Wskazania do stosowania
Nagietek

Wskazania do stosowania substancji czynnej nagietek (Calendula officinalis L.) – Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Nagietek lekarski (Calendula officinalis L.) jest rośliną leczniczą o szerokim spektrum działania terapeutycznego, stosowaną głównie w chorobach skóry oraz stanach zapalnych błon śluzowych. Na podstawie wieloletnich doświadczeń klinicznych oraz charakterystyk poszczególnych produktów leczniczych zawierających tę substancję, można wyróżnić kilka głównych obszarów zastosowania nagietka w praktyce medycznej.¹

Stany zapalne skóry i niewielkie uszkodzenia skóry

Nagietek jest zalecany w przypadku łagodnych stanów zapalnych skóry. Szczególnie skuteczny okazuje się w leczeniu oparzeń słonecznych, gdzie jego właściwości przeciwzapalne i łagodzące znajdują zastosowanie w redukcji rumienia, bólu i obrzęku. Preparaty zawierające wyciąg z nagietka mogą być również stosowane wspomagająco w leczeniu niewielkich zranień skóry, gdzie przyspieszają procesy regeneracji tkanek i wspierają gojenie.²

W przypadku produktu Tinctura Calendulae Phytopharm, który zawiera nalewkę z koszyczka nagietka (Calendulae anthodii tinctura) w proporcji 1:5, stosowanie na skórę jest zalecane u szerokiego grona pacjentów – dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 6 roku życia. Preparat może być aplikowany w formie przemywań skóry oraz okładów, co pozwala na optymalne wykorzystanie właściwości leczniczych nagietka w różnorodnych schorzeniach dermatologicznych.³

Stany zapalne jamy ustnej i gardła

Kolejnym ważnym wskazaniem do stosowania preparatów z nagietkiem są łagodne stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej i gardła. W tym przypadku, substancja czynna wykazuje działanie przeciwzapalne, łagodzące i przeciwbakteryjne, co przyczynia się do zmniejszenia objawów takich jak zaczerwienienie, ból i obrzęk błon śluzowych.⁴

Preparat Tinctura Calendulae Phytopharm może być stosowany do płukania jamy ustnej i gardła u dorosłych oraz młodzieży powyżej 12 roku życia. Jest to szczególnie istotne w przypadku takich dolegliwości jak zapalenie dziąseł, afty, stany zapalne gardła czy inne infekcje górnych dróg oddechowych przebiegające z podrażnieniem błon śluzowych.⁵

Stany zapalne zewnętrznych narządów płciowych u kobiet

Nagietek znajduje również zastosowanie w leczeniu łagodnych stanów zapalnych okolicy zewnętrznych kobiecych narządów płciowych, w szczególności warg sromowych. Produkt Azucalen, który zawiera wyciąg płynny z kwiatu nagietka (Calendula officinalis L., flos) w proporcji 1:1, jest szczególnie zalecany w tego typu dolegliwościach.⁶

Co istotne, Azucalen jest szczególnie rekomendowany kobietom w okresie pomenopauzalnym, kiedy to z powodu zmian hormonalnych często dochodzi do atrofii błony śluzowej narządów płciowych, co może skutkować zwiększoną podatnością na stany zapalne i dyskomfort w tej okolicy. Przeciwzapalne i regenerujące właściwości nagietka mogą przynieść znaczącą ulgę w tych dolegliwościach.⁷

Wspomaganie układu odpornościowego i krążenia

W składzie złożonych preparatów ziołowych, nagietek może również uczestniczyć we wspomaganiu układu odpornościowego oraz krążenia. Przykładem takiego produktu jest PADMA 28 Formuła, który zawiera m.in. kwiat nagietka (Calendula officinalis L., flos cum calyce) w ilości 5 mg na kapsułkę.⁸

Preparat ten jest stosowany wspomagająco w celu wzmocnienia układu odpornościowego, szczególnie w profilaktyce nawracających infekcji górnych dróg oddechowych oraz w powtarzających się chorobach z przeziębienia. Wykazano, że PADMA 28 Formuła zmniejsza częstość występowania infekcji, co może być częściowo związane z immunomodulującymi właściwościami nagietka w połączeniu z innymi składnikami ziołowymi.⁹

Ponadto, PADMA 28 Formuła jest zalecany do stosowania w objawach niewydolności krążenia, gdzie łagodzi takie dolegliwości jak uczucie zmęczonych i ciężkich nóg, zimne stopy i dłonie, mrowienie i drętwienie, skurcze łydek oraz dolegliwości bólowe nóg podczas chodzenia. Te właściwości wynikają z synergistycznego działania wszystkich składników produktu, w tym nagietka, który poprzez swoje właściwości przeciwzapalne i poprawiające mikrokrążenie może przyczyniać się do ogólnego efektu terapeutycznego.¹⁰

Tradycyjne zastosowanie nagietka w medycynie

Warto podkreślić, że wszystkie omawiane produkty lecznicze zawierające nagietek są klasyfikowane jako tradycyjne produkty lecznicze roślinne. Oznacza to, że ich skuteczność opiera się na długotrwałym stosowaniu i doświadczeniu, a nie na wynikach szczegółowych badań klinicznych, jakie są wymagane dla konwencjonalnych leków.^{11 12}

Przykładowo, formuła PADMA 28 Formuła wywodzi się z medycyny tybetańskiej i opiera się na ponad trzydziestoletniej tradycji stosowania w Europie. Ta długa historia użytkowania potwierdza bezpieczeństwo i skuteczność nagietka oraz innych składników ziołowych w określonych wskazaniach terapeutycznych.¹³

Postaci farmaceutyczne preparatów z nagietkiem

Nagietek jest dostępny w różnych postaciach farmaceutycznych, co umożliwia jego optymalne zastosowanie w zależności od wskazania i preferencji pacjenta:

• Płyn na skórę (np. Azucalen) – zawierający wyciąg płynny z kwiatu nagietka (1:1), ekstrahowany etanolem 70% (V/V)¹⁴
• Koncentrat do sporządzania roztworu (np. Tinctura Calendulae Phytopharm) – zawierający nalewkę z koszyczka nagietka (1:5)¹⁵
• Kapsułki twarde (np. PADMA 28 Formuła) – zawierające sproszkowany kwiat nagietka wraz z innymi składnikami ziołowymi¹⁶

Wskazania do stosowania – podsumowanie kliniczne

Podsumowując, nagietek lekarski (Calendula officinalis L.) jest wartościową substancją roślinną o szerokim spektrum zastosowań terapeutycznych, obejmujących:

• Dermatologię – w leczeniu łagodnych stanów zapalnych skóry (oparzeń słonecznych) oraz wspomagająco w gojeniu niewielkich zranień
• Stomatologię i laryngologię – w łagodzeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła
• Ginekologię – w leczeniu łagodnych stanów zapalnych zewnętrznych narządów płciowych kobiet, zwłaszcza w okresie pomenopauzalnym
• Immunologię – jako składnik preparatów wspomagających układ odpornościowy, szczególnie w profilaktyce infekcji górnych dróg oddechowych
• Angiologię – jako składnik preparatów stosowanych w objawach niewydolności krążenia

Dobór odpowiedniego preparatu zawierającego nagietek oraz drogi jego podania powinien być uzależniony od konkretnego wskazania, wieku pacjenta oraz charakterystyki schorzenia. Warto podkreślić, że mimo tradycyjnego charakteru tych produktów leczniczych, ich stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza, szczególnie w przypadku terapii długoterminowych lub u pacjentów z chorobami współistniejącymi.^{17 18 19}