Przeciwwskazania stosowania
Paklitaksel

Przeciwwskazania stosowania paklitakselu

Paklitaksel to substancja czynna stosowana w leczeniu onkologicznym, dostępna m.in. w produktach leczniczych Paclitaxel Kabi, Paclitaxel-Ebewe oraz Paclitaxelum Accord w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 6 mg/ml. Przed zastosowaniem paklitakselu należy bezwzględnie wziąć pod uwagę przeciwwskazania, które mogą uniemożliwić jego zastosowanie u określonych grup pacjentów.^{1 2}

Nadwrażliwość na paklitaksel lub substancje pomocnicze

Pierwszym i kluczowym przeciwwskazaniem do stosowania paklitakselu jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w produkcie leczniczym. Szczególną uwagę należy zwrócić na nadwrażliwość na makrogologlicerolu rycynooleinian (polioksyetylowany olej rycynowy), który jest istotną substancją pomocniczą w preparatach paklitakselu.^{3 4}

Warto zauważyć, że w preparacie Paclitaxelum Accord substancja ta występuje pod nazwą polioksylenowany olej rycynowy 35, ale jest to ten sam związek chemiczny.^{5 6}

Niskie wartości parametrów hematologicznych

Paklitaksel jest przeciwwskazany u pacjentów z początkową liczbą neutrofili poniżej określonych wartości, co ma bezpośredni związek z potencjalnym ryzykiem nasilenia neutropenii, która jest jednym z istotnych działań niepożądanych leku. Wartości progowe różnią się w zależności od wskazania:⁷

• Liczba neutrofili <1500/mm³ – standardowe przeciwwskazanie dla większości wskazań⁸
• Liczba neutrofili <1000/mm³ – próg dla pacjentów z mięsakiem Kaposi’ego⁹

W kontekście produktu Paclitaxelum Accord określenie to odnosi się do wyjściowej liczby granulocytów obojętnochłonnych w momencie rozpoczęcia terapii, co podkreśla znaczenie badań hematologicznych przed wdrożeniem leczenia.¹⁰

Ciąża i karmienie piersią

Stosowanie paklitakselu jest jednoznacznie przeciwwskazane w okresie karmienia piersią, co wyraźnie zaznaczono we wszystkich charakterystykach produktów leczniczych.^{11 12}

W przypadku produktu Paclitaxel-Ebewe oraz Paclitaxelum Accord, przeciwwskazanie rozszerzone jest również na okres ciąży.^{13 14}

Ciężkie, niepoddające się leczeniu zakażenia

U pacjentów z mięsakiem Kaposi’ego, paklitaksel jest przeciwwskazany, jeśli jednocześnie występują u nich ciężkie i niepoddające się leczeniu zakażenia. Jest to istotne przeciwwskazanie ze względu na immunosupresyjne działanie paklitakselu, które mogłoby prowadzić do dalszego pogorszenia stanu klinicznego pacjenta z już istniejącym, trudnym do opanowania zakażeniem.^{15 16 17}

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Produkty zawierające paklitaksel zawierają również substancje pomocnicze, które mogą wpływać na decyzję o przeciwwskazaniu do stosowania leku u niektórych pacjentów. Szczególną uwagę należy zwrócić na:^{18 19}

• Etanol bezwodny – występuje w znaczącej ilości: 393 mg/ml (49,7% [v/v]) w Paclitaxel Kabi, 401,7 mg/ml w Paclitaxel-Ebewe oraz 391 mg/ml w Paclitaxelum Accord^{20 21 22}
• Makrogologlicerolu rycynooleinian (polioksyetylowany olej rycynowy) – 530 mg/ml w Paclitaxel Kabi, 522,4 mg/ml w Paclitaxel-Ebewe oraz 527,0 mg/ml w Paclitaxelum Accord jako polioksylenowany olej rycynowy 35^{23 24 25}

Wysoka zawartość etanolu może stanowić przeciwwskazanie u pacjentów z chorobami wątroby, epilepsją, uzależnieniem od alkoholu czy chorobami ośrodkowego układu nerwowego. Z kolei makrogologlicerolu rycynooleinian jest substancją, która często wywołuje reakcje nadwrażliwości, dlatego stanowi szczególne przeciwwskazanie u pacjentów z wywiadem reakcji alergicznych.

Podsumowanie przeciwwskazań

Paklitaksel nie powinien być stosowany w następujących przypadkach:^{26 27 28}

• U pacjentów z nadwrażliwością na paklitaksel lub którąkolwiek z substancji pomocniczych, szczególnie makrogologlicerolu rycynooleinian (polioksyetylowany olej rycynowy)
• U pacjentów z liczbą neutrofili poniżej 1500/mm³ (poniżej 1000/mm³ dla pacjentów z mięsakiem Kaposi’ego)
• W okresie ciąży i karmienia piersią
• U pacjentów z mięsakiem Kaposi’ego, u których występują jednocześnie ciężkie, niepoddające się leczeniu zakażenia

^{29 30}

Konieczność monitorowania parametrów hematologicznych

Ze względu na fakt, że jednym z głównych przeciwwskazań jest niska liczba neutrofili, kluczowe znaczenie ma regularne monitorowanie parametrów hematologicznych przed każdym podaniem paklitakselu. Ocena początkowej liczby neutrofili jest niezbędna przed wdrożeniem leczenia, a następnie powinna być kontynuowana w celu oceny potencjalnej neutropenii jako działania niepożądanego. W przypadku mięsaka Kaposi’ego, próg liczby neutrofili jest niższy (1000/mm³), co należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentów do leczenia paklitakselem.^{31 32}

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przeciwwskazania do stosowania paklitakselu mogą się różnić w zależności od konkretnego produktu leczniczego. Lekarz powinien zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego, który zamierza zastosować, aby upewnić się, że nie występują dodatkowe przeciwwskazania specyficzne dla danego preparatu.