Działania niepożądane
Wirus odry

Wirus odry – działania niepożądane substancji

Wirus odry, jako składnik szczepionek przeciw odrze, może wywoływać różnorodne działania niepożądane o zmiennym nasileniu i częstości występowania. W dostępnych produktach leczniczych zawierających szczep Schwarz wirusa odry, takich jak Priorix (szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce) oraz Priorix-Tetra (szczepionka przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej), obserwuje się charakterystyczny profil bezpieczeństwa związany z atenuowanym wirusem odry.¹

Profil bezpieczeństwa wirusa odry w szczepionkach

Profil bezpieczeństwa wirusa odry w szczepionkach opracowano na podstawie szeroko zakrojonych badań klinicznych obejmujących tysiące pacjentów. W przypadku szczepionki Priorix obserwacje dotyczyły około 12 000 osób, a w przypadku Priorix-Tetra podanie ponad 6 700 dawek szczepionki u ponad 4 000 dzieci w wieku od 9 do 27 miesięcy.^{2 3}

W badaniach klinicznych monitorowano aktywnie objawy występujące po szczepieniu w czasie 42-dniowej obserwacji. Osoby zaszczepione były również proszone o odnotowywanie wszelkich zdarzeń klinicznych pojawiających się w trakcie trwania badania.^{4 5}

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi występującymi po podaniu szczepionek zawierających wirus odry są reakcje miejscowe oraz gorączka. W przypadku szczepionki Priorix najczęściej obserwowano zaczerwienienie w miejscu podania oraz gorączkę ≥ 38°C (mierzona w odbytnicy) lub ≥ 37,5°C (temperatura mierzona pod pachą lub w ustach).⁶

W szczepionce Priorix-Tetra do najczęstszych działań niepożądanych należały ból i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia oraz gorączka ≥38°C (mierzona w odbycie) lub ≥37,5°C (temperatura mierzona pod pachą/w ustach).⁷

Szczegółowa analiza działań niepożądanych wirusa odry

Działania niepożądane związane z wirusem odry można podzielić na te obserwowane w badaniach klinicznych oraz te odnotowane w ramach monitorowania bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu. Ważnym elementem oceny jest częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych.^{8 9}

Działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych

W badaniach klinicznych szczepionek zawierających wirus odry zaobserwowano szereg działań niepożądanych dotyczących różnych układów organizmu. Najczęściej raportowane były:^{10 11}

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze (często – zakażenie górnych dróg oddechowych; niezbyt często – zapalenia ucha środkowego)¹²
• Zaburzenia krwi i układu chłonnego (niezbyt często – uogólnione powiększenie węzłów chłonnych)¹³
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania (niezbyt często – jadłowstręt)^{14 15}
• Zaburzenia psychiczne (niezbyt często – nerwowość, nietypowy płacz, bezsenność)^{16 17}
• Zaburzenia układu nerwowego (rzadko – drgawki gorączkowe)^{18 19}
• Zaburzenia układu oddechowego (niezbyt często – zapalenie oskrzeli, kaszel)^{20 21}
• Zaburzenia układu pokarmowego (niezbyt często – obrzęk ślinianki przyusznej, biegunka, wymioty)^{22 23}
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej (często – wysypka)^{24 25}

Szczególne ryzyko drgawek gorączkowych

Warto zwrócić szczególną uwagę na ryzyko występowania drgawek gorączkowych po podaniu szczepionek zawierających wirus odry. Retrospektywna analiza danych wykazała, że po podaniu pierwszej dawki szczepionki Priorix-Tetra dzieciom w wieku od 9 do 30 miesięcy, ryzyko to jest wyższe w porównaniu do podania samej szczepionki MMR lub jednoczesnego podania szczepionki MMR i osobnej szczepionki przeciw ospie wietrznej.²⁶

Dane sugerują występowanie jednego dodatkowego przypadku drgawek gorączkowych na 5 882 lub 2 747 osób zaszczepionych szczepionką Priorix-Tetra w porównaniu z odpowiednią kohortą kontrolną. Ryzyko związane wynosiło odpowiednio 1,70 (95% CI: -1,86; 3,46) oraz 3,64 (95% CI: -6,11; 8,30) na 10 000 osób.²⁷

Działania niepożądane odnotowane po wprowadzeniu do obrotu

W ramach monitorowania bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu szczepionek zawierających wirus odry, odnotowano dodatkowe działania niepożądane, których częstość występowania jest trudna do określenia ze względu na dobrowolny charakter zgłoszeń.^{28 29}

Do najpoważniejszych działań niepożądanych wirusa odry należą:^{30 31}

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, objawy przypominające odrę^{32 33}
• Zaburzenia krwi i układu chłonnego – małopłytkowość (trombocytopenia), plamica małopłytkowa^{34 35}
• Zaburzenia układu immunologicznego – reakcje anafilaktyczne^{36 37}
• Zaburzenia układu nerwowego – zapalenie mózgu, zapalenie móżdżku i objawy przypominające zapalenie móżdżku (w tym przejściowe zaburzenia chodu i przejściowa ataksja), zespół Guillain-Barré, poprzeczne zapalenie rdzenia, zapalenie nerwów obwodowych^{38 39}
• Zaburzenia naczyniowe – zapalenie naczyń^{40 41}
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej – rumień wielopostaciowy^{42 43}
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej – ból stawów, zapalenie stawów^{44 45}

Zapalenie mózgu – szczególne ryzyko

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zapalenia mózgu po podaniu szczepionek zawierających wirus odry. Zapalenie mózgu było zgłaszane z częstością mniejszą niż 1 na 10 milionów dawek. Ryzyko wystąpienia zapalenia mózgu w następstwie podania szczepionki jest znacznie niższe niż ryzyko wystąpienia zapalenia mózgu spowodowanego przez choroby, przeciw którym szczepionka uodparnia. W przypadku odry naturalne zakażenie powoduje zapalenie mózgu z częstością 1 na 1 000 do 2 000 przypadków.⁴⁶

Donaczyniowe podanie szczepionki

Przypadkowe donaczyniowe podanie szczepionki zawierającej wirus odry może wywołać ciężką reakcję, a nawet wstrząs. Natychmiastowe działania lecznicze, które należy podjąć, zależą od ciężkości reakcji.⁴⁷

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych wirusa odry

Szczególne zagrożenia poszczepienne związane z wirusem odry

Różnice w porównaniu z zakażeniem naturalnym

Warto podkreślić, że chociaż szczepionki zawierające atenuowany wirus odry mogą powodować określone działania niepożądane, to ryzyko poważnych powikłań jest wielokrotnie mniejsze niż w przypadku naturalnego zakażenia. W szczególności ryzyko zapalenia mózgu w następstwie podania szczepionki (mniej niż 1 na 10 milionów dawek) jest znacznie niższe niż ryzyko zapalenia mózgu spowodowanego przez naturalne zakażenie wirusem odry (1 na 1 000 do 2 000 przypadków).⁴⁸

Wpływ kolejnych dawek na działania niepożądane

Ogólnie, kategorie częstości występowania działań niepożądanych były podobne po podaniu pierwszej i drugiej dawki szczepionki, z wyjątkiem bólu w miejscu wstrzyknięcia, który występował często po pierwszej dawce szczepionki i bardzo często po drugiej dawce szczepionki.⁴⁹

W badaniach klinicznych wykazano, że druga dawka szczepionki MMR jest lepiej tolerowana w kontekście występowania gorączki w porównaniu do pierwszej dawki.⁵⁰

Porównanie ze szczepionkami monowalentnymi

Działania niepożądane, które mogą wystąpić po podaniu skojarzonej szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce są takie same, jak objawy obserwowane po podaniu szczepionek monowalentnych osobno lub w formie skojarzonej.⁵¹

Po podaniu pierwszej dawki skojarzonej szczepionki przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej obserwowano częstsze występowanie gorączki (około 1,5 raza), w porównaniu z równoczesnym podaniem szczepionek przeciw odrze, śwince, różyczce i przeciw ospie wietrznej w różne miejsca ciała.⁵²

Znaczenie monitorowania bezpieczeństwa

Ze względu na potencjalne ryzyko występowania działań niepożądanych po szczepieniu przeciw odrze, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania szczepionki zawierającej wirus odry.^{53 54}