Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Kwas foliowy

Wpływ kwasu foliowego na płodność, ciążę i laktację

Kwas foliowy jest witaminą z grupy B (witamina B9) niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jego rola jest szczególnie istotna w okresie okołokoncepcyjnym, w trakcie ciąży oraz podczas karmienia piersią. Lekarz powinien posiadać pełną wiedzę na temat wpływu tej substancji na organizm kobiety w tych okresach, aby móc przekazać pacjentce kompletne i rzetelne informacje.^{1 2}

Wpływ na płodność

Dane dotyczące bezpośredniego wpływu kwasu foliowego na płodność są ograniczone. Wśród preparatów zawierających kwas foliowy, niektóre posiadają informacje dotyczące wpływu na płodność. Na przykład w przypadku produktu Totylem (zawierającego kwas foliowy oraz glukonian żelaza(II)), producent zaznacza brak wystarczających danych dotyczących wpływu tych składników na płodność.³ Podobnie w przypadku Viantan, dane dotyczące wpływu na płodność nie są dostępne.⁴ Natomiast Tardyferon-Fol (zawierający żelazo i kwas foliowy) nie wykazuje wpływu na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, co potwierdzają badania na zwierzętach.⁵

Mimo braku bezpośrednich danych, kwas foliowy jest powszechnie zalecany kobietom planującym ciążę ze względu na jego kluczową rolę w prawidłowym rozwoju zarodka i płodu, szczególnie w kontekście profilaktyki wad cewy nerwowej.

Stosowanie kwasu foliowego w okresie ciąży

Kwas foliowy może być bezpiecznie stosowany w okresie ciąży. Dobrze kontrolowane badania kliniczne przeprowadzone u kobiet ciężarnych nie wykazały niepożądanego wpływu kwasu foliowego na płód.^{6 7} Prawidłowo przeprowadzone badania epidemiologiczne nie wskazują na szkodliwe działanie tej substancji na przebieg ciąży ani na stan zdrowia płodu czy noworodka.^{8 9}

Co więcej, podawanie kwasu foliowego przed zajściem w ciążę oraz podczas pierwszych tygodni jej trwania zmniejsza ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu.^{10 11 12}

W przypadku preparatów złożonych zawierających kwas foliowy i inne substancje, jak np. Tardyferon-Fol (żelazo + kwas foliowy), również dostępne są dane literaturowe dotyczące bezpieczeństwa stosowania w ciąży. Nie odnotowano zwiększonego ryzyka wad wrodzonych ani toksyczności dla płodu lub noworodka, a duża liczba danych dotyczy zwłaszcza kobiet w drugim i trzecim trymestrze ciąży.¹³

Również w przypadku produktu Totylem (glukonian żelaza(II) + kwas foliowy), dane dotyczące ponad 1000 przypadków kobiet w ciąży wskazują na brak wad rozwojowych i toksyczności dla płodu/noworodka.¹⁴

Dawkowanie i bezpieczeństwo stosowania w ciąży

Należy zwrócić uwagę na odpowiednie dawkowanie, szczególnie w przypadku witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, takich jak witamina A i D, które mogą być składnikami preparatów wielowitaminowych zawierających również kwas foliowy. Na przykład, w przypadku preparatu elevit PRONATAL, który zawiera kwas foliowy oraz witaminę A, lekarz powinien poinformować pacjentkę, że witamina A w dobowej dawce przekraczającej 10 000 j.m. może działać teratogennie, jeśli zostanie zastosowana w pierwszym trymestrze ciąży.¹⁵

Podobnie w przypadku produktu Viantan, który oprócz kwasu foliowego zawiera inne witaminy, należy przestrzegać zalecanego dawkowania, aby uniknąć przedawkowania, szczególnie witaminy A, która w dużych dawkach może powodować wady płodu.¹⁶

Jednak w dawkach terapeutycznych, preparaty zawierające kwas foliowy są bezpieczne. Produkty takie jak Folacid, Folik, czy Acidum Folicum Hasco mogą być bezpiecznie stosowane w ciąży.^{17 18}

Stosowanie kwasu foliowego w okresie karmienia piersią

Kwas foliowy przenika do mleka kobiecego, jednak nie stwierdzono niekorzystnego wpływu tej substancji na dzieci karmione piersią.^{19 20 21}

Podczas przyjmowania przez matki karmiące piersią dawek kwasu foliowego w zakresie zalecanego dziennego spożycia nie odnotowano ujemnego wpływu na dzieci.^{22 23}

W przypadku preparatów złożonych, takich jak Tardyferon-Fol (żelazo + kwas foliowy), zarówno żelazo jak i kwas foliowy przenikają do mleka kobiecego. Żelazo przenika w niewielkich ilościach, a dieta matki nie ma wpływu na jego stężenie, nie przewiduje się żadnego wpływu na noworodki/niemowlęta. Kwas foliowy również przenika do mleka kobiecego, ale nie wykazano wpływu kwasu foliowego na karmione piersią noworodki/niemowlęta w przypadku leczenia matek.²⁴

Podobnie, w przypadku produktu Totylem (glukonian żelaza(II) + kwas foliowy), zarówno żelazo jak i kwas foliowy przenikają do mleka kobiecego, ale przy dawkach terapeutycznych nie należy spodziewać się wpływu leku na noworodki/niemowlęta karmione piersią.²⁵

Należy jednak zachować ostrożność w przypadku preparatów wielowitaminowych zawierających kwas foliowy. Na przykład, w przypadku preparatu elevit PRONATAL, witaminy i związki mineralne są wydzielane do mleka matki, co należy brać pod uwagę, jeśli dziecko przyjmuje dodatkowo produkty uzupełniające dietę w związki mineralne i witaminy.²⁶

W przypadku preparatu Viantan, który zawiera kompleks witamin (w tym kwas foliowy), stosowanie tego produktu nie jest zalecane podczas karmienia piersią ze względu na ryzyko przedawkowania witaminy A u noworodka.²⁷

Wskazania do stosowania kwasu foliowego u kobiet

Podsumowując wskazania do zastosowania kwasu foliowego u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią, należy wymienić:

• Profilaktyka wad cewy nerwowej u płodu – zalecana suplementacja przed zajściem w ciążę oraz w pierwszych tygodniach ciąży²⁸
• Profilaktyka i leczenie niedokrwistości megaloblastycznej spowodowanej niedoborem kwasu foliowego u kobiet ciężarnych
• Utrzymanie prawidłowego stężenia folianów w organizmie kobiety karmiącej piersią
• W przypadku preparatów złożonych zawierających żelazo i kwas foliowy – leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza i kwasu foliowego²⁹

Zalecenia dla lekarzy dotyczące informowania pacjentek

Lekarz, przepisując kwas foliowy kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią, powinien przekazać następujące informacje:

1. Kwas foliowy jest bezpieczny w stosowaniu podczas ciąży i karmienia piersią w zalecanych dawkach terapeutycznych.^{30 31}
2. Suplementacja kwasem foliowym jest szczególnie ważna przed zajściem w ciążę i w pierwszych tygodniach jej trwania w celu zmniejszenia ryzyka wad cewy nerwowej u płodu.³²
3. Kwas foliowy przenika do mleka kobiecego, ale nie ma negatywnego wpływu na karmione nim dzieci.³³
4. W przypadku stosowania preparatów złożonych zawierających również inne witaminy, szczególnie witaminę A, należy przestrzegać zalecanego dawkowania, aby uniknąć przedawkowania, które mogłoby być szkodliwe dla płodu.^{34 35}
5. Pacjentka powinna poinformować lekarza o wszystkich innych suplementach i lekach, które przyjmuje, aby uniknąć nadmiernej suplementacji, szczególnie w przypadku preparatów zawierających witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.³⁶

Podsumowując, kwas foliowy jest bezpiecznym i ważnym składnikiem suplementacji u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Jego stosowanie jest kluczowe zwłaszcza przed zajściem w ciążę i w pierwszych tygodniach jej trwania w celu zapobiegania wadom cewy nerwowej u płodu. Lekarz powinien dostosować dawkę kwasu foliowego do indywidualnych potrzeb pacjentki, uwzględniając jej stan zdrowia oraz inne przyjmowane leki i suplementy.