Działania niepożądane
Bromek ipratropiowy

Działania niepożądane bromku ipratropiowego – wprowadzenie

Bromek ipratropiowy jest substancją przeciwcholinergiczną stosowaną w leczeniu schorzeń układu oddechowego. Jak każdy lek, bromek ipratropiowy może powodować działania niepożądane, które w znacznej mierze wynikają z jego właściwości przeciwcholinergicznych. Występowanie i nasilenie działań niepożądanych są zależne od dawki, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. ¹

Podobnie jak w przypadku innych leków podawanych wziewnie, bromek ipratropiowy może powodować miejscowe podrażnienie dróg oddechowych. W preparatach złożonych, w których bromek ipratropiowy występuje w połączeniu z lekami beta-adrenergicznymi (np. fenoterolem, salbutamolem), profil działań niepożądanych może być bardziej złożony ze względu na dodatkowe właściwości beta-adrenergiczne. ^{2 3}

Najczęstsze działania niepożądane bromku ipratropiowego

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem bromku ipratropiowego były: ból głowy, podrażnienie gardła, kaszel, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego (w tym zaparcia, biegunka i wymioty), nudności oraz zawroty głowy. ^{4 5}

W przypadku leku Berodual N, zawierającego oprócz bromku ipratropiowego również bromowodorek fenoterolu, najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmowały: kaszel, suchość w ustach, ból głowy, drżenie, zapalenie gardła, nudności, zawroty głowy, dysfonię, tachykardię, kołatanie serca, wymioty, zwiększenie ciśnienia skurczowego krwi oraz nerwowość. ⁶

Działania niepożądane w poszczególnych układach narządów

Zaburzenia układu immunologicznego

Bromek ipratropiowy może powodować reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu. Najczęściej występują one niezbyt często i obejmują nadwrażliwość oraz reakcje anafilaktyczne. ⁷ W przypadku preparatów złożonych, takich jak Berodual N czy Iprixon Neb, reakcje anafilaktyczne oraz obrzęk naczynioruchowy (obejmujący język, wargi i twarz) występują rzadko. ^{8 9}

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród zaburzeń układu nerwowego często (≥1/100 do <1/10) występują bóle głowy i zawroty głowy. ¹⁰ W preparatach złożonych z lekami beta-adrenergicznymi można zaobserwować również drżenie, które występuje niezbyt często (≥1/1000 do <1/100). ^{11 12}

Zaburzenia oka

Bromek ipratropiowy, ze względu na swoje właściwości przeciwcholinergiczne, może powodować różnorodne zaburzenia dotyczące narządu wzroku. Niezbyt często występują: niewyraźne widzenie, rozszerzenie źrenic, zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskra, ból oka, aureola wzrokowa (widzenie kolorowej obwódki wokół źródeł światła), przekrwienie spojówek oraz obrzęk rogówki. ¹³ Rzadko mogą wystąpić zaburzenia akomodacji. ¹⁴

Należy podkreślić, że powikłania okulistyczne mogą wystąpić w wyniku rozpylenia bromku ipratropiowego do oczu, zarówno samego, jak i w skojarzeniu z agonistą receptorów beta2-adrenergicznych. ¹⁵

Zaburzenia serca

Do niezbyt często występujących zaburzeń serca związanych ze stosowaniem bromku ipratropiowego należą: kołatanie serca, częstoskurcz nadkomorowy i tachykardia. ^{16 17}

Rzadziej obserwowane są: migotanie przedsionków, przyspieszenie czynności serca, arytmie, a w przypadku preparatów złożonych również niedokrwienie mięśnia sercowego i tachykardia nadkomorowa. ^{18 19}

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi układu oddechowego są podrażnienie gardła i kaszel. ²⁰ W niektórych preparatach złożonych dodatkowo często występuje dysfonia. ²¹

Niezbyt często występują: skurcz oskrzeli, paradoksalny skurcz oskrzeli, skurcz krtani, obrzęk błony śluzowej gardła oraz suchość w gardle. ²²

Szczególnej uwagi wymaga paradoksalny skurcz oskrzeli, który może wystąpić podobnie jak przy stosowaniu innych leków wziewnych. Jest to stan potencjalnie zagrażający życiu, objawiający się nasilającym się świszczącym oddechem oraz dusznością po podaniu leku. Paradoksalny skurcz oskrzeli wymaga natychmiastowego podania szybko działającego wziewnego leku rozszerzającego oskrzela. W takim przypadku należy niezwłocznie przerwać podawanie bromku ipratropiowego, ocenić stan pacjenta i, jeśli to konieczne, zastosować inne leczenie. ²³

Zaburzenia żołądka i jelit

Często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony układu pokarmowego są: suchość błony śluzowej jamy ustnej, nudności oraz zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego. ²⁴

Niezbyt często występują biegunka, zaparcia, wymioty, zapalenie jamy ustnej i obrzęk jamy ustnej. ²⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Do niezbyt często występujących działań niepożądanych ze strony skóry i tkanki podskórnej należą: wysypka, świąd i obrzęk naczynioruchowy. ²⁶ W przypadku preparatów złożonych z lekami beta-adrenergicznymi mogą to być ogólnie reakcje skórne. ²⁷

Rzadziej może wystąpić pokrzywka. ²⁸ W preparatach złożonych dodatkowo rzadko obserwuje się nadmierną potliwość. ²⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Głównym działaniem niepożądanym ze strony układu moczowego jest zatrzymanie moczu, które występuje niezbyt często. ^{30 31}

Warto zaznaczyć, że ryzyko zatrzymania moczu może być wyższe u pacjentów ze stwierdzonym utrudnionym odpływem z pęcherza moczowego, co wynika z przeciwcholinergicznego mechanizmu działania bromku ipratropiowego. ³²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W przypadku preparatów złożonych zawierających bromek ipratropiowy i leki beta-adrenergiczne, rzadko mogą wystąpić następujące zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: kurcze mięśni, osłabienie mięśni oraz ból mięśni. ^{33 34}

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często zgłaszanym działaniem niepożądanym jest nerwowość, natomiast rzadko obserwuje się pobudzenie i zaburzenia psychiczne. ³⁵ W preparacie Iprixon Neb rzadko mogą wystąpić również zaburzenia pamięci. ³⁶

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z konwencją MedDRA, częstość występowania działań niepożądanych przedstawia się następująco:

• Bardzo często (≥1/10) – występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występują u 1 do 10 na 1 000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Atrovent N" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych została podana zgodnie z następującą klasyfikacją MedDRA: Bardzo często (≥ 1/10), Często (≥ 1/100 do < 1/10), Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), Bardzo rzadko (37

Szczegółowa tabela działań niepożądanych bromku ipratropiowego

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Paradoksalny skurcz oskrzeli

W przypadku wystąpienia paradoksalnego skurczu oskrzeli (nasilającego się świszczącego oddechu i duszności po podaniu leku) konieczne jest natychmiastowe postępowanie. Należy niezwłocznie przerwać podawanie bromku ipratropiowego, podać szybko działający wziewny lek rozszerzający oskrzela, ocenić stan pacjenta i wdrożyć odpowiednie leczenie. Jest to stan potencjalnie zagrażający życiu wymagający pilnej interwencji medycznej. ³⁸

Zatrzymanie moczu

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów ze stwierdzonym utrudnionym odpływem z pęcherza moczowego, gdyż w ich przypadku ryzyko zatrzymania moczu jest wyższe. Jest to związane z przeciwcholinergicznym mechanizmem działania bromku ipratropiowego. ³⁹

Reakcje anafilaktyczne

W przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej konieczne jest natychmiastowe przerwanie podawania leku oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia przeciwwstrząsowego. Reakcje anafilaktyczne są potencjalnie zagrażające życiu i wymagają pilnej interwencji medycznej. ⁴⁰

Powikłania okulistyczne

Należy unikać rozpylania bromku ipratropiowego do oczu, gdyż może to prowadzić do powikłań okulistycznych, takich jak rozszerzenie źrenic, zwiększone ciśnienie śródgałkowe, jaskra z zamkniętym kątem przesączania i ból oka. ⁴¹

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego bromek ipratropiowy do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. ⁴²