Działania niepożądane
Norgestrel
Norgestrel, syntetyczny progestagen stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) w połączeniu z estrogenami, jak w preparacie Cyclo-Progynova, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy rozpatrywać w kontekście synergistycznego działania obu hormonów. Do często występujących objawów należą bóle głowy, bóle brzucha, nudności oraz zmiany masy ciała (wzrost lub spadek), obserwowane u 1-10% pacjentek. Często pojawiają się również krwawienia lub plamienia z macicy/pochwy oraz ból i tkliwość piersi. Rzadziej (<0,1%) mogą wystąpić bolesne miesiączkowanie, wydzielina z pochwy, zespół napięcia przedmiesiączkowego, powiększenie piersi, wysypka, świąd, hirsutyzm, trądzik, nastrój depresyjny, zawroty głowy, niepokój, zmiany libido oraz migrena. Norgestrel może także powodować reakcje nadwrażliwości, zaburzenia widzenia, palpitacje, niestrawność, nietolerancję soczewek kontaktowych, wzdęcia, wymioty, rumień guzowaty, pokrzywkę, kurcze mięśni i zmęczenie.
- Działania niepożądane norgestrelu
- Najczęściej obserwowane działania niepożądane
- Wpływ na układ rozrodczy i piersi
- Zaburzenia skóry i układu hormonalnego
- Wpływ na układ nerwowy i stan psychiczny
- Poważne powikłania zakrzepowo-zatorowe
- Ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego
- Wpływ na ryzyko rozwoju nowotworów
- Inne działania niepożądane
- Działania niepożądane u pacjentek z predyspozycjami
- Przedawkowanie
- Tabela działań niepożądanych norgestrelu
Działania niepożądane norgestrelu
Norgestrel jest syntetycznym progestagenem stosowanym w hormonalnej terapii zastępczej, najczęściej w połączeniu z estrogenami, jak w przypadku produktu Cyclo-Progynova. Działania niepożądane związane ze stosowaniem norgestrelu należy rozpatrywać w kontekście całej terapii estrogenowo-progestagenowej, gdyż substancje te działają synergistycznie, a ich skutki uboczne mogą się nakładać.1
Najczęściej obserwowane działania niepożądane
Podczas stosowania preparatów zawierających norgestrel (w skojarzeniu z estradiolu walerianianem, jak w przypadku Cyclo-Progynova) pacjentki często zgłaszają dolegliwości takie jak bóle głowy, bóle brzucha, nudności oraz zmiany masy ciała (zwiększenie lub zmniejszenie). Objawy te występują u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż u 1 na 10 pacjentek.<sup data-drug="Cyclo-Progynova" data-section="Działania niepożądane" title="Układ/narząd według MedDRA wersja 8.0 […] Często (≥1/100, 2
Wpływ na układ rozrodczy i piersi
Norgestrel, jako składnik terapii hormonalnej, wywiera istotny wpływ na układ rozrodczy kobiety. Wśród działań niepożądanych występujących często obserwuje się krwawienia lub plamienia z macicy lub pochwy, szczególnie podczas terapii ciągłej. Pacjentki zgłaszają również ból piersi i tkliwość piersi.3
Rzadziej (z częstością mniejszą niż 1 na 1000 pacjentek) obserwuje się bolesne miesiączkowanie, wydzielinę z pochwy, zespół napięcia przedmiesiączkowego oraz powiększenie piersi.4
Zaburzenia skóry i układu hormonalnego
Stosowanie norgestrelu może prowadzić do zmian skórnych i zaburzeń związanych z działaniem hormonalnym. Do niezbyt częstych objawów (występujących u 1 na 1000 do 1 na 100 pacjentek) należą wysypka i świąd.5 Rzadziej (mniej niż u 1 na 1000 pacjentek) mogą pojawić się hirsutyzm (nadmierne owłosienie) oraz trądzik.6
Wpływ na układ nerwowy i stan psychiczny
Norgestrel, podobnie jak inne progestageny, może wpływać na stan psychiczny i układ nerwowy pacjentek. Do niezbyt częstych działań niepożądanych zalicza się nastrój depresyjny oraz zawroty głowy.7 Rzadziej obserwowane są: niepokój, zmiany libido (wzrost lub spadek) oraz migrena.8
Poważne powikłania zakrzepowo-zatorowe
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań terapii hormonalnej zawierającej norgestrel. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej wiąże się z 1,3-3 krotnym wzrostem względnego ryzyka wystąpienia zakrzepicy żylnej (VTE), czyli zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej. Wystąpienie przypadków zakrzepicy jest najbardziej prawdopodobne w pierwszym roku stosowania terapii hormonalnej.9
W badaniu WHI wykazano, że u kobiet w wieku 50-59 lat stosujących złożoną, doustną estrogenowo-progestagenową HTZ ryzyko względne wystąpienia VTE wynosi 2,3 (95% CI: 1,2–4,3), co przekłada się na 5 dodatkowych przypadków na 1000 kobiet stosujących HTZ przez 5 lat.10
Ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego
Stosowanie preparatów zawierających norgestrel w skojarzeniu z estrogenami może wpływać na ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego:
- U pacjentek w wieku powyżej 60 lat stosujących złożoną estrogenowo-progestagenową HTZ ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej jest nieznacznie podwyższone11
- Terapia estrogenowo-progestagenowa wiąże się z do 1,5-krotnym wzrostem względnego ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego. Ryzyko udaru krwotocznego nie wzrasta podczas stosowania HTZ12
- W badaniu WHI wykazano, że u kobiet w wieku 50-59 lat przyjmujących HTZ przez 5 lat, ryzyko względne wystąpienia udaru wynosi 1,3 (95% CI: 1,1–1,6), co przekłada się na 3 dodatkowe przypadki na 1000 kobiet13
Wpływ na ryzyko rozwoju nowotworów
Rak piersi
Badania epidemiologiczne wykazały zwiększone ryzyko raka piersi u kobiet stosujących złożoną terapię estrogenowo-progestagenową zawierającą norgestrel. U pacjentek stosujących złożoną terapię estrogenowo-progestagenową przez ponad 5 lat, ryzyko zdiagnozowania raka piersi wzrasta 2-krotnie.14
Według metaanalizy prospektywnych badań, dla skojarzonej estrogenowo-progestagenowej HTZ, ryzyko względne zachorowania na raka piersi po 5 latach stosowania wynosi 1,6, co przekłada się na 8 dodatkowych przypadków raka piersi na 1000 kobiet w wieku 50 lat. Po 10 latach stosowania ryzyko względne wynosi 1,8, co daje około 20,8 dodatkowych przypadków na 1000 kobiet.15
Rak endometrium
W przeciwieństwie do terapii wyłącznie estrogenowej, stosowanie norgestrelu w odpowiednim schemacie jako składnika złożonej terapii hormonalnej zmniejsza ryzyko rozwoju raka błony śluzowej trzonu macicy. Dołączenie progestagenu do terapii estrogenowej, przynajmniej przez 10 dni cyklu, może zapobiec wzrostowi ryzyka.16
Według badania MWS, pięcioletnie stosowanie złożonej (sekwencyjnej lub ciągłej) HTZ nie zwiększyło ryzyka raka błony śluzowej trzonu macicy (RR – 1,0 (0,8-1,2)).17
Nowotwór jajnika
Stosowanie HTZ obejmującej skojarzenie estrogenów z progestagenami, w tym norgestrelem, wiąże się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem rozpoznania raka jajnika.18
Metaanaliza 52 badań epidemiologicznych wykazała zwiększone ryzyko nowotworu jajnika u kobiet aktualnie stosujących HTZ w porównaniu do kobiet, które nigdy nie stosowały HTZ (RW 1,43%, 95% PU 1,31-1,56). U kobiet w wieku od 50 do 54 lat stosowanie HTZ przez 5 lat może spowodować 1 dodatkowe rozpoznanie na 2000 stosujących.19
Inne działania niepożądane
Podczas stosowania preparatów zawierających norgestrel mogą wystąpić również inne działania niepożądane, takie jak:
- Reakcje nadwrażliwości (niezbyt często)<sup data-drug="Cyclo-Progynova" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia układu immunologicznego […] Niezbyt często (≥1/1 000, 20
- Zaburzenia widzenia (niezbyt często)21
- Palpitacje (niezbyt często)22
- Niestrawność (niezbyt często)23
- Nietolerancja soczewek kontaktowych (rzadko)24
- Wzdęcia, wymioty (rzadko)25
- Rumień guzowaty, pokrzywka (rzadko)26
- Kurcze mięśni (rzadko)27
- Zmęczenie (rzadko)28
- Choroby pęcherzyka żółciowego29
Działania niepożądane u pacjentek z predyspozycjami
U kobiet z dziedzicznym obrzękiem naczynioruchowym, egzogenne estrogeny stosowane w połączeniu z norgestrelem mogą wywoływać lub nasilać objawy tej choroby.30
Istnieje również możliwe zwiększone ryzyko demencji u kobiet w wieku powyżej 65 lat stosujących HTZ z norgestrelem.31
Przedawkowanie
Przedawkowanie norgestrelu może powodować nudności, wymioty i krwawienie z odstawienia u niektórych kobiet. Nie ma specyficznego antidotum i należy stosować leczenie objawowe.32
Tabela działań niepożądanych norgestrelu
| Klasyfikacja układów i narządów | Działanie niepożądane | Częstość występowania | Opis |
|---|---|---|---|
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | Zwiększenie masy ciała | Często (≥1/100, <1/10) | Zmiana równowagi hormonalnej może wpływać na masę ciała |
| Zmniejszenie masy ciała | Często (≥1/100, <1/10) | Może wystąpić jako skutek uboczny terapii hormonalnej | |
| Zatrzymanie płynów | Rzadko (<1/1000) | Objawia się obrzękami, szczególnie kończyn dolnych | |
| Zaburzenia psychiczne | Nastrój depresyjny | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Wahania poziomu hormonów mogą wpływać na nastrój |
| Niepokój | Rzadko (<1/1000) | Zaburzenia lękowe związane ze zmianami hormonalnymi | |
| Zmiany libido (wzrost lub spadek) | Rzadko (<1/1000) | Wpływ na popęd płciowy w obu kierunkach | |
| Zaburzenia układu nerwowego | Ból głowy | Często (≥1/100, <1/10) | Jeden z najczęstszych objawów terapii hormonalnej |
| Zawroty głowy | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Mogą być związane ze zmianami ciśnienia tętniczego | |
| Migrena | Rzadko (<1/1000) | Silne bóle głowy o charakterze napadowym | |
| Zaburzenia oka | Zaburzenia widzenia | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Przejściowe zaburzenia ostrości widzenia |
| Nietolerancja soczewek kontaktowych | Rzadko (<1/1000) | Zmiany w nawilżeniu oka spowodowane hormonami | |
| Zaburzenia serca | Palpitacje | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Odczucie nieregularnego lub przyspieszonego bicia serca |
| Zaburzenia żołądka i jelit | Ból brzucha | Często (≥1/100, <1/10) | Dyskomfort w jamie brzusznej, często związany z wzdęciami |
| Nudności | Często (≥1/100, <1/10) | Częsty objaw, zwłaszcza na początku terapii | |
| Niestrawność | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Uczucie pełności, zgaga, wzdęcia po posiłkach | |
| Wzdęcia, wymioty | Rzadko (<1/1000) | Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego | |
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | Wysypka, świąd | Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) | Reakcje skórne o charakterze alergicznym |
| Rumień guzowaty, pokrzywka | Rzadko (<1/1000) | Bardziej nasilone reakcje alergiczne skóry | |
| Hirsutyzm | Rzadko (<1/1000) | Nadmierne owłosienie typu męskiego | |
| Trądzik | Rzadko (<1/1000) | Zmiany trądzikowe związane z działaniem androgennym | |
| Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe | Kurcze mięśni | Rzadko (<1/1000) | Najczęściej dotyczą mięśni kończyn dolnych |
| Zaburzenia układu rozrodczego i piersi | Krwawienia lub plamienia z macicy/pochwy | Często (≥1/100, <1/10) | Nieregularne krwawienia, zwłaszcza podczas terapii ciągłej |
| Ból piersi, tkliwość piersi | Często (≥1/100, <1/10) | Objawy nasilające się często w pierwszych miesiącach terapii | |
| Bolesne miesiączkowanie | Rzadko (<1/1000) | Ból podczas miesiączki mimo terapii hormonalnej | |
| Wydzielina z pochwy | Rzadko (<1/1000) | Zmiany w charakterze i ilości wydzieliny pochwowej | |
| Powiększenie piersi | Rzadko (<1/1000) | Zwiększenie objętości tkanki gruczołowej piersi | |
| Zaburzenia ogólne | Zmęczenie | Rzadko (<1/1000) | Chroniczne uczucie osłabienia i wyczerpania |
| Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe | Zakrzepica żył głębokich | Rzadko, ale z 1,3-3x wyższym ryzykiem | Najczęściej w żyłach kończyn dolnych lub miednicy |
| Zatorowość płucna | Rzadko, ale z wyższym ryzykiem | Potencjalnie zagrażająca życiu komplikacja | |
| Udar niedokrwienny | Rzadko, z 1,5x wyższym ryzykiem | Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem pacjentki |
33
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania