Działania niepożądane
Nagietek

Działania niepożądane nagietka (Calendula officinalis)

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) jest substancją aktywną występującą w wielu produktach leczniczych, takich jak Azucalen, Padma 28 Formuła czy Tinctura Calendulae Phytopharm. Pomimo powszechnego zastosowania terapeutycznego, substancja ta może wywoływać działania niepożądane, które należy brać pod uwagę podczas planowania terapii.^{1 2}

Reakcje nadwrażliwości skórne

Jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych są skórne reakcje nadwrażliwości. Manifestują się one w postaci wysypki, pokrzywki, świądu oraz rumienia i obrzęku. Częstość występowania tych reakcji nie została precyzyjnie określona w dostępnej dokumentacji medycznej.^{3 4 5}

W przypadku preparatu Padma 28 Formuła, który zawiera kwiat nagietka jako jeden ze składników, wysypka i świąd występują niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100).⁶

Ciężkie reakcje alergiczne

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje alergiczne, które mogą wystąpić po kontakcie preparatów zawierających nagietek z błonami śluzowymi. Do najpoważniejszych należą:⁷

• Duszność – objaw potencjalnie zagrażający życiu, wymagający natychmiastowej interwencji
• Zespół Quinckego (obrzęk naczynioruchowy) – obrzęk tkanki podskórnej i podśluzówkowej
• Zapaść naczyniowa – stan nagłego spadku ciśnienia tętniczego krwi
• Wstrząs anafilaktyczny – najcięższa, zagrażająca życiu systemowa reakcja alergiczna

⁸

Należy podkreślić, że w dokumentacji produktu Azucalen ciężkie reakcje alergiczne opisano przede wszystkim w kontekście przetworów rumianku, jednak ze względu na podobną charakterystykę alergogenną nagietka, ryzyko to należy brać pod uwagę również w przypadku tej substancji.⁹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

W przypadku produktów zawierających nagietek jako jeden ze składników (np. Padma 28 Formuła), zaobserwowano również zaburzenia żołądkowo-jelitowe występujące niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100), takie jak:¹⁰

• Niestrawność (dyspepsja)
• Nudności
• Zgaga
• Biegunka

¹¹

Należy jednak zaznaczyć, że trudno jednoznacznie przypisać te objawy wyłącznie działaniu nagietka, gdyż Padma 28 Formuła zawiera wiele innych substancji roślinnych, które mogą przyczyniać się do wystąpienia tych objawów.¹²

Monitorowanie działań niepożądanych

Istotne jest systematyczne zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego zawierającego nagietek.^{13 14}

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{15 16}

Tabela działań niepożądanych związanych z nagietkiem

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających nagietek, należy:¹⁷

1. Natychmiast przerwać stosowanie produktu
2. W przypadku reakcji miejscowych zastosować leczenie objawowe
3. Przy wystąpieniu ciężkich reakcji alergicznych (duszność, obrzęk, zapaść) niezwłocznie wdrożyć odpowiednie postępowanie przeciwwstrząsowe
4. Skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli wystąpią działania niepożądane niewymienione w charakterystyce produktu leczniczego
5. Zgłosić wystąpienie działania niepożądanego do odpowiednich organów

Szczególne grupy ryzyka

Szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających nagietek należy zachować u pacjentów z wcześniej stwierdzoną nadwrażliwością na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej Compositae), do której należy nagietek. W tej grupie ryzyko wystąpienia reakcji alergicznych jest istotnie wyższe.

U pacjentów z ciężkimi reakcjami alergicznymi w wywiadzie wskazane jest wykonanie testów alergicznych przed rozpoczęciem terapii preparatami zawierającymi nagietek, szczególnie jeśli planowane jest stosowanie na błony śluzowe.