Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Bromek ipratropiowy

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania bromku ipratropiowego

Bromek ipratropiowy został poddany szczegółowym badaniom przedklinicznym dotyczącym bezpieczeństwa jego stosowania na wielu gatunkach zwierząt laboratoryjnych, z wykorzystaniem różnych dróg podania. Badania te obejmowały ocenę toksyczności ostrej i przewlekłej, tolerancji miejscowej, immunogenności, potencjału genotoksycznego, rakotwórczego oraz wpływu na reprodukcję i rozwój płodu.¹

Toksyczność po podaniu jednorazowym

Badania toksyczności ostrej bromku ipratropiowego przeprowadzono na różnych gatunkach gryzoni i innych zwierząt, stosując podanie wziewne, doustne i dożylne. Po podaniu wziewnym minimalna dawka śmiertelna u samców świnek morskich wynosiła 199 mg/kg. Co istotne, u szczurów nie zaobserwowano śmiertelności nawet po największych technicznie możliwych do podania dawkach (np. 0,05 mg/kg po 4 godzinach podawania lub 160 rozpyleniach bromku ipratropiowego, 0,02 mg/rozpylenie).²

W badaniach doustnych wartości LD50 (mediana dawki śmiertelnej) dla myszy, szczurów i królików wynosiły odpowiednio 1585, 1925 i 1920 mg/kg. Po podaniu dożylnym wartości LD50 dla myszy, szczurów i psów wynosiły odpowiednio 13,6, 15,8 i około 18,2 mg/kg. Obserwowane objawy kliniczne toksyczności obejmowały: rozszerzenie źrenic, suchość błony śluzowej jamy ustnej, duszność, drżenie, skurcze i/lub tachykardię.³

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

Badania toksyczności przewlekłej przeprowadzono na szczurach, królikach, psach i małpach gatunku Rhesus. W przypadku podawania wziewnego trwającego do 6 miesięcy, ustalono poziomy dawkowania, przy których nie obserwowano działań niepożądanych (NOAEL – ang. no-observed adverse effect level). Wartości te wynosiły odpowiednio 0,38 mg/kg/dobę dla szczurów, 0,18 mg/kg/dobę dla psów i 0,8 mg/kg/dobę dla małp gatunku Rhesus. U psów zaobserwowano suchość błony śluzowej jamy ustnej oraz tachykardię. Istotne jest, że nie wykryto żadnych histopatologicznych zmian związanych z podawaniem bromku ipratropiowego, zarówno w obrębie układu oskrzelowo-płucnego, jak i w innych narządach.⁴

U szczurów, po 18 miesiącach podawania doustnego, wartość NOAEL ustalono na poziomie 0,5 mg/kg/dobę. Dodatkowo przeprowadzono badania toksyczności z wykorzystaniem bromku ipratropiowego w innych postaciach (postać donosowa, alternatywny propelent HFA 134a, proszek do inhalacji z laktozą). Badania te, trwające do 6 miesięcy u szczurów i do 3 miesięcy u psów, nie dostarczyły nowych informacji odnośnie ogólnego profilu toksyczności bromku ipratropiowego.⁵

Podczas badań z podawaniem donosowym u psów przez okres do 6 miesięcy wykazano brak działania toksycznego w dawkach większych niż 0,20 mg/kg/dobę, co potwierdziło wyniki wcześniejszych badań z podaniem donosowym trwających do 13 tygodni. Badania porównawcze wykazały, że profil toksykologiczny bromku ipratropiowego w formulacji zawierającej HFA (hydrofluoroalkan) jest podobny do profilu formulacji tradycyjnej zawierającej CFC (chlorofluorowęglowodory).⁶

Tolerancja miejscowa

Wodny roztwór bromku ipratropiowego w dawce 0,05 mg/kg był dobrze tolerowany miejscowo po podaniu wziewnym szczurom (pojedyncze podanie przez ponad 4 godziny). Także w badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym bromek ipratropiowy wykazywał dobrą tolerancję miejscową.⁷

Immunogenność

W badaniach immunogenności nie stwierdzono występowania żadnych czynnych ani biernych skórnych reakcji anafilaktycznych u świnek morskich po podaniu bromku ipratropiowego.⁸

Genotoksyczność i rakotwórczość

Przeprowadzone badania nie wykazały genotoksycznego działania bromku ipratropiowego zarówno w testach in vitro (test Amesa), jak i in vivo (test mikrojądrowy, test dominującego czynnika letalnego u myszy, cytogenny na komórkach szpiku kostnego chomika chińskiego). Długotrwałe badania na myszach i szczurach nie wykazały działania guzotwórczego ani rakotwórczego tej substancji.⁹

Także badania dotyczące rakotwórczości przeprowadzone dla produktu Berodual N zawierającego bromek ipratropiowy jako jeden ze składników potwierdziły brak działania guzotwórczego i rakotwórczego.¹⁰

Toksyczny wpływ na reprodukcję i rozwój

Przeprowadzono szereg badań dotyczących ewentualnego wpływu bromku ipratropiowego na płodność, toksyczności w odniesieniu do zarodka i płodu oraz rozwoju okołoporodowego i poporodowego u różnych gatunków zwierząt laboratoryjnych (myszy, szczury, króliki). Zastosowane najwyższe dawki doustne, tj. 1000 mg/kg/dobę u szczurów i 125 mg/kg/dobę u królików, wykazały działanie toksyczne wobec matek obu gatunków. U szczurów odnotowano również toksyczność w stosunku do zarodka i płodu, charakteryzującą się zmniejszeniem masy płodu.¹¹

Istotne jest, że nie stwierdzono wad rozwojowych związanych z podawaniem bromku ipratropiowego. Największe technicznie możliwe do podania wziewnego dawki aerozolu inhalacyjnego – 1,5 mg/kg/dobę u szczurów i 1,8 mg/kg/dobę u królików – nie wykazały niepożądanego wpływu na rozmnażanie.¹²

W badaniach dotyczących płodności przeprowadzonych dla preparatu Berodual N, zawierającego bromek ipratropiowy, stwierdzono, że płodność nie była upośledzona po podaniu doustnym u szczurów dawek do 90 mg/kg/dobę bromku ipratropiowego.¹³

Badania skojarzenia bromku ipratropiowego z innymi substancjami czynnymi

W preparacie Berodual N bromek ipratropiowy występuje w skojarzeniu z bromowodorkiem fenoterolu. Badania toksyczności ostrej po podaniu doustnym, dożylnym i wziewnym przeprowadzone na myszach i szczurach dla tego skojarzenia (w proporcji 1/2,5 bromek ipratropiowy/bromowodorek fenoterolu) wykazały niski wskaźnik toksyczności ostrej. Co ciekawe, wartości LD50 dla skojarzenia były determinowane w większym stopniu przez bromek ipratropiowy niż przez bromowodorek fenoterolu i nie wskazywały na wzajemne nasilanie się działania toksycznego obu składników.¹⁴

Badania toksyczności przewlekłej po podaniu wielokrotnym skojarzenia bromku ipratropiowego i bromowodorku fenoterolu przeprowadzono na szczurach (podanie doustne, podanie wziewne) i na psach (podanie dożylne, podanie wziewne) przez okres do 13 tygodni. Zaobserwowano jedynie niewielkie działanie toksyczne w stężeniach nawet kilkaset razy wyższych niż zalecane u ludzi. W badaniach tych odnotowano blizny mięśnia lewej komory serca, ale tylko u jednego zwierzęcia w grupie otrzymującej najwyższą dawkę (84 µg/kg/dobę) w 4-tygodniowym badaniu z podaniem dożylnym u psów.¹⁵

Wyniki 13-tygodniowego badania z podaniem doustnym u szczurów oraz 13-tygodniowego badania z podaniem wziewnym u psów nie wykazały żadnych zmian poza zmianami proporcjonalnymi dla pojedynczych substancji czynnych. Nie stwierdzono danych wskazujących na synergizm działania toksycznego obu substancji stosowanych jednocześnie w porównaniu do działania poszczególnych składników. Wszystkie zaobserwowane działania niepożądane były typowe dla bromowodorku fenoterolu i bromku ipratropiowego stosowanych osobno.¹⁶

W przypadku produktu Iprixon Neb, zawierającego bromek ipratropiowy w połączeniu z salbutamolem, konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa, toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, potencjalnego działania rakotwórczego oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie wykazały żadnego szczególnego zagrożenia dla człowieka.¹⁷

Badania teratogenności dla skojarzeń z bromkiem ipratropiowym

Po podaniu wziewnym skojarzenia bromku ipratropiowego i bromowodorku fenoterolu u szczurów i królików nie wykazano działania teratogennego. Nie wykazano również działania teratogennego po podaniu samego bromku ipratropiowego.¹⁸

Należy jednak zwrócić uwagę, że po podaniu doustnym w dawkach >25 mg/kg/dobę (króliki) oraz >38,5 mg/kg/dobę (myszy) zanotowano wywołany działaniem bromowodorku fenoterolu wzrost występowania wad rozwojowych, które uznawane są za typowe dla leków z grupy beta-agonistów. Nie dotyczy to jednak bromku ipratropiowego.^{25 mg/kg/dobę (króliki) oraz >38,5 mg/kg/dobę (myszy) zanotowano wywołany działaniem bromowodorku fenoterolu wzrost występowania wad rozwojowych. […] Obserwowane wady rozwojowe są uważane za typowe dla leków z grupy beta-agonistów.”>19}