Dawkowanie i sposób podawania
Tramadol

Dawkowanie i sposób podawania substancji tramadol. Szczegółowe informacje na temat dawkowania, które należy przekazać pacjentowi oraz wziąć pod uwagę podczas wywiadu medycznego.

Tramadol jest lekiem opioidowym o działaniu ośrodkowym, stosowanym w leczeniu bólu o nasileniu umiarkowanym do silnego. Właściwy dobór dawki tramadolu jest kluczowy dla osiągnięcia optymalnego efektu terapeutycznego przy jednoczesnej minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Dawkowanie tramadolu należy zawsze dostosować do indywidualnych potrzeb pacjenta, biorąc pod uwagę nasilenie bólu oraz odpowiedź na leczenie.^{1 2}

Dawkowanie u pacjentów dorosłych

Zalecenia dotyczące dawkowania tramadolu różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej produktu oraz rodzaju bólu, który jest leczony.

W przypadku produktów o natychmiastowym uwalnianiu (kapsułki, roztwór do wstrzykiwań, krople doustne):

• Dawka początkowa zwykle wynosi 50-100 mg co 4-6 godzin.³
• W leczeniu bólu ostrego stosuje się zazwyczaj dawkę początkową 100 mg, a następnie 50-100 mg co 4-6 godzin.⁴
• W leczeniu bólu przewlekłego początkowa dawka wynosi zazwyczaj 50 mg, a kolejne dawki mogą być stopniowo zwiększane.⁵

W przypadku produktów o przedłużonym uwalnianiu (tabletki, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu):

• Dawka początkowa wynosi zwykle 50-100 mg dwa razy na dobę (rano i wieczorem).⁶
• W zależności od nasilenia bólu, dawkę można zwiększyć do 150-200 mg dwa razy na dobę.⁷

Dla wszystkich postaci farmaceutycznych maksymalna dawka dobowa tramadolu wynosi 400 mg, z wyjątkiem szczególnych sytuacji klinicznych.^{8 9}

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w wieku do 75 lat bez klinicznych objawów niewydolności nerek lub wątroby nie jest zwykle konieczne dostosowanie dawki.¹⁰ Natomiast u pacjentów powyżej 75 roku życia eliminacja tramadolu może być opóźniona, dlatego należy wydłużyć odstęp czasowy pomiędzy kolejnymi dawkami w zależności od potrzeb pacjenta.¹¹

Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby

U pacjentów z niewydolnością nerek i/lub wątroby eliminacja tramadolu jest opóźniona. W takich przypadkach należy wnikliwie rozważyć wydłużenie odstępów czasowych pomiędzy kolejnymi dawkami.¹² W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby i/lub nerek nie zaleca się stosowania tramadolu.¹³

Dzieci i młodzież

Zalecenia dotyczące dawkowania tramadolu u dzieci i młodzieży różnią się w zależności od produktu:

• U dzieci poniżej 1 roku życia tramadol nie jest zalecany.¹⁴
• U dzieci w wieku powyżej 1 roku dawka jednorazowa wynosi 1-2 mg/kg masy ciała. Nie należy stosować dawki dobowej większej niż 8 mg/kg masy ciała, maksymalnie 400 mg tramadolu.¹⁵
• U młodzieży w wieku powyżej 12 lat zalecane jest dawkowanie jak u dorosłych.¹⁶

Niektóre produkty zawierające tramadol nie są zalecane do stosowania u dzieci poniżej 12 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania i skuteczności.¹⁷

Sposób podawania

Sposób podawania tramadolu zależy od postaci farmaceutycznej produktu:

• Tabletki/kapsułki należy podawać doustnie, popijając wystarczającą ilością płynu. Tabletki/kapsułki o przedłużonym uwalnianiu powinny być połykane w całości, bez rozgryzania czy dzielenia.¹⁸
• Roztwór do wstrzykiwań można podawać domięśniowo, dożylnie, podskórnie lub w infuzji dożylnej. Produkt należy wstrzykiwać powoli lub rozcieńczyć w rozcieńczalniku do infuzji i podawać w infuzji.¹⁹
• Krople doustne przyjmuje się z niewielką ilością płynu lub cukru, niezależnie od posiłków.²⁰

Tabletki/kapsułki można przyjmować niezależnie od posiłków.²¹

Pacjenci z zaburzeniami połykania

W przypadku pacjentów mających trudności w przełykaniu, istnieją specjalne zalecenia dla niektórych produktów. Na przykład, w przypadku kapsułek Adamon SR można ostrożnie otworzyć kapsułkę i wysypać zawartość (granulki) na łyżeczkę, a następnie umieścić łyżeczkę z zawartością w ustach i połknąć granulki, popijając odpowiednią ilością wody. Ważne jest, aby granulek nie żuć ani nie rozgryzać.²²

Czas trwania leczenia

Tramadolu nie należy stosować dłużej niż jest to bezwzględnie konieczne.²³ Jeśli wymagane jest wielokrotne lub długotrwałe podawanie tramadolu ze względu na charakter i nasilenie choroby, należy prowadzić staranne i regularne monitorowanie pacjenta (wraz z przerwami w leczeniu, jeśli będzie to możliwe), aby ocenić konieczność kontynuowania leczenia.²⁴

U pacjentów ze skłonnością do nadużywania leków i lekozależności, leczenie tramadolem powinno być krótkotrwałe i pod ścisłą kontrolą lekarską.²⁵

Tramadol w preparatach złożonych

Tramadol jest także dostępny w preparatach złożonych, np. w połączeniu z paracetamolem. Dawkowanie tych produktów różni się od dawkowania produktów zawierających sam tramadol:

• W przypadku produktów zawierających 37,5 mg tramadolu i 325 mg paracetamolu, zalecana dawka początkowa to 2 tabletki. W razie potrzeby można przyjąć dodatkowe dawki, nie przekraczając 8 tabletek na dobę (co odpowiada 300 mg tramadolu i 2600 mg paracetamolu).²⁶
• Odstęp pomiędzy dawkami powinien wynosić co najmniej 6 godzin.²⁷

W przypadku produktów zawierających 75 mg tramadolu i 650 mg paracetamolu, zalecana dawka początkowa to 1 tabletka. W razie potrzeby można przyjąć dodatkowe dawki, nie przekraczając 4 tabletek na dobę (co odpowiada 300 mg tramadolu i 2600 mg paracetamolu).²⁸

Szczegółowa tabela dawkowania tramadolu

Przeliczniki dawek dla kropli doustnych

W przypadku stosowania tramadolu w postaci kropli doustnych, należy zwrócić uwagę na przeliczniki dawek:

W przypadku preparatów zawierających pompkę dozującą, należy pamiętać, że 1 naciśnięcie pompki dozującej odpowiada 5 kroplom z kroplomierza (12,5 mg tramadolu chlorowodorku).²⁹

Zalecenia dodatkowe

Przed rozpoczęciem leczenia tramadolem należy uzgodnić z pacjentem strategię leczenia, w tym czas trwania i cele leczenia, a także plan zakończenia leczenia, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia bólu.³⁰ Podczas leczenia lekarz i pacjent powinni pozostawać w częstym kontakcie w celu oceny zasadności kontynuowania leczenia, rozważenia jego przerwania i dostosowania dawek w razie konieczności.³¹

Gdy leczenie pacjenta tramadolem nie jest już konieczne, może być wskazane stopniowe zmniejszanie dawki, aby zapobiec objawom odstawienia.³² Jeśli nie udaje się odpowiednio kontrolować bólu, należy rozważyć możliwość występowania u pacjenta hiperalgezji, tolerancji i progresji choroby podstawowej.³³