amnezji może też wystąpić nieodpowiednie zachowanie.⁹¹⁰

Istotnym zjawiskiem jest również somnambulizm (chodzenie we śnie) oraz inne złożone zachowania podczas snu (jak np. przygotowywanie i spożywanie posiłków, prowadzenie rozmów telefonicznych czy uprawianie seksu) z niepamięcią tych epizodów. Ryzyko ich wystąpienia zwiększa się przy jednoczesnym przyjmowaniu alkoholu, innych leków działających depresyjnie na OUN lub przy stosowaniu zopiklonu w dawkach przekraczających maksymalną zalecaną.¹¹¹²

Uzależnienie i objawy odstawienia

Zopiklon może prowadzić do uzależnienia fizycznego i psychicznego, nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Odstawienie leku może prowadzić do objawów odstawiennych i zjawiska z „odbicia”, charakteryzującego się nasileniem objawów, które były przyczyną zastosowania leku.¹³¹⁴

Po przerwaniu stosowania zopiklonu obserwowano różnorodne objawy odstawienne: bezsenność z odbicia, ból mięśni, niepokój, drżenia, pocenie się, pobudzenie, splątanie, ból głowy, kołatanie serca, tachykardia, delirium, koszmary senne, rozdrażnienie. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić: derealizacja, depersonalizacja, nadwrażliwość na dźwięki, światło i dotyk, drętwienie i mrowienie kończyn, omamy. W rzadkich przypadkach mogą pojawić się drgawki.¹⁵¹⁶

Reakcje paradoksalne

Podczas stosowania zopiklonu, podobnie jak w przypadku benzodiazepin i substancji podobnych do benzodiazepin, mogą wystąpić tzw. reakcje paradoksalne. Charakteryzują się one objawami takimi jak niepokój, pobudzenie, drażliwość, agresja, urojenia, napady wściekłości, koszmary senne, omamy, psychozy, nieodpowiednie zachowanie i inne zaburzenia zachowania. W niektórych przypadkach reakcje te mogą być dość ciężkie. Ryzyko wystąpienia takich reakcji jest większe u dzieci i pacjentów w podeszłym wieku.¹⁷¹⁸

Zaburzenia depresyjne

Istniejąca przed leczeniem depresja może się ujawnić lub nasilić podczas stosowania zopiklonu, podobnie jak w przypadku innych benzodiazepin i substancji podobnych do benzodiazepin. Jest to szczególnie istotne, ponieważ depresja może być przyczyną bezsenności, a zatem stosowanie zopiklonu bez odpowiedniego leczenia depresji może prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta.¹⁹²⁰

Reakcje alergiczne

Podczas stosowania zopiklonu mogą wystąpić różnego typu reakcje alergiczne, od łagodnych jak świąd i wysypka skórna, po poważne, zagrażające życiu, jak obrzęk naczynioruchowy czy reakcje anafilaktyczne. Bardzo rzadko zgłaszano ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna martwica naskórka/zespół Lyella czy rumień wielopostaciowy.²¹²²

Inne istotne działania niepożądane

Zopiklon może powodować osłabienie mięśni, co jest szczególnie istotne u pacjentów w podeszłym wieku, ze względu na zwiększone ryzyko upadków i konsekwencje z tym związane.²³²⁴

U pacjentów otrzymujących zopiklon odnotowano również zaburzenia widzenia, w tym podwójne widzenie, które występuje głównie na początku leczenia i zwykle ustępuje po powtórnym podaniu.²⁵²⁶

Obserwowano również niewielkie do umiarkowanego zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz i/lub fosfatazy zasadowej) w surowicy, co może świadczyć o wpływie leku na funkcję wątroby.²⁷²⁸

Tabela działań niepożądanych zopiklonu

<sup data-drug="Dobroson" data-section="Działania niepożądane" title="W tym rozdziale podano częstość występowania działań niepożądanych zdefiniowano następującą: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do 1/10 000), nieznane (nie można ocenić na podstawie dostępnych danych).”>29
<sup data-drug="Imovane" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione poniżej uszeregowane są według częstości zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (30

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko uzależnienia i objawy odstawienne

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem zopiklonu jest możliwość rozwoju uzależnienia fizycznego i psychicznego. Co istotne, uzależnienie może wystąpić nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych i to już po krótkim okresie leczenia. Odstawienie leku u pacjenta uzależnionego może prowadzić do zespołu odstawienia, którego objawy mogą być różnorodne i niekiedy bardzo poważne.³¹³²

Szczególnie niebezpiecznym objawem odstawiennym mogą być drgawki, które, choć występują rzadko, stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Dlatego tak ważne jest, aby odstawianie zopiklonu odbywało się pod ścisłą kontrolą lekarza i obejmowało stopniowe zmniejszanie dawki.³³³⁴

Amnezja następcza i zaburzenia zachowania

Amnezja następcza (niepamięć zdarzeń, które miały miejsce po zażyciu leku) to działanie niepożądane, które może mieć poważne konsekwencje, zwłaszcza w połączeniu z nieodpowiednim zachowaniem. Pacjenci mogą w tym stanie podejmować działania, których później nie pamiętają, co stanowi zagrożenie zarówno dla nich samych, jak i dla osób z ich otoczenia.³⁵³⁶

Szczególnie niebezpiecznym zjawiskiem jest somnambulizm i inne złożone zachowania podczas snu, takie jak prowadzenie samochodu, przygotowywanie i spożywanie posiłków czy nawet podejmowanie aktywności seksualnej – wszystko to bez pełnej świadomości i z następczą niepamięcią tych epizodów. Takie zachowania stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia zarówno samego pacjenta, jak i osób z jego otoczenia.³⁷³⁸

Reakcje paradoksalne i psychiczne

Reakcje paradoksalne to zjawisko polegające na występowaniu objawów przeciwnych do oczekiwanego działania leku. W przypadku zopiklonu, zamiast oczekiwanego uspokojenia i nasenności, u niektórych pacjentów może rozwinąć się niepokój, pobudzenie, drażliwość, agresja, a nawet urojenia i omamy. Reakcje te mogą być szczególnie niebezpieczne, zwłaszcza gdy prowadzą do zachowań agresywnych lub autoagresywnych. Ryzyko wystąpienia takich reakcji jest większe u dzieci i pacjentów w podeszłym wieku.³⁹⁴⁰

Ryzyko upadków

Stosowanie zopiklonu, szczególnie u osób w podeszłym wieku, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem upadków. Jest to związane zarówno z osłabieniem mięśni, jak i z zaburzeniami koordynacji ruchowej, ataksją oraz sedacją, które mogą wystąpić podczas leczenia. Upadki u osób starszych mogą mieć poważne konsekwencje, w tym złamania (szczególnie złamania szyjki kości udowej) i krwiaki śródczaszkowe, które mogą prowadzić do długotrwałej niepełnosprawności lub nawet zgonu.⁴¹⁴²

Ciężkie reakcje skórne

Stosowanie zopiklonu wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkich reakcji skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna martwica naskórka/zespół Lyella czy rumień wielopostaciowy. Choć występują one bardzo rzadko, to stanowią poważne zagrożenie dla życia pacjenta i wymagają natychmiastowego odstawienia leku oraz intensywnego leczenia, często w warunkach szpitalnych.⁴³

Zaburzenia oddychania

Zopiklon może powodować depresję oddechową, zwłaszcza u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami oddychania, takimi jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) czy zespół bezdechu sennego. W tych przypadkach może dojść do nasilenia obturacji, a nawet zatrzymania oddechu, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.⁴⁴

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas leczenia zopiklonem, konieczne jest zastosowanie odpowiedniego postępowania, które zależy od rodzaju i nasilenia objawów:

• W przypadku wystąpienia reakcji alergicznych, szczególnie ciężkich, takich jak obrzęk naczynioruchowy czy reakcje anafilaktyczne, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i zastosowanie odpowiedniego postępowania przeciwalergicznego, w tym adrenaliny, leków przeciwhistaminowych i glikokortykosteroidów.⁴⁵
• Jeśli pojawią się objawy psychiczne, zwłaszcza reakcje paradoksalne, takie jak niepokój, pobudzenie, drażliwość czy agresja, należy rozważyć odstawienie leku, szczególnie u osób w podeszłym wieku, u których ryzyko wystąpienia takich reakcji jest większe.⁴⁶⁴⁷
• Przy odstawianiu zopiklonu u pacjentów, którzy przyjmowali go przez dłuższy czas, należy stopniowo zmniejszać dawkę, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych. Proces ten powinien być nadzorowany przez lekarza.⁴⁸
• W przypadku ciężkich reakcji skórnych konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku i konsultacja dermatologiczna, a w razie potrzeby hospitalizacja.⁴⁹
• U pacjentów w podeszłym wieku, aby zminimalizować ryzyko upadków, należy rozważyć zmniejszenie dawki leku, zastosowanie odpowiednich środków ostrożności (np. poręcze, oświetlenie nocne) oraz regularną ocenę równowagi i chodu.⁵⁰

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁵¹⁵²