Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Fluor

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania fluoru

Fluor jest pierwiastkiem, który znajduje się w składzie wielu produktów leczniczych i preparatów stomatologicznych, gdzie występuje w różnych postaciach chemicznych, takich jak sodu fluorek, aminofluorki czy fluor radioaktywny (18F). Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania tej substancji opierają się na szeregu badań toksykologicznych, genotoksycznych oraz badań wpływu na reprodukcję.¹

Toksyczność ogólna

Dane niekliniczne, pochodzące z konwencjonalnych badań farmakologii bezpieczeństwa, toksyczności dawek wielokrotnych, nie wykazały szczególnego zagrożenia dla ludzi przy stosowaniu produktów zawierających fluor.² W przypadku produktów radiofarmaceutycznych zawierających izotop fluoru (18F), w badaniach toksykologicznych na zwierzętach wykazano, że pojedyncze wstrzyknięcie dożylne dawki 0,0002 mg/kg masy ciała nie powodowało śmierci myszy ani szczurów.³ Podobnie, w badaniach toksykologicznych przeprowadzonych na szczurach Sprague-Dawley nie stwierdzono przypadków śmierci po dożylnym podaniu jednorazowym sodu fluorku (18F) w stężeniu 5 mL/kg masy ciała.⁴

Należy podkreślić, że produkty zawierające izotop fluoru (18F) nie są przeznaczone do regularnego ani ciągłego stosowania, a jedynie do podawania jednorazowego, co ogranicza potencjalne ryzyko działań niepożądanych.⁵

Genotoksyczność i karcynogenność

Wyniki badań dotyczących potencjalnego działania genotoksycznego fluoru są niejednoznaczne. Badania genotoksyczności fluorku sodu dały zróżnicowane wyniki.⁶ Jednakże, brak jednoznacznych dowodów naukowych na to, że związki fluoru mogą działać genotoksycznie, rakotwórczo, zaburzać funkcje rozrodcze czy procesy immunologiczne.⁷

W badaniach nieklinicznych na zwierzętach nie obserwowano działania mutagennego fluoru w dawkach 2 do 4 mg fluoru/kg masy ciała. W badaniach cytogenetycznych przeprowadzanych na myszach wykazano, że częstość aberracji chromosomów była zależna od dawki i czasu stosowania. Jeżeli nawet fluor wykazuje działanie genotoksyczne, to w bardzo wysokich stężeniach, wyższych od tych, na które narażeni są ludzie.⁸

Przewaga dowodów wskazuje na brak rzeczywistej genotoksyczności fluorków w produktach stomatologicznych takich jak żel Elmex. Gdyby występowała genotoksyczność i była widoczna u ssaków, należałoby spodziewać się jej ujawnienia w postaci zdarzeń niepożądanych u potomstwa, bądź rozwoju nowotworów u zwierząt przy narażeniu przewlekłym. Brak teratogenności i embriotoksyczności oraz przewaga dowodów na brak działania rakotwórczego fluorku przemawia za brakiem rzeczywistej genotoksyczności fluorków.⁹

W przypadku radioaktywnych preparatów zawierających fluor (18F), nie prowadzono badań mutagenności ani długotrwałych badań karcynogenności, co wynika z jednorazowego charakteru podawania tych produktów.^{10 11}

Wpływ na funkcje reprodukcyjne i rozwój

Po doustnym podaniu fluorku sodu myszom, szczurom i królikom efekt fetotoksyczny oraz wpływ na funkcje związane z reprodukcją był widoczny tylko po zastosowaniu dużych dawek preparatu.¹² Nie należy zatem spodziewać się działania teratogennego fluorku u ludzi przy stosowaniu dawek terapeutycznych.¹³

Fluoroza jako potencjalne ryzyko

Długotrwałe codzienne połykanie nadmiernych dawek fluorku może spowodować fluorozę o różnym nasileniu. W wieku powyżej 8 lat nie występuje już ryzyko fluorozy zębów. Należy podkreślić, że dawki fluorku powodujące fluorozę zębów i ryzyko złamań kości są znacznie wyższe od oczekiwanej ekspozycji na żel Elmex i inne preparaty stomatologiczne zawierające fluor stosowane zgodnie z zaleceniami.¹⁴

Bezpieczeństwo składników płynów odżywczych zawierających fluor

W przypadku produktów leczniczych stosowanych w żywieniu pozajelitowym, takich jak Pediaven G20, Pediaven NN2, Supliven czy Tracutil, które zawierają fluor jako jeden z mikroelementów, dane literaturowe dotyczące składników tych preparatów nie ujawniają żadnego szczególnego zagrożenia dla człowieka.^{15 16}

Biorąc pod uwagę, że fluor i inne składniki żywieniowe, znajdujące się w tych produktach leczniczych są stosowane jako terapia zastępcza na poziomie fizjologicznym, ryzyko wystąpienia działania toksycznego podczas normalnego stosowania klinicznego jest uważane za niewielkie.^{17 18 19}

Ograniczenia danych przedklinicznych

Dla niektórych produktów zawierających fluor, takich jak Addamel N czy Supliven, dostępne są ograniczone dane przedkliniczne, a ocena bezpieczeństwa opiera się głównie na doświadczeniu klinicznym i dostępnej dokumentacji.^{20 21}

Należy podkreślić, że dla wielu produktów zawierających fluor nie przeprowadzono dedykowanych nieklinicznych badań toksyczności ze względu na długotrwałe doświadczenie kliniczne z tymi substancjami oraz ich zastosowanie w dawkach fizjologicznych.^{22 23}