Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Neomycyna siarczan

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania neomycyny siarczanu

Neomycyna siarczan jest antybiotykiem aminoglikozydowym, który w preparatach dermatologicznych występuje często w połączeniu z kortykosteroidami, jak w przypadku produktu Flucinar N, zawierającego 5 mg neomycyny siarczanu i 0,25 mg fluocynolonu acetonidu w 1 g maści. Stosowanie tego typu skojarzonej terapii wymaga szczególnej ostrożności i znajomości potencjalnych zagrożeń dla pacjenta.¹

Reakcje alergiczne i oporność na antybiotyk

Podczas stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia reakcji alergicznych. W przypadku pojawienia się objawów podrażnienia lub skórnej reakcji alergicznej, leczenie preparatem zawierającym neomycynę należy natychmiast przerwać.²

Długotrwałe stosowanie preparatów z neomycyną stwarza ryzyko dwóch poważnych problemów: namnażania szczepów bakterii opornych na neomycynę oraz rozwoju alergii na ten antybiotyk. Dlatego nie zaleca się stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan bez przerwy dłużej niż 2 tygodnie.³

Należy również pamiętać o możliwości wystąpienia alergii krzyżowej pomiędzy neomycyną a innymi antybiotykami aminoglikozydowymi, co może być istotne w przypadku planowania dalszego leczenia pacjenta.⁴

Neurotoksyczność i ototoksyczność neomycyny

Szczególnie istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania neomycyny siarczanu jest jej potencjalne działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne. Stosowanie preparatów zawierających neomycynę na duże powierzchnie skóry, na uszkodzoną skórę lub długotrwale może prowadzić do znaczącego wchłaniania systemowego, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu (włącznie z trwałą utratą słuchu) oraz uszkodzenia nerek.⁵

Pacjenci ze zwiększonym ryzykiem

Szczególnie ostrożnie należy stosować preparaty z neomycyną u następujących grup pacjentów:

• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – ryzyko działania nefrotoksycznego jest zwiększone⁶
• Pacjenci z upośledzeniem słuchu – możliwość dalszego pogorszenia funkcji słuchowych⁷
• Pacjenci jednocześnie stosujący inne leki o działaniu nefro- lub ototoksycznym – neomycyna może nasilać ich działanie⁸

Skuteczność terapeutyczna

Jeśli podczas stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan objawy zakażenia w miejscu aplikacji nasilają się lub nie ustępują, należy przerwać stosowanie produktu i wdrożyć odpowiednie alternatywne leczenie przeciwdrobnoustrojowe.⁹

Zastosowanie w szczególnych populacjach

Stosowanie u dzieci

Preparaty zawierające neomycynę siarczan (jak Flucinar N) nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 2. roku życia. U dzieci w wieku 2 lat i powyżej należy stosować je bardzo ostrożnie, tylko w przypadku bezwzględnej konieczności – raz na dobę, na niewielką powierzchnię skóry.¹⁰

U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy ciała, występuje zwiększone ryzyko wchłaniania systemowego neomycyny, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, w tym ototoksyczności i nefrotoksyczności.¹¹

Ograniczenia stosowania miejscowego

Podczas stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan należy przestrzegać następujących zasad:

• Unikać kontaktu z oczami, błonami śluzowymi i ranami¹²
• Nie stosować wokół oczu ze względu na ryzyko wystąpienia jaskry lub zaćmy¹³
• Na skórę twarzy, pach i pachwin stosować tylko w przypadkach bezwzględnie koniecznych¹⁴
• Nie stosować pod opatrunkiem okluzyjnym¹⁵

Ostrożne stosowanie jest zalecane w przypadku już istniejących stanów zanikowych tkanki podskórnej, szczególnie u osób w podeszłym wieku.¹⁶

Monitorowanie pacjenta

Podczas długotrwałego stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan w połączeniu z kortykosteroidami lub stosowania ich na dużą powierzchnię skóry, zaleca się monitorowanie pacjenta pod kątem:

• Funkcji nerek – ze względu na potencjalne działanie nefrotoksyczne neomycyny¹⁷
• Funkcji słuchu – ze względu na ryzyko ototoksyczności neomycyny¹⁸
• Funkcji kory nadnerczy – wskazana jest okresowa kontrola czynności kory nadnerczy poprzez oznaczanie kortyzolu we krwi i w moczu po stymulacji nadnerczy przez ACTH (dotyczy to preparatów zawierających neomycynę w połączeniu z kortykosteroidami)¹⁹

Interakcje i działania niepożądane

Neomycyna siarczan może nasilać działanie jednocześnie stosowanych leków o działaniu nefro- lub ototoksycznym, co należy uwzględnić przy planowaniu terapii u pacjentów przyjmujących inne leki.²⁰

W przypadku preparatów złożonych, zawierających neomycynę siarczan w połączeniu z kortykosteroidami (jak Flucinar N), należy również brać pod uwagę ryzyko działań niepożądanych związanych z kortykosteroidami, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub aplikacji na dużą powierzchnię skóry. Mogą to być: obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia oraz zmniejszenie odporności.²¹

Zaburzenia widzenia

W przypadku stosowania preparatów zawierających neomycynę siarczan w połączeniu z kortykosteroidami (jak Flucinar N), należy pamiętać, że mogą wystąpić zaburzenia widzenia w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego działania kortykosteroidów. Jeżeli u pacjenta wystąpią takie objawy jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których może należeć zaćma, jaskra lub rzadkie choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR).²²

Pomocnicze składniki i ich wpływ

Preparaty zawierające neomycynę siarczan mogą również zawierać substancje pomocnicze, które same mogą wywoływać działania niepożądane. Na przykład Flucinar N zawiera lanolinę, która może powodować miejscowe reakcje skórne (np. kontaktowe zapalenie skóry) oraz glikol propylenowy, który również może powodować podrażnienia skóry.^{23 24}