Właściwości farmakokinetyczne
Kwas foliowy

Właściwości farmakokinetyczne kwasu foliowego

Kwas foliowy, znany również jako witamina B9, jest istotnym składnikiem odżywczym, którego właściwości farmakokinetyczne obejmują procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji w organizmie. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę farmakokinetyczną tej substancji na podstawie danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających kwas foliowy.¹

Wchłanianie

Biodostępność kwasu foliowego po podaniu doustnym wynosi od 60% do 90%. Jest on wchłaniany głównie w górnych odcinkach przewodu pokarmowego – w dwunastnicy i jelicie czczym.^{2 3}

Wchłanianie kwasu foliowego jest procesem aktywnym, którego szybkość nie podlega ograniczeniom. Część niewchłoniętego kwasu foliowego może być wykorzystywana przez bakterie jelitowe.⁴

Maksymalne stężenie kwasu foliowego w osoczu jest osiągane w czasie od 60-90 minut do 2-3 godzin po podaniu, w zależności od preparatu i jego formy.^{5 6 7}

Dystrybucja

Po wchłonięciu kwas foliowy jest dystrybuowany do wszystkich tkanek organizmu. W komórkach nabłonka jelitowego ulega redukcji do kwasu tetrahydrofoliowego.⁸

Kwas foliowy wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminami, w około 70%.^{9 10}

Głównym miejscem magazynowania związków kwasu foliowego (folianów) jest wątroba. Całkowite zapasy folianów w organizmie szacuje się na około 5-10 mg.^{11 12}

Kwas foliowy przenika przez barierę łożyska oraz do mleka kobiecego.^{13 14}

Aktywne stężenie folianów występuje również w płynie mózgowo-rdzeniowym.¹⁵

Metabolizm

Metabolizm kwasu foliowego jest złożonym procesem, który obejmuje kilka etapów transformacji biochemicznych. W pierwszym etapie kwas foliowy jest przekształcany do kwasu dihydrofoliowego, a następnie do kwasu tetrahydrofoliowego (kwasu folinowego, FH4) przy udziale enzymu – reduktazy dihydrofolianowej.¹⁶

W przypadku kwasu foliowego pochodzącego z żywności, jest on najpierw uwalniany z poliglutaminianów folianów, a następnie redukowany w jelicie przez reduktazę dihydrofolianową.¹⁷

Po wchłonięciu, kwas foliowy jest przekształcany głównie w wątrobie, a w pewnym stopniu również w osoczu, do metabolicznie aktywnej formy 5-metylotetrahydrofolianu (5-MTHF).^{18 19}

W kolejnym etapie do kwasu folinowego przyłączają się reszty kwasu glutaminowego, tworząc poliglutaminiany. Te związki stanowią właściwą substancję aktywną – koenzym niezbędny w wielu procesach biochemicznych.²⁰

Metabolity kwasu foliowego podlegają krążeniu jelitowo-wątrobowemu.^{21 22}

Okres półtrwania

Okres półtrwania kwasu foliowego w osoczu wynosi około 3-3,5 godziny.^{23 24}

Eliminacja

Metabolity folianów są wydalane głównie z moczem. Szacuje się, że około 80% kwasu foliowego jest wydalane tą drogą.^{25 26}

Nadmiar kwasu foliowego niezbędnego dla organizmu jest wydalany w postaci niezmienionej z moczem.^{27 28}

Niewielkie ilości kwasu foliowego mogą być eliminowane również z kałem.^{29 30}

Po podaniu pojedynczej dawki 5 mg kwasu foliowego, wydalanie przez nerki ustaje po około 5 godzinach.³¹

Warto zauważyć, że kwas foliowy jest tracony również podczas hemodializy.³²

Zapotrzebowanie fizjologiczne

Zapotrzebowanie dobowe na kwas foliowy u dorosłego człowieka wynosi około 400 µg/dobę.³³

W pewnych grupach populacyjnych zapotrzebowanie na kwas foliowy może być zwiększone:

• U kobiet w ciąży i karmiących piersią
• U osób z chorobami przewlekłymi
• U alkoholików (z powodu upośledzonego wchłaniania)

³⁴

W powyższych przypadkach zapotrzebowanie na kwas foliowy może być nawet dwukrotnie większe niż standardowe.³⁵

Szczególne właściwości farmakokinetyczne w różnych preparatach

W przypadku preparatu Tardyferon-Fol, zawierającego kombinację żelaza i kwasu foliowego, maksymalne stężenie kwasu foliowego w osoczu wynosi 43,7 ± 25,6 ng/ml i występuje po 99 minutach od podania 1 tabletki powlekanej. Obserwuje się dwukrotny wzrost stężenia po podaniu 2 tabletek powlekanych.³⁶

W przypadku preparatów wielowitaminowych do podania dożylnego, takich jak Soluvit N czy Viantan, kwas foliowy jako składnik mieszaniny witamin rozpuszczalnych w wodzie ulega podobnym procesom farmakokinetycznym jak witaminy pochodzące z diety doustnej, z tą różnicą, że biodostępność po podaniu dożylnym wynosi 100%.^{37 38}