Właściwości farmakodynamiczne
Cefuroksym aksetyl

Właściwości farmakodynamiczne cefuroksymu aksetylu

Cefuroksym aksetyl jest substancją czynną należącą do grupy farmakoterapeutycznej cefalosporyn drugiej generacji (kod ATC: J01DC02). Jest to prolek, który po podaniu doustnym ulega hydrolizie przez enzymy esterazy do aktywnej formy – cefuroksymu. Nazwa handlowa preparatu zawierającego tę substancję to Furocef, dostępny w postaci tabletek powlekanych o zawartości 250 mg lub 500 mg cefuroksymu (co odpowiada odpowiednio 300,715 mg lub 601,43 mg cefuroksymu aksetylu).^{1 2}

Mechanizm działania

Mechanizm działania cefuroksymu opiera się na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii. Po przekształceniu proleku w aktywną formę, cefuroksym łączy się z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania procesu biosyntezy peptydoglikanu. W konsekwencji dochodzi do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia. Jest to typowy mechanizm działania dla antybiotyków beta-laktamowych, do których należą cefalosporyny.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może wynikać z kilku różnych mechanizmów molekularnych, które mogą występować pojedynczo lub łącznie. Do głównych mechanizmów oporności należą:⁴

• Hydroliza antybiotyku przez enzymy beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymy Amp-C, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu
• Zmniejszona przepuszczalność błony zewnętrznej, ograniczająca dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny u bakterii Gram-ujemnych
• Mechanizmy aktywnego wypompowywania leku z komórki bakteryjnej (bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek)

⁵

Bakterie, które wykazują oporność na inne cefalosporyny do wstrzykiwań, będą z dużym prawdopodobieństwem oporne również na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, bakterie, które uzyskały oporność na penicyliny, mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.⁶

Stężenia graniczne cefuroksymu aksetylu

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określiła wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla cefuroksymu aksetylu, które pomagają w interpretacji wyników badań wrażliwości drobnoustrojów.⁷

Uwagi do tabeli stężeń granicznych:⁸

1. Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriaceae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności (w tym za pośrednictwem ESBL i plazmidowej AmpC). Stosując powyższe kryteria, niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy można uznać za wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji i tak należy je określać, niezależnie od tego, czy zawierają ESBL, czy nie. W wielu regionach, wykrycie i określenie ESBL jest zalecane lub obowiązkowe w celu skutecznego leczenia zakażeń.
2. Dotyczy tylko niepowikłanych zakażeń dróg moczowych (zapalenia pęcherza moczowego).
3. O wrażliwości gronkowców na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na metycylinę; wyjątkami są ceftazydym, cefiksym i ceftibuten, dla których nie ustalono stężeń granicznych i których nie należy stosować w zakażeniach wywołanych przez gronkowce.
4. O wrażliwości paciorkowców beta-hemolizujących z grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe wnioskuje się na podstawie wrażliwości na penicylinę.
5. BDD (brak dostatecznych dowodów) – niewystarczające dowody, że gatunek bakterii jest właściwym celem leczenia opisanym lekiem. Może być zgłaszane MIC z komentarzem, ale bez jednoczesnego przyporządkowania do grupy W (wrażliwe) lub O (oporne).

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość nabytej oporności wybranych gatunków bakterii może się różnić w zależności od lokalizacji geograficznej oraz czasu. Z tego powodu przy leczeniu ciężkich zakażeń zaleca się uzyskanie lokalnych informacji dotyczących oporności bakterii. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest taka, że użyteczność cefuroksymu aksetylu jest wątpliwa w określonych rodzajach zakażeń, należy rozważyć konsultację ze specjalistą.⁹

Spektrum przeciwbakteryjne cefuroksymu aksetylu

Spektrum działania przeciwbakteryjnego cefuroksymu aksetylu można podzielić na trzy główne kategorie w zależności od wrażliwości mikroorganizmów:¹⁰

1. Gatunki zwykle wrażliwe:

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)*
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae

¹¹

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

¹²

Krętki:

• Borrelia burgdorferi

¹³

2. Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej:

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae

¹⁴

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Bakterie z rodzaju Proteus (z wyłączeniem P. vulgaris)
• Bakterie z rodzaju Providencia

¹⁵

Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Bakterie z rodzaju Peptostreptococcus
• Bakterie z rodzaju Propionibacterium

¹⁶

Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bakterie z rodzaju Fusobacterium
• Bakterie z rodzaju Bacteroides

¹⁷

3. Drobnoustroje o oporności wrodzonej:

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

¹⁸

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bakterie z rodzaju Acinetobacter
• Bakterie z rodzaju Campylobacter
• Morganella morganii
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens

¹⁹

Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis

²⁰

Inne:

• Bakterie z rodzaju Chlamydia
• Bakterie z rodzaju Mycoplasma
• Bakterie z rodzaju Legionella

²¹

*Warto podkreślić, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) są oporne na cefuroksym.²²