Przedawkowanie
Kwas foliowy

Przedawkowanie kwasu foliowego

Kwas foliowy, znany również jako witamina B9, jest substancją rozpuszczalną w wodzie, stosowaną w profilaktyce i leczeniu niedoborów folianów. W praktyce klinicznej dostępny jest w różnych preparatach, zarówno w postaci monoterapii (np. Acidum Folicum Hasco, Acidum Folicum Richter, Folacid), jak i w preparatach złożonych (np. Tardyferon-Fol, Totylem). Ze względu na szeroki indeks terapeutyczny kwasu foliowego, przedawkowanie zazwyczaj nie stanowi poważnego zagrożenia dla zdrowia, jednakże znajomość objawów i postępowania w przypadku nadmiernego spożycia tej witaminy jest istotna dla personelu medycznego.¹

Obraz kliniczny przedawkowania

Dla niektórych preparatów zawierających kwas foliowy (np. Acidum Folicum Richter, Folik) nie został dotychczas dokładnie opisany obraz kliniczny ostrego przedawkowania.^{2 3} Jednakże, na podstawie doświadczeń klinicznych związanych ze stosowaniem różnych preparatów kwasu foliowego, można wyszczególnić szereg objawów, które mogą wystąpić przy przedawkowaniu tej substancji.

W przypadku preparatu Acidum Folicum Hasco, w wyniku stosowania wysokich dawek kwasu foliowego mogą wystąpić zaburzenia snu, drażliwość, nadpobudliwość, złe samopoczucie, nadmierna aktywność, przyspieszony oddech, mdłości, wzdęcia oraz zaburzenia wchłaniania cynku.⁴

W przypadku preparatów Folacid oraz Folacid 0,4 mg, oprócz objawów wymienionych dla innych preparatów, przedawkowanie może powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, wymioty, zaburzenia snu, depresję oraz pobudzenie.^{5 6}

Warto także zwrócić uwagę, że w przypadku preparatu Totylem, który zawiera zarówno żelazo, jak i kwas foliowy, ryzyko toksyczności związanej z przedawkowaniem kwasu foliowego jest bardzo małe ze względu na niską zawartość kwasu foliowego w produkcie (0,4 mg).⁷ Podobnie w przypadku preparatu Tardyferon-Fol, ilość kwasu foliowego zawarta w produkcie (0,35 mg) nie stwarza ryzyka przedawkowania kwasu foliowego.⁸

Mechanizm przedawkowania

Kwas foliowy jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, co oznacza, że nadmiar tej substancji jest zazwyczaj wydalany przez nerki. W przypadku preparatów multiwitaminowych, takich jak Soluvit N czy Viantan, nie ma doniesień o działaniach niepożądanych związanych z przedawkowaniem witamin rozpuszczalnych w wodzie, w tym kwasu foliowego, przy stosowaniu w zalecanych dawkach jako uzupełnienie zapotrzebowania w trakcie żywienia pozajelitowego.⁹

Warto jednak zaznaczyć, że w przypadku multiwitamin (np. Viantan) ryzyko przedawkowania jest szczególnie duże, jeśli pacjent otrzymuje witaminy z wielu źródeł lub ogólna suplementacja witaminy nie odpowiada indywidualnym potrzebom pacjenta, lub u pacjentów ze zwiększoną podatnością na hiperwitaminozę (np. pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek).¹⁰

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przyjęcia przez pacjenta dawki znacznie wyższej niż zalecana, wskazane jest wywołanie wymiotów i obserwacja pacjenta. W razie konieczności należy wdrożyć odpowiednie leczenie objawowe.^{11 12}

W przypadku przedawkowania multiwitamin, leczenie zazwyczaj polega na zaprzestaniu suplementacji witamin i innych działaniach zgodnie ze wskazaniami klinicznymi.¹³

Jeżeli wystąpią objawy przedawkowania produktu elevit PRONATAL, takie jak ból głowy o nagłym początku, dezorientacja oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (zaparcia, biegunka, nudności i wymioty), produkt należy odstawić.¹⁴

Objawy przedawkowania kwasu foliowego

Poniższa tabela przedstawia szczegółowy wykaz objawów, które mogą wystąpić przy przedawkowaniu kwasu foliowego, wraz z ich opisem:

^{15 16 17 18}

Uwagi dotyczące przedawkowania w preparatach złożonych

W przypadku preparatów złożonych, zawierających kwas foliowy wraz z innymi substancjami czynnymi, przedawkowanie może prowadzić do różnych objawów, w zależności od składu preparatu:

• W preparacie Elevit PRONATAL, który zawiera witaminy A, D, E, K oraz witaminy z grupy B (w tym kwas foliowy), nagłe lub długotrwałe stosowanie zbyt dużych dawek może powodować hiperwitaminozę A i D, hiperkalcemię oraz toksyczne oddziaływanie żelaza i miedzi. Nietypowe objawy, takie jak ból głowy o nagłym początku, dezorientacja oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (zaparcia, biegunka, nudności i wymioty), mogą wskazywać na ostre przedawkowanie.¹⁹
• W preparacie Tardyferon-Fol, który zawiera jony żelaza(II) i kwas foliowy, ryzyko wystąpienia działań toksycznych na skutek przedawkowania żelaza rozpoczyna się od dawki 20 mg pierwiastkowego żelaza na kg masy ciała, ale jest ono większe od dawki 60 mg pierwiastkowego żelaza na kg masy ciała. Ilość kwasu foliowego zawarta w produkcie leczniczym nie stwarza ryzyka przedawkowania kwasu foliowego.²⁰
• W preparacie Totylem, który zawiera żelazo i kwas foliowy, dawka kwasu foliowego jest bardzo niska (0,4 mg), dlatego ryzyko toksyczności związanej z przedawkowaniem jest bardzo małe. Jednakże, przedawkowanie żelaza może prowadzić do poważnych powikłań.²¹

Podsumowanie przedawkowania kwasu foliowego

Przedawkowanie kwasu foliowego jest rzadkim zjawiskiem ze względu na jego szeroki indeks terapeutyczny oraz fakt, że jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, co ułatwia wydalanie jej nadmiaru przez nerki. Objawy przedawkowania, jeśli wystąpią, zazwyczaj obejmują zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, wzdęcia), zaburzenia snu, drażliwość, nadpobudliwość oraz zaburzenia psychiczne.

W przypadku podejrzenia przedawkowania kwasu foliowego, zaleca się przerwanie podawania preparatu, obserwację pacjenta oraz, w razie potrzeby, wywołanie wymiotów. W większości przypadków nie jest konieczne specyficzne leczenie, a objawy ustępują po zaprzestaniu podawania preparatu.

Warto podkreślić, że w przypadku preparatów złożonych, zawierających kwas foliowy wraz z innymi substancjami czynnymi (np. żelazem, witaminami A, D, E), ryzyko i objawy przedawkowania zależą głównie od pozostałych składników, gdyż dawki kwasu foliowego w tych preparatach są zazwyczaj niskie i nie stanowią istotnego zagrożenia dla zdrowia.^{22 23}