Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Nagietek

Wpływ nagietka (Calendula officinalis) na płodność, ciążę i laktację

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) stanowi składnik wielu preparatów leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym. Podczas konsultacji z pacjentkami w wieku rozrodczym, w ciąży lub karmiącymi piersią, lekarze powinni dysponować szczegółową wiedzą na temat bezpieczeństwa stosowania produktów zawierających tę substancję roślinną. Niniejszy artykuł przedstawia aktualne informacje dotyczące wpływu nagietka na płodność, ciążę i laktację w oparciu o dane z charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.¹

Dane dotyczące płodności

W przypadku wszystkich analizowanych produktów leczniczych zawierających nagietek (Calendula officinalis) brakuje udokumentowanych danych dotyczących wpływu tej substancji na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Charakterystyki produktów leczniczych takich jak Azucalen wyraźnie wskazują na brak dostępnych danych w tym zakresie.² Oznacza to, że nie przeprowadzono odpowiednich badań klinicznych ani przedklinicznych oceniających potencjalny wpływ nagietka na parametry płodności, w tym na funkcje rozrodcze, jakość gamet czy zdolność zapłodnienia. W praktyce klinicznej lekarz powinien poinformować pacjentów planujących potomstwo o braku wystarczających danych naukowych dotyczących bezpieczeństwa stosowania nagietka w kontekście płodności.

Bezpieczeństwo stosowania w okresie ciąży

Wszystkie analizowane produkty lecznicze zawierające nagietek wykazują zgodne stanowisko odnośnie stosowania tej substancji w okresie ciąży. Ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, preparaty zawierające nagietek nie są zalecane do stosowania przez kobiety ciężarne.^{3 4 5}

Należy podkreślić, że przeciwwskazanie to wynika z braku odpowiednich badań potwierdzających bezpieczeństwo, a nie z udokumentowanych działań szkodliwych. W przypadku preparatu Tinctura Calendulae Phytopharm zawierającego nalewkę z koszyczka nagietka (Calendula officinalis L., anthodium) informacje zawarte w ChPL jednoznacznie wskazują, że nie określono bezpieczeństwa stosowania w okresie ciąży.⁶

Warto zwrócić uwagę, że niektóre z preparatów, jak Azucalen czy Tinctura Calendulae Phytopharm, zawierają znaczne ilości etanolu (Azucalen zawiera 58-66% (V/V) etanolu, a Tinctura Calendulae Phytopharm 60-70% V/V), co stanowi dodatkowy czynnik ryzyka w przypadku stosowania w ciąży.^{7 8}

Stosowanie podczas laktacji

Podobnie jak w przypadku ciąży, stosowanie produktów leczniczych zawierających nagietek nie jest zalecane w okresie karmienia piersią. Powodem jest brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa przenikania składników nagietka do mleka matki oraz ich potencjalnego wpływu na organizm dziecka.^{9 10}

W przypadku preparatu Padma 28 Formuła, który zawiera między innymi kwiat nagietka (Calendula officinalis L., flos cum calyce) w ilości 5 mg, ChPL wyraźnie podkreśla brak ustalonego bezpieczeństwa stosowania w okresie karmienia piersią.¹¹

Lekarz powinien poinformować pacjentkę karmiącą piersią, że nie zostały przeprowadzone odpowiednie badania określające profil bezpieczeństwa stosowania nagietka podczas laktacji, w związku z czym zaleca się unikanie stosowania preparatów zawierających tę substancję w tym okresie.¹²

Wskazania dla lekarzy prowadzących pacjentki w ciąży lub karmiące piersią

Lekarze konsultujący kobiety w wieku rozrodczym, zwłaszcza będące w ciąży lub karmiące piersią, powinni przekazać następujące informacje dotyczące produktów zawierających nagietek:

• Brak jest wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania nagietka w okresie ciąży i karmienia piersią^{13 14}
• Produkty zawierające nagietek nie są zalecane do stosowania w tych okresach z uwagi na zasadę ostrożności¹⁵
• Należy rozważyć alternatywne metody leczenia o udowodnionym profilu bezpieczeństwa w ciąży i podczas laktacji
• W przypadku produktów zawierających wysokie stężenie etanolu (jak Azucalen czy Tinctura Calendulae Phytopharm), należy dodatkowo podkreślić potencjalne ryzyko związane z ekspozycją na alkohol^{16 17}

Zalecenia dotyczące postępowania

W oparciu o dostępne dane z charakterystyk produktów leczniczych zawierających nagietek, lekarze powinni kierować się następującymi zasadami podczas konsultacji z pacjentkami:

1. Informować pacjentki planujące ciążę o braku danych dotyczących wpływu nagietka na płodność i zalecać ostrożne podejście¹⁸
2. Odradzać stosowanie preparatów zawierających nagietek kobietom ciężarnym, powołując się na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa¹⁹
3. Zalecać zaprzestanie stosowania produktów z nagietkiem pacjentkom karmiącym piersią lub planującym karmienie²⁰
4. W przypadku konieczności leczenia schorzeń, w których stosowany jest nagietek, rozważyć alternatywne, bezpieczniejsze opcje terapeutyczne dla kobiet w ciąży i karmiących piersią

Należy podkreślić, że powyższe zalecenia wynikają z braku wystarczających badań i danych na temat bezpieczeństwa nagietka w tych szczególnych okresach życia kobiety, a nie z udokumentowanych działań niepożądanych. Lekarze powinni na bieżąco śledzić aktualne wytyczne i zalecenia dotyczące stosowania produktów roślinnych, w tym nagietka, u kobiet w ciąży i karmiących piersią.^{21 22 23}