Dawkowanie i sposób podawania
Chlorek sodu

Chlorek sodu (NaCl) jest kluczowym elektrolitem stosowanym w terapii dożylnej, głównie w postaci roztworów izotonicznych 0,9% (9 mg/ml NaCl), które podaje się dorosłym w dawkach od 500 ml do 3 litrów na dobę w leczeniu odwodnienia izotonicznego. W stanach wymagających zwiększenia objętości krwi krążącej, np. we wstrząsie, stosuje się roztwory takie jak 10% Dekstran 40 000 z chlorkiem sodu w dawce do 20 ml/kg mc. w pierwszej dobie, z pierwszym 500 ml podanym szybko, a resztą wolniej, nie przekraczając 10 ml/kg mc. w kolejnych dniach. U dzieci dawkowanie jest dostosowane do masy ciała i wieku, z ograniczeniem szybkości infuzji potasu do 0,5 mmol/kg mc./godz. oraz maksymalną dawką potasu 2-3 mmol/kg mc./dobę, przy konieczności monitorowania EKG i elektrolitów. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawki chlorku sodu należy zmniejszyć, a u osób z chroniczną hiponatremią szybkość infuzji ograniczyć tak, aby wzrost stężenia sodu w osoczu nie przekroczył 0,35 mmol/l/godz.

  1. Dawkowanie i sposób podawania chlorku sodu – wprowadzenie
  2. Dawkowanie ogólne chlorku sodu
    1. Dawkowanie u dorosłych pacjentów
    2. Dawkowanie u dzieci
    3. Dawkowanie u pacjentów szczególnych
  3. Sposób podawania chlorku sodu
    1. Droga podania
    2. Szybkość podawania
    3. Monitorowanie podczas podawania
  4. Dawkowanie szczegółowe w wybranych wskazaniach klinicznych
    1. Zastosowanie w hemodializie/hemofiltracji
    2. Stosowanie w krążeniu pozaustrojowym
    3. Stosowanie jako substancja pomocnicza
  5. Tabela dawkowania chlorku sodu w poszczególnych produktach leczniczych
  6. Szczególne instrukcje dotyczące podawania
    1. Przygotowanie roztworów
    2. Stosowanie pomp infuzyjnych
  7. Przeciwwskazania i ostrzeżenia dotyczące dawkowania
    1. Kolejne rozdziały

Dawkowanie i sposób podawania chlorku sodu – wprowadzenie

Chlorek sodu (NaCl) jest podstawowym związkiem nieorganicznym o szerokim zastosowaniu w medycynie. Jest on głównym źródłem jonów sodu (Na+) i chlorkowych (Cl-) w płynach pozaustrojowych, odpowiadając za utrzymanie odpowiedniego bilansu elektrolitowego oraz równowagi kwasowo-zasadowej. Dawkowanie i sposób podawania chlorku sodu zależą od wielu czynników, w tym od wskazania klinicznego, stanu pacjenta, wieku, masy ciała oraz współistniejących chorób. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia zasady dawkowania i podawania chlorku sodu w różnych sytuacjach klinicznych.1

Dawkowanie ogólne chlorku sodu

Dawkowanie chlorku sodu musi być dostosowane indywidualnie do potrzeb pacjenta i zależy przede wszystkim od stanu klinicznego pacjenta oraz jego czynności nerek. Dawki mogą być wyrażone w postaci miliekwiwalentów (mEq) lub milimoli (mmol) jonów sodu lub w przeliczeniu na masę chlorku sodu:2

  • 1 g NaCl = 394 mg Na+ lub 17,1 mEq lub 17,1 mmol Na+ i Cl-
  • 1 mmol Na+ = 23 mg Na+

2

Zalecane dawkowanie w leczeniu odwodnienia izotonicznego (odwodnienie pozakomórkowe) z zastosowaniem roztworów zawierających chlorek sodu do podawania dożylnego wynosi dla dorosłych pacjentów: 500 ml do 3 litrów na dobę.3

Dawkowanie u dorosłych pacjentów

Dawkowanie chlorku sodu u dorosłych pacjentów zależy przede wszystkim od wskazania klinicznego. W przypadku 0,9% roztworu chlorku sodu (roztwór izotoniczny), który zawiera 9 mg NaCl/ml, dorosłym pacjentom podaje się go zazwyczaj w objętości od 500 ml do 3 litrów na dobę, w zależności od stanu nawodnienia.4

W sytuacjach klinicznych wymagających zwiększenia objętości krwi krążącej, jak we wstrząsie, dawka roztworu zawierającego chlorek sodu (np. 10% Dekstran 40 000 z chlorkiem sodu) może wynosić do 20 ml/kg mc. w pierwszej dobie. Pierwsze 500 ml można podać w szybkiej infuzji dożylnej, następnie pozostałą część dawki w wolniejszej infuzji. W kolejnych dniach dawka dobowa takiego roztworu nie powinna przekraczać 10 ml/kg mc. Nie zaleca się stosowania dłużej niż przez 5 dni.5

Dawkowanie u dzieci

Dawkowanie chlorku sodu u dzieci musi być dostosowane do masy ciała, wieku oraz stanu klinicznego dziecka. W przypadku leczenia hipokaliemii z zastosowaniem roztworów zawierających chlorek sodu i chlorek potasu, zalecane dawkowanie potasu wynosi 0,3-0,5 mmol/kg mc./godz. Maksymalna zalecana dawka potasu to 2-3 mmol/kg mc./dobę, a dawka powinna być ustalana na podstawie wyników często przeprowadzanych badań laboratoryjnych.6

Należy pamiętać, że dawkowanie i szybkość infuzji u dzieci muszą być zmniejszone w porównaniu do dorosłych. Ogólnie nie należy przekraczać prędkości substytucji 0,5 mmol potasu/kg masy ciał na godzinę przy stosowaniu roztworów łączonych z chlorkiem potasu. W trakcie infuzji konieczne jest ciągłe monitorowanie stanu pacjenta z wykorzystaniem EKG.7

Dawkowanie u pacjentów szczególnych

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkowanie chlorku sodu musi być zmodyfikowane. Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek powinni otrzymywać mniejsze dawki roztworów zawierających chlorek sodu.8

U pacjentów w podeszłym wieku schemat dawkowania może być taki sam jak dla pozostałych dorosłych pacjentów, jednak zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności u osób z innymi schorzeniami, jak niewydolność serca lub nerek, które często występują w tej grupie wiekowej.9

W przypadku pacjentów z chroniczną hiponatremią szybkość infuzji roztworu zawierającego chlorek sodu należy zmniejszyć do takiego poziomu, aby wzrost stężenia sodu w osoczu nie przekroczył wartości 0,35 mmol/l/godz.10

Sposób podawania chlorku sodu

Chlorek sodu jest najczęściej podawany w postaci roztworu do infuzji dożylnej. W zależności od konkretnego produktu leczniczego i wskazania klinicznego, sposób podawania może się różnić.11

Droga podania

Roztwory zawierające chlorek sodu mogą być podawane:12

  • Dożylnie (najczęściej) – do żył obwodowych lub centralnych
  • Domięśniowo
  • Podskórnie

W przypadku roztworów zawierających dodatkowo chlorek potasu, podanie dożylne powinno odbywać się do dużej żyły obwodowej lub żyły centralnej w celu zmniejszenia ryzyka stwardnienia żył. W przypadku podania do żyły centralnej należy upewnić się, że cewnik nie znajduje się w rejonie przedsionka lub komory serca, aby uniknąć miejscowej hiperkaliemii.13

Szybkość podawania

Szybkość podawania roztworu zawierającego chlorek sodu zależy od stanu klinicznego pacjenta, wskazania oraz składu roztworu. W żadnym wypadku nie należy przekraczać zaleceń dotyczących maksymalnej szybkości infuzji, zwłaszcza gdy roztwór zawiera dodatkowo jony potasu.14

Podczas podawania potasu dożylnie w roztworach z chlorkiem sodu, aby uniknąć niebezpieczeństwa wystąpienia hiperkaliemii, szybkość infuzji nie powinna przekraczać 15 do 20 mmol/godz.15

Maksymalna szybkość infuzji roztworu chlorku sodu z chlorkiem potasu podawanego do żył obwodowych wynosi 10 mmol potasu/godz. Jeśli wymagane jest zwiększenie prędkości infuzji, należy podawać produkt do żyły centralnej.16

Z zasady, do infuzji potasu w roztworach z chlorkiem sodu w ramach terapii wyrównawczej należy stosować pompy infuzyjne.17

Monitorowanie podczas podawania

Podczas podawania roztworów zawierających chlorek sodu, a zwłaszcza tych, które zawierają dodatkowo jony potasu, konieczne jest stosowanie odpowiedniego monitorowania. Należy zapewnić wystarczający odpływ moczu oraz uważnie kontrolować stężenia potasu i innych elektrolitów w osoczu. Największe dawkowanie lub największą szybkość infuzji należy ustalić w oparciu o zapisy z badania EKG.18

Dawkowanie szczegółowe w wybranych wskazaniach klinicznych

Zastosowanie w hemodializie/hemofiltracji

Dawkowanie roztworów zawierających chlorek sodu w hemodializie, hemofiltracji i hemodiafiltracji zależy od trybu terapii, jej częstotliwości oraz czasu trwania. Lekarz powinien dokonać wyboru zgodnie ze stanem klinicznym pacjenta.19

W przypadku stosowania roztworów multiBic zawierających chlorek sodu w ostrym uszkodzeniu nerek u osób dorosłych, o ciężarze ciała 70 kg, odpowiedni dla usunięcia produktów przemiany materii jest zabieg ciągły, z dawką 2000 ml/h roztworu, zależnie od stanu metabolicznego pacjenta. Dawka powinna być dostosowana do wielkości ciała pacjenta.20

U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek dawka roztworu multiBic powinna wynosić co najmniej jedną trzecią ciężaru ciała na zabieg, przy stosowaniu trzech zabiegów w tygodniu, o ile nie jest wskazane klinicznie inne dawkowanie. Może być wymagane zwiększenie objętości stosowanej w ciągu tygodnia lub rozdzielenie tej objętości tygodniowej na więcej niż 3 zabiegi na tydzień.21

W leczeniu ostrych zatruć dawka i czas trwania hemodializy, hemofiltracji lub hemodiafiltracji zależy od rodzaju toksyny, jej stężenia oraz ciężkości objawów klinicznych i wymaga decyzji klinicznej w zależności od stanu konkretnego pacjenta. Maksymalna zalecana dawka wynosi 75 l na dobę.22

Stosowanie w krążeniu pozaustrojowym

W przypadku stosowania roztworów zawierających chlorek sodu w krążeniu pozaustrojowym, dawka wynosi zwykle 10-20 ml/kg mc.23

Stosowanie jako substancja pomocnicza

Chlorek sodu jako rozpuszczalnik jest stosowany do sporządzania leków parenteralnych. Dawkowanie ustala się w zależności od stężenia, w jakim należy podać rozpuszczony produkt leczniczy.24

Tabela dawkowania chlorku sodu w poszczególnych produktach leczniczych

Produkt leczniczy Zawartość chlorku sodu Wskazanie Dawkowanie Szybkość infuzji
0,9% roztwór NaCl (roztwór izotoniczny) 9 mg/ml Leczenie odwodnienia izotonicznego Dorośli: 500 ml do 3 l/dobę Zależna od stanu klinicznego
10% Dekstran 40 000 Fresenius 9 g/1000 ml Zwiększenie objętości krwi krążącej (wstrząs) Do 20 ml/kg mc./dobę (1. doba)
Do 10 ml/kg mc./dobę (kolejne dni)		 Pierwsze 500 ml – szybka infuzja, pozostała część – wolna infuzja
10% Dekstran 40 000 Fresenius 9 g/1000 ml Krążenie pozaustrojowe 10-20 ml/kg mc. Zależna od stanu klinicznego
Kalii chloridum 0,15% + Natrii chloridum 0,9% Kabi 9 mg/ml Leczenie odwodnienia i hipokaliemii Dorośli: 500 ml do 3 l/dobę
Dzieci: w zależności od masy ciała		 Maks. 15-20 mmol K+/godz.
multiBic z potasem 2/3/4 mmol/l 140 mmol/l Na+
109-113 mmol/l Cl-		 Ostre uszkodzenie nerek 2000 ml/h u dorosłych o masie 70 kg Dostosowana do wielkości ciała
multiBic z potasem 2/3/4 mmol/l 140 mmol/l Na+
109-113 mmol/l Cl-		 Przewlekła choroba nerek Co najmniej 1/3 masy ciała/zabieg,
3 zabiegi/tydzień		 Zależna od stanu klinicznego
Accusol 35 140 mmol/l Na+ Przewlekła niewydolność nerek 7-35 ml/kg mc./godz. Zależna od stanu klinicznego
Accusol 35 140 mmol/l Na+ Ostra niewydolność nerek 20-35 ml/kg mc./godz. Zależna od stanu klinicznego

Szczególne instrukcje dotyczące podawania

Przygotowanie roztworów

W przypadku stosowania roztworów dwukomorowych, jak Accusol 35, po usunięciu opakowania ochronnego należy niezwłocznie otworzyć długi spaw (spaw między komorami), aby wymieszać oba roztwory, a następnie otworzyć krótki spaw 'SafetyMoon’ (spaw w pobliżu portu dostępu), aby umożliwić podanie zmieszanego roztworu.25

Stosowanie pomp infuzyjnych

Do infuzji roztworów zawierających chlorek sodu i chlorek potasu, zwłaszcza w terapii wyrównawczej, zaleca się stosowanie pomp infuzyjnych w celu zapewnienia precyzyjnej kontroli szybkości infuzji.26

Przeciwwskazania i ostrzeżenia dotyczące dawkowania

Dawkowanie chlorku sodu musi być dostosowane u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek – powinni oni otrzymywać mniejsze dawki.27

U pacjentów z chroniczną hiponatremią szybkość infuzji roztworu zawierającego chlorek sodu należy ograniczyć, aby wzrost stężenia sodu w osoczu nie przekroczył 0,35 mmol/l/godz.28

Należy zachować szczególną ostrożność przy podawaniu roztworów zawierających chlorek sodu u pacjentów w podeszłym wieku z innymi schorzeniami, jak niewydolność serca lub nerek.29

W przypadku podawania roztworów zawierających chlorek sodu i chlorek potasu do żyły centralnej, należy upewnić się, że cewnik nie znajduje się w rejonie przedsionka lub komory serca, aby uniknąć wystąpienia miejscowej hiperkaliemii.30

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl