Działania niepożądane
Chlorek sodu

Działania niepożądane chlorku sodu

Chlorek sodu jest powszechnie stosowaną substancją w produktach leczniczych, zarówno jako substancja czynna, jak i składnik pomocniczy w roztworach do infuzji oraz innych postaciach farmaceutycznych. Pomimo powszechnego stosowania, chlorek sodu może wywoływać szereg działań niepożądanych, szczególnie w przypadku niewłaściwego dawkowania lub podawania u pacjentów z pewnymi chorobami towarzyszącymi. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych związanych z tą substancją, ich charakterystykę oraz częstość występowania.¹

Zaburzenia układu immunologicznego

Pomimo że chlorek sodu jest generalnie dobrze tolerowany przez organizm, w niektórych przypadkach może wywoływać reakcje nadwrażliwości. W produktach zawierających chlorek sodu, takich jak 10% Dekstran 40 000 Fresenius, odnotowano przypadki odczynów alergicznych o różnym nasileniu.²

Reakcje te mogą manifestować się jako:

• Nieżyt nosa
• Pokrzywka lub wysypka skórna
• W cięższych przypadkach – ciężkie reakcje anafilaktyczne (wstrząs anafilaktyczny) z objawami takimi jak:
  • Uogólniona pokrzywka
  • Nudności
  • Wymioty
  • Podwyższona temperatura ciała
  • Ból stawów
  • Skurcz oskrzeli
  • Spadek ciśnienia tętniczego krwi

³

Należy podkreślić, że chociaż objawy reakcji alergicznych są zazwyczaj odwracalne, istnieją doniesienia o przypadkach zakończonych zgonem, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku i/lub z niewydolnością krążenia.⁴

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W przypadku szybkiego podawania roztworów zawierających chlorek sodu istnieje ryzyko wystąpienia obrzęku płuc. Zjawisko to obserwowano zwłaszcza przy infuzji produktu leczniczego z szybkością większą niż zalecana.⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

U pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek, produkty zawierające chlorek sodu mogą wywołać bezmocz.⁶ Jest to szczególnie istotne u pacjentów z niewydolnością nerek, u których podanie chlorku sodu wymaga monitorowania funkcji nerek.

Zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe

Nieodpowiednie lub nadmierne podanie roztworów chlorku sodu może prowadzić do szeregu zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych:⁷

• Przewodnienie – zbyt duża objętość płynów w organizmie
• Hipernatremia – wysokie stężenie sodu we krwi
• Hiperchloremia – wysokie stężenie chlorków we krwi
• Kwasica metaboliczna – spowodowana zmniejszeniem stężenia wodorowęglanów
• Obrzęki – nadmierne gromadzenie się płynu w tkankach

⁸

W kontekście stosowania chlorku sodu w roztworach do hemodializy/hemofiltracji (np. multiBic), możliwe jest wystąpienie zaburzeń gospodarki elektrolitowej takich jak hipokaliemia oraz zasadowica metaboliczna.⁹

Objawy ogólnoustrojowe

Nadmiar chlorku sodu może powodować również objawy ogólnoustrojowe, takie jak:¹⁰

• Nudności
• Wymioty
• Ból głowy

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

W czasie stosowania roztworów do hemodializy/hemofiltracji zawierających chlorek sodu mogą wystąpić nudności i wymioty.¹¹

Zaburzenia naczyniowe

Pacjenci otrzymujący roztwory zawierające chlorek sodu mogą doświadczać zmian ciśnienia tętniczego krwi – zarówno obniżenia jak i podwyższenia ciśnienia.¹²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W trakcie stosowania roztworów do hemodializy/hemofiltracji zawierających chlorek sodu mogą wystąpić kurcze mięśni.¹³

Reakcje w miejscu podania

Podczas podawania roztworów chlorku sodu mogą wystąpić miejscowe reakcje w miejscu podania, tj.:¹⁴¹⁵

• Uczucie bólu
• Podrażnienie żył
• Zakrzepowe zapalenie żył
• Zakażenie w miejscu podania
• Wynaczynienie

Inne działania niepożądane

W kontekście podawania roztworów chlorku sodu raportowano również:¹⁶¹⁷

• Gorączkę
• Hiperwolemia (nadmierna objętość krwi krążącej)

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Dokładna częstość występowania większości działań niepożądanych związanych z chlorkiem sodu jest trudna do określenia na podstawie dostępnych danych. W wielu przypadkach częstość nie może być oszacowana na podstawie dostępnych danych.¹⁸

W przypadku niektórych produktów, takich jak 10% Dekstran 40 000 Fresenius, częstość występowania działań niepożądanych określono następująco:<sup data-drug="10% Dekstran 40 000 Fresenius" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (19

Monitorowanie i raportowanie działań niepożądanych

Osoby z fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane po dopuszczeniu produktów zawierających chlorek sodu do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tych produktów leczniczych.²⁰ Zgłoszenia należy kierować do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Wnioski i znaczenie kliniczne

Mimo że chlorek sodu jest uważany za substancję bezpieczną i powszechnie stosowaną w praktyce klinicznej, lekarz powinien być świadomy potencjalnych działań niepożądanych związanych z jego stosowaniem. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, niewydolnością krążenia, pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej.²¹

Chlorek sodu powinien być podawany z zachowaniem zalecanych prędkości infuzji, aby uniknąć ryzyka obrzęku płuc i innych poważnych powikłań.²² Regularne monitorowanie parametrów klinicznych i biochemicznych pacjenta jest niezbędne dla wczesnego wykrycia i interwencji w przypadku wystąpienia niepożądanych działań związanych z podawaniem chlorku sodu.