Działania niepożądane
Gefitinib

Gefitynib, stosowany w dawce 250 mg, wykazuje charakterystyczny profil działań niepożądanych na podstawie danych z badań klinicznych III fazy (ISEL, INTEREST, IPASS) obejmujących 2462 pacjentów. Najczęstsze działania niepożądane (>20%) to biegunka oraz zmiany skórne, takie jak wysypka, trądzik, suchość skóry i świąd, zwykle pojawiające się w pierwszym miesiącu terapii i mające przebieg odwracalny. Ciężkie działania niepożądane (3. i 4. stopnia wg CTC) wystąpiły u około 8% pacjentów, a u 3% konieczne było przerwanie leczenia. Szczególnie istotnym i potencjalnie śmiertelnym powikłaniem jest śródmiąższowa choroba płuc (ChŚP), występująca u 1,3% pacjentów, z ciężkim przebiegiem i śmiertelnością sięgającą 38,6% w badaniu porejestracyjnym w Japonii. Ryzyko ChŚP jest wyższe u pacjentów azjatyckich, co wymaga intensywnego monitorowania objawów oddechowych (duszność, kaszel, gorączka) zwłaszcza na początku terapii.

  1. Działania niepożądane gefitynibu
    1. Najczęstsze działania niepożądane
    2. Śródmiąższowa choroba płuc
  2. Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
  3. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
    1. Śródmiąższowa choroba płuc jako kluczowe zagrożenie
    2. Hepatotoksyczność
    3. Ciężkie reakcje skórne
    4. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
    5. Zaburzenia oczne i rogówkowe
    6. Zaburzenia nerek i dróg moczowych
  4. Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane gefitynibu

Gefitynib, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Gefitinib Synthon 250 mg, wywołuje szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Na podstawie łącznych danych z badań klinicznych III fazy (ISEL, INTEREST i IPASS), obejmujących 2462 pacjentów leczonych gefitynibem, zidentyfikowano charakterystyczny profil bezpieczeństwa tej substancji.1

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej raportowanych działań niepożądanych gefitynibu, występujących u ponad 20% pacjentów, należą biegunka oraz zmiany skórne, takie jak wysypka, trądzik, suchość skóry i świąd. Objawy te zazwyczaj pojawiają się w pierwszym miesiącu leczenia i w większości przypadków są odwracalne. Ciężkie działania niepożądane (3. lub 4. stopnia według Wspólnej Skali Toksyczności – Common Toxicity Criteria, CTC) odnotowano u około 8% pacjentów, natomiast u 3% pacjentów konieczne było przerwanie terapii z powodu toksyczności.2

Śródmiąższowa choroba płuc

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym gefitynibu jest śródmiąższowa choroba płuc (ChŚP), która wystąpiła u 1,3% pacjentów. Schorzenie to często ma przebieg ciężki (3. do 4. stopnia CTC) i w niektórych przypadkach prowadzi do zgonu.3

Dane z poszczególnych badań klinicznych pokazują zróżnicowaną częstość występowania ChŚP:

  • W badaniu INTEREST: 1,4% w grupie gefitynibu vs 1,1% w grupie docetakselu, odnotowano jeden przypadek zgonu4
  • W badaniu ISEL: około 1% w całej populacji, z wyższą częstością u pacjentów pochodzących z Azji (3% w grupie gefitynibu vs 4% w grupie placebo)5
  • W badaniu porejestracyjnym w Japonii: 5,8% przypadków ChŚP wśród 3350 pacjentów, z czego 38,6% zakończyło się zgonem6
  • W badaniu IPASS z udziałem 1217 pacjentów pochodzenia azjatyckiego: 2,6% w grupie gefitynibu vs 1,4% w grupie karboplatyna/paklitaksel7

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych gefitynibu z uwzględnieniem częstości występowania oraz klasyfikacji układowej. Dane pochodzą z badań klinicznych ISEL, INTEREST i IPASS oraz z obserwacji porejestracyjnych.8

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania Nasilenie
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Brak łaknienia Bardzo często (≥1/10) Łagodne do umiarkowanego (1. lub 2. stopnia CTC)
Zaburzenia oka Zapalenie spojówek, zapalenie powiek, suchość oka* Często (≥1/100, <1/10) Zwykle łagodne (1. stopnia CTC)
Nadżerka rogówki, zapalenie rogówki Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) Zapalenie rogówki (0,12%)
Zaburzenia naczyniowe Krwawienia (np. krwawienie z nosa, krwiomocz) Często (≥1/100, <1/10) –
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Śródmiąższowa choroba płuc (ChŚP) Często (≥1/100, <1/10) Często ciężka (3.-4. stopnia CTC), częstość 1,3%, stwierdzano przypadki zgonu
Zaburzenia żołądka i jelit Biegunka, wymioty, nudności, zapalenie jamy ustnej Bardzo często (≥1/10) Głównie łagodne i umiarkowane (1. lub 2. stopnia CTC)
Odwodnienie, suchość w jamie ustnej* Często (≥1/100, <1/10) Odwodnienie związane z biegunką, nudnościami, wymiotami lub brakiem łaknienia; suchość przeważnie łagodna
Zapalenie trzustki, perforacje przewodu pokarmowego Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) –
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej Bardzo często (≥1/10) Głównie łagodne i umiarkowane
Zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginowej, zwiększenie stężenia bilirubiny całkowitej Często (≥1/100, <1/10) Głównie łagodne do umiarkowanego
Zapalenie wątroby** Niezbyt często (≥1/1000, <1/100) –
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Reakcje skórne (wysypka krostkowa, czasami swędząca z suchą skórą, pęknięcia skórne na podłożu rumienia) Bardzo często (≥1/10) Głównie łagodne lub umiarkowane (1. lub 2. stopnia CTC)
Zmiany w obrębie paznokci, łysienie, reakcje alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka) Często (≥1/100, <1/10) Reakcje alergiczne (1,1%)
Zmiany pęcherzowe (martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy), zapalenie naczyń skórnych Rzadko (≥1/10 000, <1/1000) –
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Bezobjawowe zwiększenie stężenia kreatyniny, białkomocz, zapalenie pęcherza moczowego Często (≥1/100, <1/10) –
Krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego Rzadko (≥1/10 000, <1/1000) –
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Osłabienie Bardzo często (≥1/10) Przeważnie łagodne (1. stopnia CTC)
Gorączka Często (≥1/100, <1/10) –

* To działanie niepożądane może występować łącznie z suchością w innych miejscach (głównie skóry) po zastosowaniu gefitynibu.
** W pojedynczych doniesieniach opisano niewydolność wątroby, prowadzącą w niektórych przypadkach do zgonu.9

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Śródmiąższowa choroba płuc jako kluczowe zagrożenie

Śródmiąższowa choroba płuc (ChŚP) stanowi najpoważniejsze zagrożenie związane z leczeniem gefitynibem. Powikłanie to, choć występuje stosunkowo rzadko (1,3% w populacji badań klinicznych), często ma przebieg ciężki i może prowadzić do zgonu. Szczególnie wysoką śmiertelność (38,6%) z powodu ChŚP odnotowano w badaniu porejestracyjnym w Japonii.10

Dane wskazują na wyższą częstość występowania ChŚP u pacjentów pochodzenia azjatyckiego, co powinno skłaniać do szczególnej ostrożności podczas leczenia tej grupy chorych. Konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów pod kątem objawów płucnych, takich jak duszność, kaszel i gorączka, zwłaszcza w początkowym okresie terapii.

Hepatotoksyczność

Stosowanie gefitynibu wiąże się z ryzykiem hepatotoksyczności, objawiającej się wzrostem aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz) oraz stężenia bilirubiny. Choć najczęściej zmiany te mają charakter łagodny do umiarkowanego, odnotowano pojedyncze przypadki zapalenia wątroby prowadzące do niewydolności tego narządu i zgonu.11

Ciężkie reakcje skórne

Mimo że większość reakcji skórnych ma przebieg łagodny do umiarkowanego, rzadko mogą wystąpić ciężkie, potencjalnie zagrażające życiu zmiany pęcherzowe, takie jak martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona czy rumień wielopostaciowy.12

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka, nudności i wymioty, choć zazwyczaj łagodne lub umiarkowane, mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. W rzadkich przypadkach gefitynib może wywoływać poważne powikłania, takie jak zapalenie trzustki czy perforacja przewodu pokarmowego.13

Zaburzenia oczne i rogówkowe

Gefitynib może powodować różne zaburzenia oczne, w tym suchość oka, zapalenie spojówek i powiek. Niezbyt często dochodzi do nadżerek rogówki oraz zapalenia rogówki, które mogą wystąpić wraz z nieprawidłowym wzrostem rzęs.14

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

U pacjentów przyjmujących gefitynib może dojść do bezobjawowego zwiększenia stężenia kreatyniny, białkomoczu oraz zapalenia pęcherza moczowego. Rzadko występuje krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego.15

Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych, pacjenci leczeni gefitynibem wymagają regularnego monitorowania klinicznego i laboratoryjnego. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

  • Objawy ze strony układu oddechowego (duszność, kaszel, gorączka) – mogące sugerować rozwój śródmiąższowej choroby płuc
  • Parametry czynności wątroby (aktywność aminotransferaz, stężenie bilirubiny)
  • Stan nawodnienia organizmu, zwłaszcza w przypadku wystąpienia biegunki, nudności i wymiotów
  • Zmiany skórne, ze szczególnym uwzględnieniem ciężkich reakcji skórnych
  • Parametry czynności nerek (stężenie kreatyniny, badanie ogólne moczu)

16

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych konieczne może być okresowe lub trwałe przerwanie leczenia gefitynibem oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania objawowego lub przyczynowego.

Należy pamiętać, że wszystkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania gefitynibu.17

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 16.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl