nowotwory wtórne
Nowotwory wtórne, zwane również przerzutami lub nowotworami metastatycznymi, to zmiany nowotworowe powstające w wyniku rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych z pierwotnego ogniska choroby do innych, odległych narządów i tkanek. Stanowią one zaawansowane stadium choroby nowotworowej i są odpowiedzialne za około 90% zgonów związanych z nowotworami złośliwymi.
Proces powstawania przerzutów jest wieloetapowy i obejmuje oderwanie się komórek nowotworowych od guza pierwotnego, inwazję lokalną, wniknięcie do naczyń krwionośnych lub limfatycznych (intrawazację), przeżycie w krążeniu, zatrzymanie w narządzie docelowym, wydostanie się z naczyń (ekstrawazację) oraz proliferację w nowym mikrośrodowisku. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa zjawisko przejścia nabłonkowo-mezenchymalnego (EMT), które umożliwia komórkom nowotworowym nabycie cech komórek mezenchymalnych.
Najczęstszymi lokalizacjami przerzutów są wątroba, płuca, kości, mózg oraz węzły chłonne. Predylekcje do tworzenia przerzutów w określonych narządach zależą od typu nowotworu pierwotnego i opisywane są jako „teoria ziarna i gleby” (seed and soil). Diagnostyka nowotworów wtórnych obejmuje badania obrazowe (CT, MRI, PET), badania laboratoryjne oraz biopsję zmian podejrzanych, która pozwala na potwierdzenie ich przerzutowego charakteru.
Leczenie nowotworów wtórnych zależy od typu nowotworu pierwotnego, lokalizacji przerzutów, stanu ogólnego pacjenta oraz wcześniejszego leczenia. Może obejmować leczenie systemowe (chemioterapia, immunoterapia, terapia celowana), radioterapię, leczenie chirurgiczne oraz leczenie objawowe. Pomimo postępów w terapii, rokowanie w przypadku choroby przerzutowej pozostaje poważne, choć w niektórych typach nowotworów (np. rak jądra, niektóre chłoniaki) możliwe jest wyleczenie nawet w stadium rozsiewu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Carboplatin Accord 10 mg/ml
Karboplatyna, stosowana jako lek przeciwnowotworowy, charakteryzuje się istotną mielosupresją, będącą głównym ograniczeniem dawki. U 25% pacjentów obserwuje się małopłytkowość (płytki <50 tys./mm³), neutropenię (<1000/mm³ u 18%) oraz leukopenię (<2000/mm³ u 14%), z najniższymi wartościami morfologii około 21. dnia terapii. Niedokrwistość z Hb <8 g/dl występuje u 15% chorych, a u 48% stwierdza się Hb <9,5 mg/100 ml. Mielosupresja może prowadzić do powikłań infekcyjnych (4%) i krwotocznych (5%), z rzadkimi zgonami (<1%). Częste są również nudności i wymioty (65%, z ciężkimi u 1/3 pacjentów), pojawiające się 6-12 godzin po podaniu i ustępujące w ciągu doby, skutecznie kontrolowane lekami przeciwwymiotnymi. Neuropatia obwodowa dotyczy 4% pacjentów, szczególnie u osób >65 lat, wcześniej leczonych cisplatyną lub przy długotrwałej terapii. Zaburzenia słuchu, w tym subkliniczne zmniejszenie ostrości słuchu w zakresie 4000-8000 Hz, występują u 15% pacjentów, a utrata słuchu może się nasilać po wcześniejszym leczeniu cisplatyną.
gorączka neutropeniczna, hiperbilirubinemia, hiponatremia, klirens kreatyniny, leukopenia, małopłytkowość, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, nowotwory wtórne, nudności i wymioty, parestezje, powikłania infekcyjne, reakcja anafilaktyczna, reaktywność krzyżowa, skurcz oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, szumy uszne, udar mózgu, wynaczynienie leku, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia jelitowe, zaburzenia słuchu, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie jamy ustnej, zapalenie trzustki, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół rozpadu guza, zwłóknienie płuc