Właściwości farmakokinetyczne
Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B

Właściwości farmakokinetyczne antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B

Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) stanowi główny składnik aktywny szczepionek przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, takich jak Engerix B oraz Euvax B. W przypadku obu tych szczepionek, antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B jest uzyskiwany z wykorzystaniem technologii rekombinacji DNA w hodowli komórek drożdży Saccharomyces cerevisiae.^{1 2}

Brak konieczności oceny farmakokinetycznej

Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi produktów immunologicznych takich jak szczepionki, ocena parametrów farmakokinetycznych antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B nie jest wymagana. W przypadku szczepionki Engerix B, dokumentacja rejestracyjna jednoznacznie stwierdza, że „ocena właściwości farmakokinetycznych nie jest wymagana dla szczepionek”.³ Analogiczna informacja znajduje się w charakterystyce produktu leczniczego szczepionki Euvax B, gdzie zaznaczono, że „ocena właściwości farmakokinetycznych nie jest wymagana w stosunku do szczepionek”.⁴

Uzasadnienie braku badań farmakokinetycznych

Brak wymogu oceny parametrów farmakokinetycznych dla antygenów szczepionkowych, w tym antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B, wynika z odmiennego mechanizmu działania szczepionek w porównaniu do klasycznych produktów leczniczych. Szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, zawierające HBsAg, nie działają bezpośrednio farmakologicznie, lecz indukują odpowiedź immunologiczną organizmu. W związku z tym, klasyczne parametry farmakokinetyczne jak absorpcja, dystrybucja, metabolizm czy eliminacja nie mają zastosowania w ocenie skuteczności i bezpieczeństwa tych produktów.^{5 6}

Formulacja i sposób podania

Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B w szczepionkach Engerix B i Euvax B jest adsorbowany na wodorotlenku glinu, uwodnionym. W przypadku Engerix B, 10 mikrogramów antygenu jest adsorbowane na 0,25 miligrama Al³⁺.⁷ Podobnie w szczepionce Euvax B dla dzieci, 10 mikrogramów antygenu jest adsorbowane na 0,25 miligrama Al³⁺, natomiast w szczepionce dla dorosłych, 20 mikrogramów antygenu jest adsorbowane na 0,5 miligrama Al³⁺.⁸

Obie szczepionki są dostępne w postaci zawiesiny do wstrzykiwań. Engerix B występuje jako lekko mętna zawiesina po wstrząśnięciu.⁹ Euvax B opisywany jest jako mętna, biała zawiesina.¹⁰

Różnice w dawkowaniu antygenu

W zależności od grupy docelowej, zawartość antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B w szczepionkach może się różnić:

• Engerix B zawiera 10 mikrogramów antygenu HBsAg w objętości 0,5 ml.¹¹
• Euvax B w wersji dla dzieci zawiera 10 mikrogramów antygenu HBsAg w objętości 0,5 ml.¹²
• Euvax B w wersji dla dorosłych zawiera 20 mikrogramów antygenu HBsAg w objętości 1 ml.¹³

Ocena skuteczności klinicznej jako alternatywa dla badań farmakokinetycznych

Zamiast parametrów farmakokinetycznych, efektywność antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B ocenia się poprzez pomiar odpowiedzi immunologicznej, tj. wytwarzania przeciwciał anty-HBs oraz ich miana we krwi. Jest to zgodne z ogólnym podejściem do oceny immunogenności szczepionek, gdzie kluczowe znaczenie ma nie farmakokinetyka substancji czynnej, ale jej zdolność do wywołania odpowiednio silnej i trwałej odpowiedzi układu odpornościowego.^{14 15}