Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Fluor

Wpływ fluoru na płodność

Fluor jako pierwiastek wchodzący w skład wielu produktów leczniczych może mieć potencjalny wpływ na płodność u osób w wieku reprodukcyjnym. Dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania związków fluoru w kontekście płodności są jednak ograniczone i niejednoznaczne.¹

Wyniki badań nieklinicznych preparatów zawierających fluor, takich jak żel Elmex, nie wykazały negatywnego wpływu na zdolności rozrodcze ani działań embriotoksycznych związanych z fluorem.² W przypadku preparatu Glunektik (zawierającego fluor-18) nie przeprowadzono specjalistycznych badań dotyczących wpływu produktu na płodność.³ Podobnie w przypadku produktu Natrii fluoridum (18F) Synektik brak jest dedykowanych badań oceniających wpływ na płodność.⁴

W przypadku produktu Pediaven G20, który zawiera w swoim składzie sodu fluorek, brak jest danych dotyczących toksycznego wpływu na reprodukcję u zwierząt.⁵ Natomiast badania przeprowadzone u zwierząt doświadczalnych wskazują na toksyczny wpływ fluorku sodu na reprodukcję, ale tylko w przypadku stosowania go w bardzo dużych ilościach, co wykazano w badaniach dotyczących pasty do zębów elmex DURAPHAT.⁶

Wpływ fluoru na ciążę

Bezpieczeństwo stosowania fluoru w ciąży

Dane dotyczące stosowania fluorku u kobiet w ciąży są ograniczone (poniżej 300 przypadków w okresie ciąży) lub nie są dostępne.⁷ Większość produktów leczniczych zawierających fluor nie była poddawana specjalistycznym badaniom pod kątem bezpieczeństwa stosowania przez kobiety ciężarne.⁸

W przypadku produktu Addamel N zawierającego sodu fluorek, nie prowadzono badań nad wpływem produktu na reprodukcję u zwierząt, ani badań klinicznych w okresie ciąży. Jednakże, zapotrzebowanie na pierwiastki śladowe u kobiet w okresie ciąży jest nieco zwiększone w porównaniu do kobiet niebędących w okresie ciąży. Nie należy oczekiwać występowania działań niepożądanych w przypadku podania produktu kobietom w okresie ciąży.⁹

Podobne wnioski dotyczą preparatu Supliven, dla którego nie przeprowadzono badań na zwierzętach dotyczących wpływu na reprodukcję, ani badań klinicznych u kobiet w okresie ciąży. Zapotrzebowanie na pierwiastki śladowe u kobiet w okresie ciąży jest nieco większe niż u kobiet niebędących w okresie ciąży, ale nie należy oczekiwać występowania działań niepożądanych podczas stosowania tego produktu u kobiet w okresie ciąży.¹⁰

Zalecenia dotyczące stosowania fluoru w ciąży

Rekomendacje dotyczące stosowania produktów zawierających fluor w okresie ciąży różnią się w zależności od rodzaju preparatu:

• W przypadku żelu Elmex – w razie konieczności można rozważyć stosowanie go w okresie ciąży.¹¹
• W przypadku produktu elmex DURAPHAT (pasta do zębów) – nie zaleca się stosowania podczas ciąży, chyba że przeprowadzono wnikliwą ocenę korzyści i ryzyka.¹²
• W przypadku płynu stomatologicznego Fluormex – produktu leczniczego nie należy stosować u kobiet w ciąży z uwagi na brak udokumentowanych badań dotyczących bezpiecznego stosowania.¹³
• W przypadku preparatu Tracutil – produkt nie powinien być stosowany w trakcie ciąży, jeśli nie rozważono oczekiwanych korzyści i możliwego ryzyka.¹⁴
• W przypadku produktu Natrii fluoridum (18F) Synektik – stosowanie produktu u kobiet w ciąży jest przeciwwskazane ze względu na narażenie płodu na promieniowanie jonizujące.¹⁵
• W przypadku produktu Pediaven G20 – lekarz powinien dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka u każdej pacjentki przed podaniem produktu.¹⁶

^{11
12
13
14
15
16}

Mechanizm oddziaływania fluoru na rozwijający się płód

Transport fluorków przez łożysko jest tematem, który wymaga dalszych badań. Istnieje ograniczony, zależny od szeregu czynników transport fluorków przez łożysko, które pełni funkcję regulującą i magazynującą. Nie wszystkie badania potwierdzają jednak, że łożysko odgrywa rolę filtru dla jonów fluorkowych, pomagając w ten sposób chronić płód przed ich nadmiernymi dawkami.¹⁷

Zwiększona podaż fluorków (woda pitna, pożywienie) wpływa na podwyższone stężenie fluoru we krwi matczynej, łożysku i kościach płodu. W badaniach klinicznych stwierdzono, że stężenia fluorków w moczu matek są wyższe niż w moczu noworodków. Tłumaczy się to zwiększonym zapotrzebowaniem noworodków na fluorki m.in. do budowy kości i zębów, co skutkuje mniejszym wydalaniem.¹⁸

Nie ma jednoznacznych dowodów, że profilaktyka fluorkowa stosowana podczas ciąży wpływa na zmniejszenie ryzyka powstawania próchnicy w zębach mlecznych, czyli tych, które zaczynają mineralizować się w tym okresie.¹⁹

Wpływ fluoru na laktację

Przenikanie fluoru do mleka matki

Dane farmakodynamiczne i toksykologiczne z badań na zwierzętach pokazują, że fluorki przenikają do mleka kobiecego.²⁰ Podobnie, substancje czynne produktu Supliven (w tym fluorki) przenikają do mleka ludzkiego i stwierdzono ich wpływ na organizm noworodków/dzieci karmionych piersią przez kobiety, które stosowały ten produkt leczniczy. Takie działanie jest jednak uznawane za pożądane i spodziewane w przypadku suplementacji pierwiastków śladowych.²¹

Zalecenia dla kobiet karmiących przy podawaniu fluoru

Rekomendacje dla kobiet karmiących piersią różnią się w zależności od preparatu zawierającego fluor:

• W przypadku żelu Elmex – należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać stosowanie żelu, uwzględniając korzyści dla dziecka wynikające z karmienia piersią i korzyści z leczenia dla matki.²²
• W przypadku produktu elmex DURAPHAT (pasta do zębów) – nie zaleca się stosowania podczas karmienia piersią, chyba że przeprowadzono wnikliwą ocenę korzyści i ryzyka.²³
• W przypadku płynu stomatologicznego Fluormex – produktu leczniczego nie należy stosować u kobiet karmiących.²⁴
• W przypadku preparatu Tracutil – produkt nie powinien być stosowany w okresie karmienia piersią, jeśli nie rozważono oczekiwanych korzyści i możliwego ryzyka.²⁵

^22
23
24
25

Specjalne zalecenia dla radiofarmaceutyków zawierających fluor

W przypadku radiofarmaceutyków zawierających izotopy fluoru (18F), takich jak Glunektik czy Natrii fluoridum (18F) Synektik, zalecenia są bardziej rygorystyczne ze względu na ryzyko związane z promieniowaniem jonizującym:

• Przed podaniem radiofarmaceutyku kobiecie karmiącej piersią należy rozważyć możliwość opóźnienia badania do czasu zakończenia laktacji.²⁶
• Jeśli podanie radiofarmaceutyku jest konieczne, karmienie piersią należy przerwać na co najmniej 12 godzin i usunąć pokarm, który odciągnięto w tym okresie.^{27 28}
• Przez 12 godzin po wstrzyknięciu radiofarmaceutyku zaleca się unikanie bliskiego kontaktu z niemowlętami.^{29 30}

^{26
27
28
29
30}

Informacje, które lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią

Kobiety w ciąży

Lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży następujące informacje dotyczące stosowania preparatów zawierających fluor:

• Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania fluorków w ciąży są ograniczone, ale większość produktów zawierających fluor w dawkach terapeutycznych nie wykazuje działań niepożądanych u kobiet w ciąży.^{31 32}
• Zapotrzebowanie na pierwiastki śladowe, w tym fluor, u kobiet w ciąży jest nieco zwiększone w porównaniu do kobiet niebędących w ciąży.^{33 34}
• Fluorki mogą przechodzić przez łożysko, ale mechanizm tego transportu oraz jego wpływ na rozwijający się płód nie jest do końca poznany.³⁵
• Nie ma jednoznacznych dowodów, że profilaktyka fluorkowa stosowana podczas ciąży wpływa na zmniejszenie ryzyka powstawania próchnicy w zębach mlecznych dziecka.³⁶
• W przypadku produktów do stosowania miejscowego (pasty do zębów, płyny do płukania jamy ustnej), należy poinformować pacjentkę o konieczności unikania połykania preparatu, aby zminimalizować ogólnoustrojową ekspozycję na fluor.
• W przypadku radiofarmaceutyków zawierających fluor-18, należy poinformować o bezwzględnym przeciwwskazaniu do ich stosowania w ciąży ze względu na ekspozycję płodu na promieniowanie jonizujące.³⁷

^{31
32
33
34
35
36
37}

Kobiety karmiące piersią

Lekarz powinien przekazać kobiecie karmiącej piersią następujące informacje dotyczące stosowania preparatów zawierających fluor:

• Fluorki przenikają do mleka matki, co potwierdzają dane z badań farmakodynamicznych i toksykologicznych.³⁸
• Nie można wykluczyć ryzyka dla noworodków i niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące preparaty zawierające fluor.³⁹
• W przypadku stosowania miejscowych preparatów stomatologicznych (pasty do zębów, płyny do płukania jamy ustnej), należy poinformować pacjentkę o konieczności unikania połykania preparatu, aby zminimalizować przechodzenie fluoru do mleka.
• W przypadku radiofarmaceutyków zawierających fluor-18, należy poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia piersią na co najmniej 12 godzin po podaniu radiofarmaceutyku oraz o zniszczeniu mleka odciągniętego w tym okresie.^{40 41}
• Po podaniu radiofarmaceutyków zawierających fluor-18, należy zalecić pacjentce ograniczenie bliskiego kontaktu z niemowlęciem przez 12 godzin.^{42 43}

^{38
39
40
41
42
43}

Zalecenia dotyczące badania kobiet w wieku rozrodczym

Przed podaniem preparatów zawierających fluor, zwłaszcza radiofarmaceutyków, kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien:

• Przeprowadzić wywiad dotyczący ewentualnej ciąży.⁴⁴
• Każdy przypadek opóźnienia miesiączki traktować jako potencjalną ciążę do czasu jej wykluczenia.^{45 46}
• W przypadku wątpliwości (opóźnione lub nieregularne miesiączki), zaproponować alternatywne metody diagnostyczne niewymagające stosowania promieniowania jonizującego, o ile są dostępne.^{47 48}

^{44
45
46
47
48}