Działania niepożądane
Czynnik krzepnięcia VIII

Działania niepożądane czynnika krzepnięcia VIII – wprowadzenie

Czynnik krzepnięcia VIII (FVIII) to białko osoczowe odgrywające kluczową rolę w procesie krzepnięcia krwi. Leki zawierające ludzki czynnik krzepnięcia VIII są stosowane w leczeniu i profilaktyce krwawień u pacjentów z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami tego czynnika, przede wszystkim w hemofilii typu A. Pomimo wysokiego profilu bezpieczeństwa, terapia czynnikiem VIII może wiązać się z występowaniem różnych działań niepożądanych, które w niektórych przypadkach mogą być poważne i zagrażające życiu. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące działań niepożądanych związanych ze stosowaniem czynnika krzepnięcia VIII, ich częstości występowania oraz potencjalnych zagrożeń.¹

Reakcje nadwrażliwości i reakcje alergiczne

Reakcje nadwrażliwości lub reakcje alergiczne należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem czynnika krzepnięcia VIII. Obserwuje się je rzadko, ale mogą przybierać różne formy i nasilenie.²

Do objawów nadwrażliwości lub reakcji alergicznych mogą należeć:³

• Obrzęk naczynioruchowy
• Pieczenie i kłujący ból w miejscu podania
• Dreszcze
• Nagłe zaczerwienienie twarzy
• Uogólniona pokrzywka
• Ból głowy
• Wysypka
• Niedociśnienie (spadek ciśnienia krwi)
• Letarg
• Nudności
• Niepokój
• Tachykardia
• Uczucie ucisku w klatce piersiowej
• Parestezje (uczucie mrowienia)
• Wymioty
• Świszczący oddech

⁴

W niektórych przypadkach reakcje te mogą prowadzić do ciężkich reakcji anafilaktycznych, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym, który stanowi stan zagrożenia życia. Należy poinstruować pacjentów, aby w przypadku wystąpienia powyższych objawów niezwłocznie skontaktowali się z lekarzem prowadzącym.⁵

Ryzyko anafilaksji i wstrząsu anafilaktycznego

Szczególnie niebezpieczne są reakcje o charakterze anafilaktycznym, które mogą rozwinąć się gwałtownie i prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego – stanu bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta. Ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej jest zwykle małe, ale objawy mogą pojawić się nawet po wielu wcześniejszych ekspozycjach na lek, które przebiegały bez powikłań.⁶

Powstawanie inhibitorów czynnika VIII

Wytwarzanie przeciwciał neutralizujących (inhibitorów) może występować u pacjentów z hemofilią A leczonych czynnikiem VIII. Jeżeli wystąpią takie inhibitory, będzie się to objawiało jako niewystarczająca odpowiedź kliniczna na leczenie. W takich przypadkach zaleca się kontakt ze specjalistycznym centrum leczenia hemofilii.⁷

Częstotliwość występowania inhibitorów

Częstość występowania inhibitorów zależy od wcześniejszego kontaktu pacjenta z czynnikiem VIII:⁸

• Pacjenci uprzednio nieleczeni (PUN): bardzo często (≥1/10)
• Pacjenci uprzednio leczeni (PUL): niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)

⁹

Ryzyko wytworzenia inhibitorów jest szczególnie wysokie podczas pierwszych 50 dni ekspozycji u pacjentów wcześniej nieleczonych. Pacjenci z ciężką postacią hemofilii A są bardziej narażeni na wystąpienie tego powikłania niż pacjenci z łagodną lub umiarkowaną postacią choroby.¹⁰

Konsekwencje wystąpienia inhibitorów

Pojawienie się inhibitorów jest jednym z najpoważniejszych powikłań terapii czynnikiem VIII. Obecność inhibitorów powoduje:¹¹

• Niewystarczającą odpowiedź kliniczną na leczenie
• Brak skuteczności w hamowaniu krwawień
• Konieczność zastosowania alternatywnych metod leczenia

¹²

W przypadku podejrzenia obecności inhibitorów (niedostateczna odpowiedź kliniczna pomimo zastosowania właściwych dawek) należy wykonać odpowiednie badania laboratoryjne i skontaktować się ze specjalistycznym centrum leczenia hemofilii.¹³

Inne działania niepożądane

Gorączka

W rzadkich przypadkach obserwowano wystąpienie gorączki u pacjentów otrzymujących czynnik krzepnięcia VIII.^{14 15}

Zaburzenia krzepnięcia

Istnieje ryzyko wystąpienia powikłań zakrzepowych, zwłaszcza u pacjentów ze znanymi klinicznymi lub laboratoryjnymi czynnikami ryzyka. Dotyczy to szczególnie preparatów zawierających zarówno czynnik VIII, jak i czynnik von Willebranda.¹⁶

Utrzymujące się nadmiernie podwyższone poziomy czynnika VIII w osoczu mogą zwiększać ryzyko powikłań zakrzepowych.¹⁷

Hemoliza

U pacjentów z grupami krwi A, B lub AB w wyniku podania dużej dawki czynnika VIII może wystąpić hemoliza (niszczenie krwinek czerwonych).¹⁸

Reakcje w miejscu podania

Reakcje związane z miejscem podania leku, takie jak:¹⁹

• Reakcje w miejscu podania wlewu
• Zapalenie w miejscu podania wlewu
• Zapalenie w miejscu wkłucia do naczynia
• Pieczenie w miejscu podania

²⁰

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem czynnika krzepnięcia VIII zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością ich występowania.²¹

Częstość określono zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (<1/10 000); nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Częstości występowania, typ i ciężkość działań niepożądanych u dzieci są takie same jak u dorosłych pacjentów. Nie ma specjalnych danych dotyczących populacji pediatrycznej, które wskazywałyby na inne ryzyko niż u pacjentów dorosłych.^{23 24}

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci z chorobą von Willebranda

U pacjentów z chorobą von Willebranda, szczególnie typu 3, mogą bardzo rzadko wytwarzać się przeciwciała neutralizujące (inhibitory) przeciwko czynnikowi von Willebranda. Pojawienie się inhibitorów będzie objawiać się jako niewystarczająca odpowiedź kliniczna. Obecność tych przeciwciał może być ściśle związana z reakcjami anafilaktycznymi. Dlatego też pacjenci, u których występuje reakcja anafilaktyczna, powinni być badani na obecność inhibitora.²⁵

Pacjenci z grupami krwi A, B lub AB

U pacjentów z grupami krwi A, B lub AB w wyniku podania dużej dawki może wystąpić hemoliza. Ryzyko to wzrasta proporcjonalnie do podanej dawki, dlatego u tych pacjentów należy monitorować objawy hemolizy po podaniu wysokich dawek czynnika VIII.²⁶

Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa

Monitorowanie pacjentów

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, należy ściśle monitorować pacjentów podczas terapii czynnikiem VIII, szczególnie:

• Pacjentów wcześniej nieleczonych (PUN) – ze względu na wysokie ryzyko wytworzenia inhibitorów
• Pacjentów z czynnikami ryzyka powikłań zakrzepowych
• Pacjentów z grupami krwi A, B lub AB otrzymujących wysokie dawki leku

²⁷

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia podejrzewanych działań niepożądanych należy:²⁸

• Wstrzymać lub spowolnić infuzję leku w przypadku objawów nadwrażliwości
• W przypadku ciężkich reakcji anafilaktycznych natychmiast przerwać podawanie leku i wdrożyć odpowiednie leczenie ratunkowe
• Przy podejrzeniu obecności inhibitorów wykonać odpowiednie badania laboratoryjne
• Zgłosić wystąpienie działania niepożądanego do odpowiednich instytucji i/lub podmiotu odpowiedzialnego

²⁹

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.³⁰