Przeciwwskazania stosowania
Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B

Przeciwwskazania stosowania antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B

Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) stanowi główny składnik aktywny szczepionek przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Jest on otrzymywany z wykorzystaniem technologii rekombinowanego DNA w hodowlach komórek drożdży (Saccharomyces cerevisiae). Na rynku farmaceutycznym dostępne są preparaty zawierające różne dawki tego antygenu, w zależności od przeznaczenia dla dzieci lub osób dorosłych. Pomimo udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwa, istnieją określone sytuacje kliniczne, w których stosowanie szczepionek zawierających HBsAg jest przeciwwskazane lub wymaga odroczenia.^{1 2}

Nadwrażliwość jako główne przeciwwskazanie

Podstawowym przeciwwskazaniem do podania szczepionek zawierających antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B jest nadwrażliwość na którąkolwiek z substancji wchodzących w skład preparatu. W przypadku preparatu Engerix B, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którykolwiek składnik szczepionki, jak również wystąpienie objawów nadwrażliwości po wcześniejszym podaniu tej samej szczepionki. Podobnie w przypadku preparatu Euvax B, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą.^{3 4}

Należy zwrócić uwagę, że w skład szczepionek oprócz antygenu HBsAg wchodzą również inne substancje, takie jak adiuwant w postaci wodorotlenku glinu. W preparacie Engerix B znajduje się 0,25 miligrama Al³⁺ w dawce pediatrycznej (0,5 ml), podobnie jak w preparacie Euvax B o mocy 10 μg. Z kolei dawka dla dorosłych preparatu Euvax B (1 ml) zawiera 0,5 miligrama Al³⁺. Nadwrażliwość na którąkolwiek z tych substancji pomocniczych również stanowi przeciwwskazanie do podania szczepionki.^{5 6}

Przeciwwskazania związane ze stanami chorobowymi

W przypadku ostrych chorób przebiegających z gorączką, podanie szczepionki zawierającej antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B powinno zostać odroczone. Jest to standardowe postępowanie w przypadku większości szczepionek, w tym również Engerix B. Odroczenie szczepienia pozwala na uniknięcie nałożenia się ewentualnych działań niepożądanych szczepionki na objawy choroby podstawowej, co mogłoby utrudnić prawidłową ocenę stanu klinicznego pacjenta.⁷

Należy jednakże zaznaczyć, że łagodne infekcje bez gorączki lub z gorączką o niskich wartościach nie stanowią przeciwwskazania do podania szczepionki zawierającej antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B. W takich przypadkach szczepienie może być przeprowadzone zgodnie z planem, co dotyczy zarówno preparatu Engerix B, jak i Euvax B.⁸

Przeciwwskazania związane z wcześniejszymi reakcjami poszczepiennymi

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów, u których po wcześniejszym podaniu szczepionki zawierającej antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B wystąpiły objawy nadwrażliwości. W przypadku preparatu Engerix B, wystąpienie takich objawów po poprzedniej dawce stanowi jednoznaczne przeciwwskazanie do kontynuowania szczepienia tym samym preparatem. Reakcje nadwrażliwości mogą mieć różne nasilenie, od łagodnych reakcji miejscowych po poważne reakcje ogólnoustrojowe, włącznie z reakcją anafilaktyczną.⁹

Porównanie przeciwwskazań dla różnych preparatów zawierających HBsAg

Analizując przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, można zauważyć pewne różnice w ich sformułowaniu w charakterystykach produktów leczniczych. W przypadku preparatu Engerix B, przeciwwskazania są sformułowane bardziej szczegółowo, z wyraźnym wskazaniem na konieczność odroczenia szczepienia w przypadku ostrych chorób przebiegających z gorączką oraz wykluczeniem stosowania u osób, u których wystąpiły objawy nadwrażliwości po poprzedniej dawce tego samego preparatu. Natomiast charakterystyka produktu Euvax B odnosi się ogólnie do nadwrażliwości na substancję czynną lub substancje pomocnicze jako przeciwwskazania do stosowania.^{10 11}

Warto zauważyć, że mimo różnic w sformułowaniach, podstawowe przeciwwskazanie – nadwrażliwość na składniki szczepionki – jest wspólne dla obu preparatów. Dodatkowo należy pamiętać, że ogólne zasady dotyczące odraczania szczepień w przypadku chorób ostrych z gorączką mogą mieć zastosowanie do wszystkich szczepionek, nawet jeśli nie zostało to explicite wymienione w charakterystyce konkretnego produktu leczniczego.¹²

Wskazówki praktyczne dla lekarzy

Ocena pacjenta przed szczepieniem

Przed podaniem szczepionki zawierającej antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad z pacjentem, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Wcześniejszych reakcji alergicznych na składniki szczepionek, w tym na antygen HBsAg oraz adiuwanty
• Reakcji po poprzednich dawkach szczepionki przeciw WZW typu B
• Aktualnego stanu zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem obecności ostrej choroby przebiegającej z gorączką

¹³

Postępowanie w przypadku stwierdzenia przeciwwskazań

W przypadku stwierdzenia nadwrażliwości na antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B lub inne składniki szczepionki, lekarz powinien rozważyć alternatywne metody profilaktyki zakażenia HBV lub skonsultować się ze specjalistą immunologii klinicznej w celu oceny możliwości przeprowadzenia szczepienia w warunkach zwiększonego nadzoru medycznego. W przypadku ostrych chorób przebiegających z gorączką, szczepienie powinno zostać odroczone do czasu ustąpienia objawów, a nowy termin szczepienia powinien zostać wyznaczony niezwłocznie po powrocie pacjenta do zdrowia.^{14 15}

Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B

Zestawienie to pokazuje, że głównym przeciwwskazaniem do stosowania antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B jest nadwrażliwość na składniki szczepionki, co jest spójne dla różnych preparatów dostępnych na rynku. Różnice w sformułowaniach przeciwwskazań w charakterystykach produktów leczniczych nie wpływają znacząco na praktykę kliniczną, gdyż ogólne zasady dotyczące bezpieczeństwa szczepień mają zastosowanie do wszystkich preparatów.^{16 17}